Wybory do Senatu Republiki Czeskiej w 2024 roku
Szablon:Wybory infobox Wybory do Senatu Republiki Czeskiej w 2024 roku odbywały się 20 i 21 września 2024 roku (I tura) oraz 27 i 28 września 2024 roku (II tura), zgodnie z postanowieniem prezydenta Petra Pavla z 27 maja 2024 rokuSzablon:R. Wybrano w nich na sześcioletnią kadencję 27 senatorów, odnawiając tym samym 1/3 składu Senatu.
Zwycięzcą wyborów zostało ANO 2011, zdobywając osiem mandatów. Największą reprezentację w Senacie zachowały jednak odpowiednio Obywatelska Partia Demokratyczna (ODS) oraz „bliźniacze”[uwaga 1] ugrupowania Burmistrzowie i Niezależni (STAN) i Burmistrzowie na rzecz Kraju Libereckiego (SLK). Miejsca w izbie wyższej parlamentu zyskało też sześć dalszych partii i ruchów politycznych: Burmistrzowie i Niezależni (STAN), KDU-ČSL, TOP 09, Socjaldemokracja (SOCDEM), SEN 21, Burmistrzowie na rzecz Kraju Libereckiego (SLK) i Przysięga. Mandat senatorski zdobył również jeden kandydat niezależny.
Pierwsza tura wyborów odbyła się równocześnie z wyborami do rad krajów.
Ordynacja wyborcza
Podstawą do przeprowadzenia wyborów była Ustawa z dnia 27 września 1995 o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej oraz zmianie i uzupełnieniu niektórych innych ustaw (Zákon ze dne 27. září 1995 o volbách do Parlamentu České republiky a o změně a doplnění některých dalších zákonů)[1]. Głosowanie odbyło się jedynie w części państwa – w 27 okręgach jednomandatowych o numerach (2, 5, 8...) – gdyż co dwa lata odnawiana jest 1/3 składu izby (27 z 81 mandatów)[uwaga 2].
Głosowanie przeprowadzano na zasadzie większości bezwzględnej[uwaga 3]. Jeśli żaden z kandydatów nie uzyskał w danym okręgu ponad 50% głosów ważnych, po sześciu dniach od zakończenia głosowania odbywała się decydująca tura z udziałem dwóch kandydatów z najlepszymi wynikami w I turze[uwaga 4]. Liczba ludności żadnego z okręgów nie mogła być niższa lub wyższa o 15% lub więcej od średniej liczby mieszkańców przypadającej na mandat w skali państwa (tzw. normy przedstawicielskiej)[uwaga 5].
Czynne prawo wyborcze przysługiwało każdemu obywatelowi Republiki Czeskiej, który najpóźniej w drugim dniu głosowania (I tura) ukończył 18. rok życia[uwaga 6]. Bierne prawo wyborcze miały osoby z prawem czynnym, które najpóźniej w drugim dniu głosowania ukończyły 40. rok życia[uwaga 7]. Zgłaszać kandydatów mogły partie i ruchy polityczne oraz ich koalicje, ponadto prawo wysunięcia swojej kandydatury przysługiwało każdemu wyborcy, który przedłożył okręgowej komisji wyborczej 1000 podpisów poparcia wyborców zamieszkałych w danym okręgu[uwaga 8].
Podział miejsc w Senacie przed wyborami
Kolumna wyróżniona odcieniem czerwonym wskazuje liczbę mandatów senatorskich wygasających i obsadzanych na nowo w 2024 roku, a wiersze wyróżnione odcieniem żółtym oznaczają partie wchodzące w skład koalicji rządowej sprzed wyborów.
| Partia lub ruch zgłaszający | Kadencja | Łącznie | ||
|---|---|---|---|---|
| Szablon:Small | Szablon:Small | Szablon:Small | ||
| Obywatelska Partia Demokratyczna Szablon:Small | 10 | 5 | 8 | 23 |
| Burmistrzowie i Niezależni Szablon:Small[uwaga 9] | 5 | 11 | 1 | 17 |
| KDU-ČSL | 2 | 3 | 7 | 12 |
| TOP 09 | 1 | 2 | 3 | 6 |
| ANO 2011 Szablon:Small | 1 | 1 | 3 | 5 |
| SEN 21 | 1 | 2 | 1 | 4 |
| Czeska Partia Piratów Szablon:Small | 1 | 1 | 0 | 2 |
| Hradecki Klub Demokratyczny Szablon:Small | 0 | 1 | 0 | 1 |
| Marek Hilšer do Senatu Szablon:Small | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Niezależni Szablon:Small | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Ostrawiak Szablon:Small | 1 | 0 | 0 | 1 |
| ProMOST | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Socjaldemokracja Szablon:Small[uwaga 10] | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Tabor 2020 Szablon:Small | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Wolni Szablon:Small | 0 | 1 | 0 | 1 |
| Kandydaci niezależni | 3 | 0 | 1 | 4 |
| Ogółem | 27 | 27 | 27 | 81 |
Wybory do Senatu w 2024 roku były drugimi odbywającymi się w czasie trwania IX kadencji Izby Poselskiej. Władzę w kraju sprawuje od grudnia 2021 roku rząd Petra Fiali, gabinet koalicji ODS, KDU-ČSL, TOP 09, STAN i Piratów[2][3]. Przed wyborami do Senatu w 2024 roku koalicja rządowa posiadała większość bezwzględną w obu izbach parlamentu – w Senacie partie ją tworzące reprezentowało 60 na 81 deputowanych, a do ich klubów należało łącznie 72 senatorów.
W 2023 roku odbyły się w Czechach wybory prezydenckiem w których – podobnie jak pięć lat wcześniej – wzięli udział senatorowie Pavel Fischer (niezależny) i Marek Hilšer (ruch Marek Hilšer do Senatu). W wyborach 2024 walczyli o senacką reelekcję.
Przewodniczącym Senatu przed wyborami był Miloš Vystrčil z ODS, sprawujący tę funkcję od lutego 2020 roku.
Lista senatorów, którzy nie ubiegali się o reelekcję
Podano nazwę partii lub ruchu zgłaszającego danego kandydata do poprzednich wyborów.
| Okręg wyborczy | Imię i nazwisko | Partia lub ruch zgłaszający |
|---|---|---|
| 14 – Czeskie Budziejowice | Szablon:Sortname | niezależny |
| 35 – Jablonec nad Nysą | Szablon:Sortname | ODS |
| 59 – Brno-miasto | Szablon:Sortname | STAN |
| 62 – Prościejów | Szablon:Sortname | niezależna |
Pierwsza tura
O 27 mandatów senatorskich ubiegało się 169 kandydatów zgłoszonych przez partie i ruchy polityczne oraz siedmioro niezależnych[4]. Żadne ze stronnictw nie wysunęło kandydatów we wszystkich okręgach; w ponad połowie okręgów zarejestrowano przedstawicieli ANO 2011 (23), Wolności i Demokracji Bezpośredniej (18), Obywatelskiej Partii Demokratycznej (16) oraz Burmistrzów i Niezależnych (15)[5].
Sześć spośród stronnictw reprezentowanych w Senacie nie musiało bronić w 2024 roku wygasających mandatów: Burmistrzowie dla Kraju Libereckiego, Hradecki Klub Demokratyczny, Niezależni, ProMOST, Tabor 2020 i Wolni.
Łącznie o ponowny wybór ubiegało się 23 senatorów, w tym:
- ponownie z ramienia tej samej partii – dziewięciu senatorów ODS, troje reprezentantów STAN, dwóch przedstawicieli KDU-ČSL oraz po jednym deputowanym ANO, MHS, Ostrawiaka, Piratów, SEN 21, SOCDEM i TOP 09;
- jako kandydaci innych stronnictw niż w wyborach 2018: Pavel Fischer (TOP 09, wcześniej niezależny) i Zdeněk Hraba (ODS, wcześniej STAN).
Pierwsza tura głosowania rozpoczęła się 20 września 2024 (godziny 14–22), a zakończyła kolejnego dnia (godziny 8–14)[uwaga 11]. Frekwencja wyniosła 30,47%; najwyższa była w okręgu nr 41 – Benešov (35,28%), najniższa w okręgu nr 5 – Chomutov (23,35%)[6].
Dzięki uzyskaniu bezwzględnej większości głosów mandaty senatorskie w I turze zdobyło pięcioro kandydatów: Martin Bednář (okręg nr 71 – Ostrawa-miasto) i Jana Mračková Vildumetzová (okręg nr 2 – Sokolov) z ramienia ANO, Jiří Čunek (okręg nr 77 – Vsetín) z ramienia KDU-ČSL, Pavel Fischer (okręg nr 17 – Praga 12) z ramienia TOP 09 i Petr Vícha (okręg nr 74 – Karwina) z ramienia SOCDEM[7].
W pozostałych 22 okręgach konieczne było przeprowadzenie kolejnej tury wyborów.
Pięcioro senatorów wyłonionych w I turze to rekord wyborów do czeskiego Senatu, zaś Jiří Čunek został pierwszym w historii czeskim senatorem wybranym w I turze dwukrotnie.
Druga tura
Decydującą turę przeprowadzono 27 i 28 września 2024 w godzinach analogicznych do poprzedniej rundy głosowania.
Zmierzyli się w niej kandydaci 11 partii i ruchów politycznych oraz jeden kandydat niezależny. Najwięcej było pojedynków między przedstawicielami ANO 2011 i Obywatelskiej Partii Demokratycznej – siedem[8].
| Liczba kandydatów z ramienia danych partii i ruchów w II turze[8] | |||
|---|---|---|---|
| Partia lub ruch zgłaszający | Pozycja po I turze | Łącznie | |
| 1. | 2. | ||
| ANO 2011 | 9 | 10 | 19 |
| Obywatelska Partia Demokratyczna | 5 | 4 | 9 |
| Burmistrzowie i Niezależni | 3 | 2 | 5 |
| KDU-ČSL | 1 | 1 | 2 |
| TOP 09 | 1 | 1 | 2 |
| Komunistyczna Partia Czech i Moraw | 1 | 0 | 1 |
| Marek Hilšer do Senatu | 1 | 0 | 1 |
| Przysięga | 1 | 0 | 1 |
| SEN 21 | 0 | 1 | 1 |
| Burmistrzowie na rzecz Kraju Libereckiego | 0 | 1 | 1 |
| Wolność i Demokracja Bezpośrednia | 0 | 1 | 1 |
| kandydaci niezależni | 0 | 1 | 1 |
Frekwencja była o prawie 23 punkty procentowe niższa niż tydzień wcześniej – 17,54%; najwyższą odnotowano w okręgu nr 68 – Opawa (23,30%), najniższą ponownie w okręgu nr 5 – Chomutov (16,57%)Szablon:R.
Wyniki wyborów
Źródło: Český statistický úřadSzablon:RSzablon:R.
Podział miejsc w Senacie po wyborach
Kolumna wyróżniona odcieniem zielonym wskazuje liczbę mandatów senatorskich obsadzonych przez dane stronnictwa w 2024 roku, a wiersze wyróżnione odcieniem żółtym oznaczają partie wchodzące w skład koalicji rządowej.
| Partia lub ruch zgłaszający | Kadencja | Łącznie | Szablon:Tooltip | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Szablon:Small | Szablon:Small | Szablon:Small | |||
| Burmistrzowie i Niezależni Szablon:Small[uwaga 13] | 11 | 1 | 6 | 18 | Szablon:Zmiana |
| Obywatelska Partia Demokratyczna Szablon:Small | 5 | 8 | 5 | 18 | Szablon:Zmiana |
| ANO 2011 Szablon:Small | 1 | 3 | 8 | 12 | Szablon:Zmiana |
| KDU-ČSL | 3 | 7 | 2 | 12 | Szablon:Zmiana |
| TOP 09 | 2 | 3 | 2 | 7 | Szablon:Zmiana |
| SEN 21 | 2 | 1 | 1 | 4 | Szablon:Zmiana |
| Czeska Partia Piratów Szablon:Small | 1 | 0 | 0 | 1 | Szablon:Zmiana |
| Hradecki Klub Demokratyczny Szablon:Small | 1 | 0 | 0 | 1 | Szablon:Zmiana |
| Niezależni Szablon:Small | 0 | 1 | 0 | 1 | Szablon:Zmiana |
| ProMOST | 0 | 1 | 0 | 1 | Szablon:Zmiana |
| Przysięga Szablon:Small | 0 | 0 | 1 | 1 | Szablon:Zmiana |
| Socjaldemokracja Szablon:Small[uwaga 14] | 0 | 0 | 1 | 1 | Szablon:Zmiana |
| Tabor 2020 Szablon:Small | 0 | 1 | 0 | 1 | Szablon:Zmiana |
| Wolni Szablon:Small | 1 | 0 | 0 | 1 | Szablon:Zmiana |
| Marek Hilšer do Senatu Szablon:Small | 0 | 0 | 0 | 0 | Szablon:Zmiana |
| Ostrawiak Szablon:Small | 0 | 0 | 0 | 0 | Szablon:Zmiana |
| Kandydaci niezależni | 0 | 1 | 1 | 2 | Szablon:Zmiana |
| Ogółem | 27 | 27 | 27 | 81 | — |
Największą liczbę mandatów uzyskało ANO, jednak nie dało to tej partii najliczniejszej reprezentacji w Senacie ogółem. Łącznie ówczesne partie koalicji rządowej (ODS, KDU-ČSL, TOP 09, Piraci i STAN) zmniejszyły stan posiadania o cztery mandaty.
Po raz pierwszy mandat w Senacie – i parlamencie czeskim ogółem – zdobyła Přísaha, a reprezentację w izbie wyższej straciły MHS i Ostravak (nieposiadające nigdy mandatów w Izbie Poselskiej).
Lista wybranych senatorów
Gwiazdką oznaczono deputowanych, którzy ubiegali się o reelekcję, wytłuszczeniem – kandydatów wybranych w I turze. W nawiasach podano miejsce zajęte przez danego kandydata w I turze.
Źródło: Český statistický úřad[9].
Lista senatorów, którzy nie uzyskali reelekcji
W nawiasach podano miejsce zajęte przez danego kandydata w I turze.
Źródło: Český statistický úřadSzablon:R.
| Okręg wyborczy | Imię i nazwisko | Partia lub ruch zgłaszający | Szablon:Tooltip | Szablon:Tooltip |
|---|---|---|---|---|
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | STAN | Szablon:Nowrap | — |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODS[uwaga 25] | Szablon:Nowrap | — |
| 11 – Domažlice | Szablon:Sortname | ODS | Szablon:Nowrap | 44,99 |
| 23 – Praga 8 | Szablon:Sortname | Piráti | Szablon:Nowrap | — |
| 26 – Praga 2 | Szablon:Sortname | MHS | Szablon:Nowrap | 45,47 |
| 29 – Litomierzyce | Szablon:Sortname | ODS[uwaga 26] | Szablon:Nowrap | 36,78 |
| 32 – Cieplice | Szablon:Sortname | ODS[uwaga 27] | Szablon:Nowrap | 42,79 |
| 38 – Mladá Boleslav | Szablon:Sortname | ODS[uwaga 28] | Szablon:Nowrap | — |
| 50 – Svitavy | Szablon:Sortname | ODS | Szablon:Nowrap | 42,63 |
| 56 – Brzecław | Szablon:Sortname | ODSSzablon:U | Szablon:Nowrap | — |
| 65 – Šumperk | Szablon:Sortname | ANO | Szablon:Nowrap | 45,74 |
| 68 – Opawa | Szablon:Sortname | TOP 09[uwaga 29] | Szablon:Nowrap | 36,31 |
| 71 – Ostrawa-miasto | Szablon:Sortname | Ostravak | Szablon:Nowrap | — |
| 80 – Zlin | Szablon:Sortname | KDU-ČSL | Szablon:Nowrap | 47,83 |
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Błąd rozszerzenia cite: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/>
- ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni znacznika
<ref>; brak tekstu w przypisie o nazwieustawa_wyborcza - ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ 8,0 8,1 Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę