Żeneta grzywiasta

Szablon:Zwierzę infobox Żeneta grzywiastaSzablon:R (Genetta cristata) – gatunek ssaka z podrodziny Genettinae w obrębie rodziny wiwerowatych (Viverridae), występujący w zachodniej Afryce; według IUCN jest narażony na wyginięcie.

Taksonomia

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1940 roku brytyjski zoolog Robert William Hayman jako podgatunek żenety serwalowatej (G. servalina) i nadając mu nazwę Genetta servalina cristataSzablon:R. Holotyp pochodził z Okoiyong, na wysokości Szablon:Konwerter, z okolic Mamfé, w KamerunieSzablon:R. Holotypem był dorosły samiec o numerze katalogowym BMNH 39.323 odłowiony 11 czerwca 1933 roku przez brytyjskiego zoologa Ivana Terrance’a Sandersona i znajdujący się w kolekcji Muzeum Historii Naturalnej w LondynieSzablon:Odn. Na holotyp składała się skóra i czaszka w dobrym stanie; w czaszce brakowało czterech zębów górnychSzablon:Odn.

W strefie sympatrycznej w środkowym Kamerunie, północnym Gabonie i Kongu może dochodzić do krzyżowania się G. cristata i G. servalinaSzablon:R. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowySzablon:R.

Etymologia

• Genetta: starofr. genette „żeneta”Szablon:R.
• cristata: Szablon:Łac. „grzywiasty, czubaty”, od crista „grzebień, czub”.

Zasięg występowania

Żenetę grzywiastą odnotowano głównie w Nigerii i KamerunieSzablon:R. Wykazano, że występuje od rzeki Niger na wschód do rzeki Sanaga, ale istnieją również zapisy dotyczące tego gatunku z zachodniej części delty NigruSzablon:R; na przykład jeden osobnik został kupiony przy drodze w pobliżu miasta Azumini w NigeriiSzablon:R. Według danych z 2006 roku na podstawie modelowania nisz ekologicznych, żeneta grzywiasta występuje na obszarze ponad 500 km na południe od rzeki Sanaga, w południowym Kamerunie, Gabonie i Kongu, a także 180 km na zachód od znanego obszaru występowania w Nigerii, pomiędzy Oni i EpeSzablon:R, jednak nie są to dane kartograficzneSzablon:R. Widoczny brak żenety grzywiastej na wschód od rzek Kongo i Oubangi może być spowodowany brakiem badań, niską zdolnością do rozprzestrzeniania się lub rzecznymi barierami geograficznymiSzablon:R.

Morfologia

Czaszka

Długość ciała (bez ogona) 49,5–62,2 cm, długość ogona 43,1–43,2 cm, długość ucha 8,6–9,5 cm; masa ciała około 2 kgSzablon:R. Kolor futra waha się od jasno płowo-żółtego do blado-ochrowego, ciemniejąc do ochrowego na ramionach i środkowej linii grzbietu. Gardło jest jasnoszare; pozostałe dolne części ciała to mieszanka płowożółtego i szarego, w okolicy genitaliów bladożółtego do popielatego. Czarna linia biegnąca przez środek grzbietu składa się ze stosunkowo długich włosów; zaczyna się za łopatką i biegnie aż do nasady ogonaSzablon:R. Grzebień na grzbiecie jest wyprostowany. Włosy w dolnej części pleców mają długość 20–22 mm; podszerstek około 10–13 mmSzablon:Odn. Duże, ciemnobrązowe do czarnych plamy o średnicy 10 lub 15 mm na grzbiecie biegną w podłużnych rzędach, przy czym trzy górne rzędy są najbardziej jednoliteSzablon:RSzablon:Odn. Im bliżej brzusznej strony ciała plamy te stają się mniejsze i bardziej losowo rozmieszczone, zaś na klatce piersiowej i gardle jest tylko kilka małych plamek; między tylnymi kończynami plamy nie występująSzablon:R. Włosy pokrywające mosznę u samców są ciemnobrązowe. Na twarzy występuje ciemna maska i parę białych plamek nad i pod oczamiSzablon:R. Na ogonie znajduje się od ośmiu do dziesięciu jasnych pierścieni występujących na przemian z ciemnymi. Szerokość jasnych pierścieni w stosunku do ciemnych na środku ogona wynosi 50–75%; czubek ogona jest jasnoszarySzablon:R. Kończyny przednie i tylne są gęsto nakrapiane. Kończyny przednie są jasne po wewnętrznej stronie i ciemnoszare powyżej, z porozrzucanymi małymi plamkami. Wewnętrzna strona kończyn tylnych jest ciemnoszara, bez plamek, z szarawą plamą nad górną częścią śródstopia. Stopy są ciemne. Jest jedna para sutkówSzablon:R. Puszka słuchowa ma wewnętrznie rozdętą komorę tylną, z ciągłą linią krzywą po zewnętrznej stronieSzablon:R. Występuje połączenie przedszczękowo-czołowe, a stosunek zwężenia międzyoczodołowego do szerokości czołowej wynosi 1,00 ±0,12Szablon:R. Wzór zębowy: I $\frac{3}{3}$ C $\frac{1}{1}$ P $\frac{4}{4}$ M $\frac{2}{2}$ = 40Szablon:R.

Ekologia

Żeneta grzywiasta zamieszkuje las liściasty, w którym występują obszary zarośli i gęsta roślinność podszytu; bbserwowana jest również w lasach wtórnych i górskichSzablon:R. Występuje do co najmniej 1000 m n.p.m.Szablon:R. W Nigerii jej obecność była pozytywnie skorelowana z obecnością pierwotnych lasów suchych i plantacjami krzewów mango wewnątrz lasów oraz w mniejszym stopniu z wtórnym suchym lasem i pierwotnym lasem zalewowymSzablon:R. Negatywny wpływ na obecność żenety grzywiastej miały tereny podmiejskie, plantacje ananasów, zarośla oraz plantacje olejowca gwinejskiegoSzablon:R.

Zwierzęta trzymane w niewoli najaktywniejsze były o zmierzchu, odpoczywając przez cały dzieńSzablon:R. Są też zwinnymi wspinaczami, spędzający większość czasu na wysokich stanowiskachSzablon:R. Wypróżniały się i oddawały mocz w jednym miejscuSzablon:R. Podczas oddawania moczu zaznaczały również swój zapach, powoli przesuwając miednicę z boku na bok, a także tarzały się i ocierały w pozostawione zapachy lub substancje, które je przyciągałySzablon:R. Odnotowano cztery rodzaje wokalizacje: mruczenie i warczenie, długie miauczenie, krótki pisk oraz krótkie kichnięcie/kaszel/chrząknięcie (używane jako zawołanie służące kontaktowi)Szablon:R.

W Nigerii procentowe występowanie zdobyczy w żołądkach jedenastu osobników wynosiło: 51% owadów, 20% ssaków, 9% gadów i 6% materii roślinnejSzablon:R. Pod względem biomasy najważniejszymi ofiarami były małe ssaki, a następnie stawonogi; skład pokarmu pokrywa się w 70% z gatunkiem sympatrycznym żenetą rudoplamą (G. maculata), co wskazuje na silną międzygatunkową konkurencję o pokarm między tymi dwoma gatunkamiSzablon:R. W niewoli zaobserwowano jak dwie żenety ścigają i rzucają się na małe owady, żaby i jaszczurkiSzablon:R.

Zachowania godowe i rozród słabo poznane: w Nigerii pod koniec sierpnia i w połowie października schwytano tygodniowe osobniki młodociane, a u samicy odłowionej w grudniu znaleziono dwa zarodkiSzablon:R.

Status zagrożenia i ochrona

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (Szablon:Ang. „narażony na wyginięcie”)Szablon:R, ponieważ całkowita populacja żenety grzywiastej wynosi około 7000 dojrzałych osobników i występuje prawdopodobieństwa spadku liczebności gatunku o co najmniej 10% w ciągu ostatnich 12 lat (zakładając długość pokolenia wynoszącą cztery lata)Szablon:R. Poważnym zagrożeniem dla żenety grzywiastej może być utrata siedlisk: lasy w stanie Cross River są szybko przekształcane w farmy lub nieużytki rolne, a delta Nigru jest wykorzystywana jako obszar produkcji ropy naftowejSzablon:R. W pewnym stopniu populacja może ucierpieć z powodu dużej presji myśliwych (poluje się na niego z powodu popytu na mięso dzikich zwierząt)Szablon:R.

Bibliografia

• Szablon:Cytuj książkę