Tekst źródłowy strony Stężenie molowe

{{Przekierowanie|molarność|[[osmolarność]]}}
{{wikisłownik|stężenie molowe}}
'''Stężenie molowe''' (molowość, molarność{{u|molarność}}) – jeden ze sposobów wyrażenia [[Stężenie|stężenia]] substancji w [[mieszanina|mieszaninie]] ([[roztwór|roztworze]]), zdefiniowany jako stosunek liczby [[mol]]i substancji do [[objętość|objętości]] całej mieszaniny{{r|IUPAC}}:
: <math>c_{B}=\frac{n_{B}}{V}=\frac{m_{B}}{M_{B}V}</math>
: gdzie: ''c''<sub>B</sub> – stężenie molowe składnika B; ''n''<sub>B</sub> – liczba moli składnika B; ''V'' – objętość mieszaniny (roztworu); ''m''<sub>B</sub> – masa składnika B; ''M''<sub>B</sub> – [[masa molowa]] składnika B
Najczęściej stężenie molowe stosuje się do roztworów ciekłych i wyraża w liczbie moli przypadającej na 1&nbsp;dm³ (1&nbsp;litr) mieszaniny, przy czym zamiast jednostki mol/dm³ stosuje się czasem symbol „M” czytany jako „molowy”{{u|mili}}. Przykładowo o roztworze zawierającym 0,5&nbsp;mola [[chlorek sodu|chlorku sodu]] w 1&nbsp;dm³ można napisać, że jest to „roztwór 0,5&nbsp;mol/dm³”, „roztwór 0,5&nbsp;mol/l”, „roztwór 0,5&nbsp;M” bądź „roztwór półmolowy”{{r|Minczewski|Kocjan}}. Zamiast małej litery ''c'', jako symbolu stężenia molowego, stosuje się czasem wzór cząstki w nawiasach kwadratowych, np. {{chem2|[NH4NO3]}} = 0,5&nbsp;mol/dm³, co oznacza roztwór [[azotan amonu|azotanu amonu]] o podanym stężeniu{{r|IUPAC}}. Objętość jest wielkością zależną od temperatury i ciśnienia, dlatego stężenie molowe również będzie od tych parametrów zależne{{r|Śliwa}}.

== Pojęcia równoznaczne i powiązane ==
W [[Język angielski|języku angielskim]] obok ''{{j|en|molar concentration}}'' stosowana jest nazwa ''{{j|en|amount concentration}}''{{r|IUPAC}}, oznaczająca dosłownie „stężenie ilościowe” i będąca synonimem stężenia molowego. Mol jest miarą [[Liczność materii|liczności materii]], a więc liczby [[cząstka (fizyka)|cząstek]] (np. [[atom]]ów, [[cząsteczka|cząsteczek]]) danego składnika w całej mieszaninie. Stężenie molowe można wyrazić więc również jako stosunek liczby cząstek danej substancji (''N'') do iloczynu [[stała Avogadra#Liczba Avogadra|liczby Avogadra]] (''N''<sub>A</sub>) i objętości mieszaniny (''V''):
: <math>c = \frac{N}{N_{A}V}</math>

W literaturze anglojęzycznej spotykane są również terminy ''{{j|en|formal concentration}}'' i ''{{j|en|formality}}'' (oznaczające dosłownie „stężenie formalne” i „formalność”). Jest to rodzaj stężenia mający ten sam wymiar co stężenie molowe (mol/dm³), jednak oznaczany jest symbolem F{{refn|''[[CRC Handbook of Chemistry and Physics]]'' podaje inną definicję: stosunek liczby moli substancji rozpuszczonej do masy roztworu{{r|CRC}}, a więc identyczną z definicją [[stężenie molalne|stężenia molalnego]].|grupa=uwaga|nazwa=formal}}. Tego rodzaju rozróżnienie stosowane jest w sytuacji, gdy w roztworze rozpuszczony jest związek [[dysocjacja elektrolityczna|zdysocjowany]], a więc obecne są w nim [[jony]] tego związku, a nie cząsteczki (jak wynikałoby ze wzoru sumarycznego związku). Stosując tę konwencję dla 1-molowego roztworu [[węglan sodu|węglanu sodu]] ({{chem2|Na2CO3}}) możliwe jest więc zapisanie stężeń molowych jonów {{chem2|Na+}} i {{chem2|CO3(-)}} jako {{nowrap|1=''c''({{chem2|Na+}}) = 2 mol/l}} i {{nowrap|1=''c''({{chem2|CO3(-)}}) = 1 mol/l}}, ale do zapisu stężenia węglanu sodu należałoby użyć pojęcia stężenia formalnego wynoszącego {{nowrap|1=''c''({{chem2|Na2CO3}}) = 1 mol/l}}, gdyż użycie pojęcia stężenia molowego mogłoby sugerować, że w roztworze znajduje się tyle niezdysocjowanych cząsteczek węglanu sodu{{r|Pahari|Kenkel|Goparan}}. Tego rodzaju rozróżnienia nie stosuje się w literaturze polskojęzycznej.

== Uwagi ==
{{Uwagi|
* <ref name="mili">Stosowane są również podwielokrotności tego symbolu (mM, μM, nM), np. „1 mM” oznacza roztwór milimolowy, a więc zawierający 10<sup>−3</sup>&nbsp;mola w 1&nbsp;dm³.</ref>
* <ref name="molarność">Pojęcie „molarność” jest niekiedy spotykane w literaturze w rozumieniu [[stężenie molalne|stężenia molalnego]]. [[Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej]] (IUPAC) podaje natomiast termin ''{{j|en|molarity}}'' (molarność) jako synonim stężenia molowego, a ''{{j|en|molality}}'' (molalność) – stężenia molalnego.</ref>
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="CRC">{{CRC95|strony='''8'''-15 |rozdział=Mass- and Volume-Based Concentration Units |autor r=Thomas J. Bruno; Paris D. N. Svoronos}}</ref>
* <ref name="IUPAC">{{GoldBook|A00295|nazwa={{nowrap|amount concentration, ''c''}}}}</ref>
* <ref name="Goparan">{{cytuj książkę|nazwisko=Gopalan |imię=R. |tytuł=Inorganic Chemistry for Undergraduates |url={{Google Books|Fs4zQ-hNTz8C|strony=97|link=tak}} |rozdział=Principles of Volumetric Analysis |wydawca=Universities Press |rok=2009 |miejsce=Hyderabad |strony=97 |isbn=9788173716607}}</ref>
* <ref name="Kenkel">{{cytuj książkę|nazwisko=Kenkel |imię=John |tytuł=Analytical Chemistry. Refresher Manual |url={{Google Books|Iy3aY5Bwpm8C|strony=54|link=tak}}|rozdział=Solution Preparation |strony=54 |wydawca=CRC Press |miejsce=Boca Raton |isbn=0873713982 |rok=1992}}</ref>
* <ref name="Kocjan">{{cytuj książkę|tytuł=Chemia analityczna. Podręcznik dla studentów |inni=Ryszard Kocjan (red.) |część=1 |tytuł części=Analiza jakościowa. Analiza ilościowa klasyczna |wydanie=2 |miejsce=Warszawa |wydawca=Wydawnictwo Lekarskie PZWL |rok=2002 |isbn=8320026652 |rozdział=3.4. Stężenia roztworów |nazwisko r=Kocjan |imię r=Ryszard |strony=48–49}}</ref>
* <ref name="Minczewski">{{cytuj książkę|nazwisko=Minczewski |imię=Jerzy |nazwisko2=Marczenko |imię2=Zygmunt |tytuł=Chemia analityczna |tom=1 |tytuł tomu=Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa |miejsce=Warszawa |rok=2001 |wydawca=Wydawnictwo Naukowe PWN |isbn=8301134992 |strony=26–27}}</ref>
* <ref name="Pahari">{{cytuj książkę|nazwisko=Pahari |imię=A.K. |nazwisko2=Chauhan |imię2=B.S. |tytuł=Engineering Chemistry |url={{Google Books|x6ct1xjyJpoC|strony=470|link=tak}} |rozdział=Experimental Chemistry |strony=470 |wydawca=Laxmi Publications |miejsce=New Delhi |isbn=8170089565}}</ref>
* <ref name="Śliwa">{{cytuj książkę|tytuł=Obliczenia chemiczne. Zbiór zadań z chemii nieorganicznej i analitycznej wraz z podstawami teoretycznymi |inni=Alfred Śliwa (red.) |wydanie=5 |miejsce=Warszawa, Poznań |rok=1979 |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |isbn=8301000090 |rozdział=Stężenia roztworów |nazwisko r=Słaby |imię r=Henryk |strony=157–158}}</ref>
}}

{{Sposoby wyrażania stężeń}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Stechiometria]]