Wybory do Senatu Republiki Czeskiej w 1998 roku
Szablon:Wybory infobox Wybory do Senatu Republiki Czeskiej w 1998 roku odbyły się 13 i 14 listopada (I tura) oraz 20 i 21 listopada 1998 (II tura), zgodnie z postanowieniem prezydenta Václava Havla z 7 lipca 1998Szablon:R. Wybrano w nich na 6-letnią kadencję 27 senatorów, odnawiając tym samym 1/3 składu Senatu.
Zwycięzcą wyborów została Czwórkoalicja – blok tworzony przez: Obywatelski Sojusz Demokratyczny (ODA), Unię Chrześcijańską i Demokratyczną – Czechosłowacką Partię Ludową (KDU-ČSL), Unię Demokratyczną (DEU) i Unię Wolności (US) – który zyskał 13 mandatów. Największą reprezentację w Senacie zachowała jednak Obywatelska Partia Demokratyczna (ODS). Miejsca w izbie wyższej parlamentu zdobyli także kandydaci Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej (ČSSD) i Komunistycznej Partii Czech i Moraw (KSČM).
Pierwsza tura wyborów odbyła się równocześnie z wyborami do rad gmin.
Ordynacja wyborcza
Podstawą do przeprowadzenia wyborów była Ustawa z dnia 27 września 1995 o wyborach do Parlamentu Republiki Czeskiej oraz zmianie i uzupełnieniu niektórych innych ustaw (Zákon ze dne 27. září 1995 o volbách do Parlamentu České republiky a o změně a doplnění některých dalších zákonů)[1]. Po raz pierwszy wybory do Senatu Republiki Czeskiej odbywały się jedynie w części państwa – w 27 okręgach jednomandatowych o numerach (1, 4, 7...) – gdyż 1/3 składu izby wyłoniono w poprzednich wyborach na okres 2 lat[uwaga 1].
Głosowanie przeprowadzono na zasadzie większości bezwzględnej[uwaga 2]. Jeśli żaden z kandydatów nie uzyskał w danym okręgu ponad 50% głosów ważnych, po 6 dniach od zakończenia głosowania odbywała się decydująca tura z udziałem 2 kandydatów z najlepszymi wynikami w I turze[uwaga 3]. Liczba ludności żadnego z okręgów nie mogła niższa lub wyższa o 15% od średniej liczby mieszkańców przypadającej na mandat w skali państwa (tzw. normy przedstawicielskiej)[uwaga 4].
Czynne prawo wyborcze przysługiwało każdemu obywatelowi Republiki Czeskiej, który najpóźniej w drugim dniu głosowania (I tura) ukończył 18. rok życia[uwaga 5]. Bierne prawo wyborcze miały osoby z prawem czynnym, które najpóźniej w drugim dniu głosowania ukończyły 40. rok życia[uwaga 6]. Zgłaszać kandydatów mogły partie i ruchy polityczne oraz ich koalicje, ponadto prawo wysunięcia swojej kandydatury przysługiwało każdemu wyborcy, który przedłożył okręgowej komisji wyborczej 1000 podpisów poparcia wyborców zamieszkałych w danym okręgu[uwaga 7].
Podział miejsc w Senacie przed wyborami
| Partia lub ruch zgłaszający | Kadencja | Łącznie | ||
|---|---|---|---|---|
| Szablon:Small | Szablon:Small | Szablon:Small | ||
| Obywatelska Partia Demokratyczna | 13 | 13 | 6 | 32 |
| Czeska Partia Socjaldemokratyczna | 5 | 9 | 11 | 25 |
| Czwórkoalicja[uwaga 8] | 8 | 4 | 9 | 21 |
| Komunistyczna Partia Czech i Moraw | 0 | 1 | 1 | 2 |
| Kandydat niezależny | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Ogółem | 27 | 27 | 27 | 81 |
Kolumna wyróżniona odcieniem czerwieni wskazuje liczbę mandatów senatorskich wygasających i obsadzanych na nowo w 1998 roku. Do wyborów nie stanęło 3 dotychczasowych przedstawicieli Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej, 2 dotychczasowych senatorów Obywatelskiej Partii Demokratycznej, a także 3 deputowanych reprezentujących partie tworzące Czwórkoalicję (patrz: lista senatorów nieubiegających się o reelekcję).
Wybory do Senatu w 1998 roku odbywały się po 5 miesiącach od wyborów do Izby Poselskiej, których wynikiem było powstanie rządu mniejszościowego Miloša Zemana, przewodniczącego ČSSD. Sformowanie gabinetu było możliwe dzięki tzw. umowie opozycyjnej zawartej między dwiema najsilniejszymi partiami w parlamencie czeskim – ČSSD i ODS. Jednym z elementów porozumienia była deklaracja przygotowania zmiany konstytucji i ustawy wyborczej, aby wzmocnić rolę stronnictw „większych” względem „mniejszych” w wyborach do Izby Poselskiej, a także ograniczyć kompetencje prezydenta[2].
Aby zmienić ustawę zasadniczą, ČSSD i ODS potrzebowały większości 3/5 głosów w obu izbach parlamentu. W wyborach do Izby Poselskiej w czerwcu 1998 roku obie partie zyskały łącznie 68,5% mandatów, zaś w pierwszych wyborach do Senatu zdobyły ponad 70% miejsc. W 1998 roku odnawiano skład 1/3 izby, przy czym obie wspomniane partie broniły 18 wygasających mandatów. Aby zachować większość konstytucyjną w Senacie, ČSSD i ODS musiały obsadzić łącznie co najmniej 10 z tych miejsc. W opozycji do planów tych partii powstał we wrześniu 1998 roku blok partii centroprawicowych pod nazwą Czwórkoalicja (utworzyły go: Obywatelski Sojusz Demokratyczny, Unia Chrześcijańska i Demokratyczna – Czechosłowacka Partia Ludowa, Unia Demokratyczna i Unia Wolności), który wystawił wspólnych kandydatów w wyborach do Senatu i rad gmin[2][3].
Lista senatorów, którzy nie ubiegali się o reelekcję
Podano nazwę partii lub ruchu zgłaszającego danego kandydata do poprzednich wyborów.
| Okręg wyborczy | Imię i nazwisko | Partia lub ruch zgłaszający |
|---|---|---|
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | Szablon:Sort |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | Szablon:Sort |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | Szablon:Sort |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODS |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODA |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODS |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | KDU-ČSL |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | KDU-ČSL |
Pierwsza tura
O 27 mandatów senatorskich ubiegało się 126 kandydatów zgłoszonych przez partie i ruchy polityczne oraz 11 niezależnych. Kandydatów we wszystkich okręgach wysunęły: Czeska Partia Socjaldemokratyczna, Komunistyczna Partia Czech i Moraw oraz Obywatelska Partia Demokratyczna, zaś w jednym okręgu nie zgłoszono reprezentanta Czwórkoalicji[4].
Jedynym stronnictwem z reprezentacją w Senacie, które nie musiało bronić w 1998 roku wygasających mandatów, była KSČM. Miejsce w izbie uzyskał w poprzednich wyborach jeden kandydat niezależny (Richard Falbr), jednak o reelekcję ubiegał się jako kandydat ČSSD. Łącznie o ponowny wybór ubiegało się 9 senatorów ODS, 6 przedstawicieli partii Czwórkoalicji i 2 deputowanych ČSSD.
Pierwsza tura głosowania rozpoczęła się 13 listopada 1998 (godziny 14–22), a zakończyła kolejnego dnia (godziny 7–14)[uwaga 9]. Frekwencja wyniosła 42,37%; najwyższa była w okręgu nr 16 – Beroun (52,25%), najniższa w okręgu nr 31 – Uście nad Łabą (31,45%)[5].
Żaden z kandydatów nie uzyskał bezwzględnej większości głosów, zatem we wszystkich okręgach konieczne było przeprowadzenie kolejnej tury wyborów. Największy odsetek głosów – 45,62% – uzyskał Bohumil Čada z Czwórkoalicji (okręg nr 46 – Uście nad Orlicą). W 13 okręgach na 1. miejscu znajdowali się kandydaci ODS, w 10 – Czwórkoalicji, w 3 – ČSSD, w 1 – KSČM[6].
Druga tura
W decydującej turze wyborów zmierzyli się kandydaci: Obywatelskiej Partii Demokratycznej (22), Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej (15), Czwórkoalicji (13), Komunistycznej Partii Czech i Moraw (3) oraz 1 kandydat niezależny. Najwięcej było pojedynków między przedstawicielami ODS i ČSSD – 10[6].
Drugą turę przeprowadzono 20 i 21 listopada 1998 w godzinach analogicznych do poprzedniej rundy głosowania. Frekwencja była ponad dwukrotnie niższa niż tydzień wcześniej – 20,36%; najwięcej osób zagłosowało w okręgu nr 22 – Praga 10 (31,75%), najmniej w okręgu nr 73 – Frydek-Mistek (14,08%)[7].
Zwycięzcą wyborów została Czwórkoalicja, która zdobyła 13 mandatów. Miejsca w Senacie uzyskały również wszystkie partie, których przedstawiciele znaleźli się w II turze: ODS – 9, ČSSD – 3 i KSČM – 2[8]. Najlepszy procentowo wynik w ponownym głosowaniu – 69,97% – uzyskał Bohumil Čada, który otrzymał najwyższy odsetek głosów również w I turze[9]. Spośród senatorów wyłonionych w II turze 23 uzyskało najlepszy wynik także tydzień wcześniej, zaś 4 zajęło w I turze 2. pozycję[6].
Wyniki wyborów
Źródło: Český statistický úřad[6][10][5][7].
| Partia lub ruch zgłaszający | I tura | II tura | Mandaty | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Głosy | % | Głosy | % | Szablon:Tooltip | Szablon:Tooltip | Szablon:Tooltip | |||
| Czwórkoalicja Szablon:Small | Szablon:Nowrap | 26,59 | Szablon:Nowrap | 31,00 | 0 | 13 | 13 | ||
| Obywatelska Partia Demokratyczna Szablon:Small | Szablon:Nowrap | 27,69 | Szablon:Nowrap | 39,13 | 0 | 9 | 9 | ||
| Czeska Partia Socjaldemokratyczna Szablon:Small | Szablon:Nowrap | 21,71 | Szablon:Nowrap | 22,66 | 0 | 3 | 3 | ||
| Komunistyczna Partia Czech i Moraw Szablon:Small | Szablon:Nowrap | 16,54 | Szablon:Nowrap | 5,79 | 0 | 2 | 2 | ||
| Pozostałe partie i ruchy polityczne (12) | Szablon:Nowrap | 3,49 | — | — | 0 | — | 0 | ||
| Kandydaci niezależni | Szablon:Nowrap | 3,99 | Szablon:Nowrap | 1,43 | 0 | 0 | 0 | ||
| Ogółem | Szablon:Nowrap | 100,00 | Szablon:Nowrap | 100,00 | 0 | 27 | 27 | ||
| Głosy nieważne | Szablon:Nowrap | 13,67 | Szablon:Nowrap | 1,03 | |||||
| Frekwencja | Szablon:Nowrap | 42,37 | Szablon:Nowrap | 20,36 | |||||
Podział miejsc w Senacie po wyborach
| Partia lub ruch zgłaszający | Kadencja | Łącznie | Szablon:Tooltip | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Szablon:Small | Szablon:Small | Szablon:Small | |||
| Obywatelska Partia Demokratyczna | 13 | 6 | 9 | 28 | Szablon:Zmiana |
| Czwórkoalicja[uwaga 10] | 4 | 9 | 13 | 26 | Szablon:Zmiana |
| Czeska Partia Socjaldemokratyczna | 9 | 11 | 3 | 23 | Szablon:Zmiana |
| Komunistyczna Partia Czech i Moraw | 1 | 1 | 2 | 4 | Szablon:Zmiana |
| Kandydaci niezależni | 0 | 0 | 0 | 0 | Szablon:Zmiana |
| Ogółem | 27 | 27 | 27 | 81 | — |
Kolumna wyróżniona odcieniem zieleni wskazuje liczbę mandatów senatorskich obsadzonych przez dane stronnictwa w 1998 roku. Choć wybory zakończyły się zwycięstwem bloku Czwórkoalicji, najliczniejszą reprezentację w Senacie utrzymała ODS. Partia ta utrzymała razem z rządzącą ČSSD większość konstytucyjną w obu izbach na kadencję 1998–2000, jednak ich łączna liczba mandatów zmniejszyła się z 57 do 51. KSČM miała po wyborach największą w historii liczbę senatorów. W nowej kadencji Senatu nie zasiadł żaden kandydat niezależny.
Lista wybranych senatorów
Gwiazdką oznaczono deputowanych, którzy ubiegali się o reelekcję. W nawiasach podano miejsce zajęte przez danego kandydata w I turze.
Źródło: Český statistický úřad[6][9] i „Politologický časopis”[11].
Lista senatorów, którzy nie uzyskali reelekcji
W nawiasach podano miejsce zajęte przez danego kandydata w I turze.
Źródło: Český statistický úřad[6][9] i „Politologický časopis”[11].
| Okręg wyborczy | Imię i nazwisko | Partia lub ruch zgłaszający | Szablon:Tooltip | Szablon:Tooltip |
|---|---|---|---|---|
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODS | 27,62 Szablon:Small | 45,91 |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | Szablon:Sort | 25,58 Szablon:Small | 47,17 |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODS | 34,01 Szablon:Small | 42,22 |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODS | 31,03 Szablon:Small | 32,90 |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | ODS | 24,50 Szablon:Small | 34,44 |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | 4K (US)[uwaga 12] | 24,02 Szablon:Small | Szablon:Sort |
| Szablon:Sort | Szablon:Sortname | Szablon:Sort | 15,54 Szablon:Small | Szablon:Sort |
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
- Szablon:Cytuj pismo
- Szablon:Cytuj pismo
- Szablon:Cytuj stronę
- Szablon:Cytuj pismo
- Szablon:Cytuj stronę
- Szablon:Cytuj stronę
Linki zewnętrzne
- ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni znacznika
<ref>; brak tekstu w przypisie o nazwieustawa_wyborcza - ↑ 2,0 2,1 Szablon:Cytuj pismo
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ 5,0 5,1 Szablon:Cytuj stronę
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Szablon:Cytuj stronę
- ↑ 7,0 7,1 Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Szablon:Cytuj stronę
- ↑ Szablon:Cytuj stronę
- ↑ 11,0 11,1 Szablon:Cytuj pismo
Błąd rozszerzenia cite: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/>