Tekst źródłowy strony Kuks (górnictwo)

{{Inne znaczenia|pojęcia z zakresu prawa górniczego|[[Kuks (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
[[Plik:Kux Gew Morgenstern Avers.jpg|mały|Dokument poświadczający udział w wysokości 1 kuksa, wystawiony w 1920 roku]]
'''Kuks''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Kux'') – pojęcie z zakresu [[prawo górnicze|prawa górniczego]], oznaczające [[udział (prawo)|udział]]{{odn|Tarabuła|2012|s=19}} [[gwarek (górnictwo)|gwarka]], który stanowił <math>\tfrac{1}{128}</math> części nadania górniczego{{odn|Gisman|1949|s=123}}; połowa kuksa to '''grenis'''{{odn|Gisman|1949|s=85}}.

Gwarkowie, którzy dysponowali swoimi kuksami, byli zrzeszeni w bractwach górniczych zwanych również [[gwarectwo|gwarectwami]]{{odn|Gisman|1949|s=29}}. W Polsce takie stowarzyszenia powstawały od 1363 roku{{odn|Gisman|1949|s=29}}.

Gwarectwa tzw. starego prawa (według [[landrecht pruski|landrechtu pruskiego]] z 1794 roku{{odn|Müller|1963|s=941}}) dzieliły się na 128 kuksów{{odn|Majorczyk|1985}}, co wynikało z podziału [[pole górnicze|pola górniczego]], zaś gwarectwa tzw. nowego prawa (''Das Allgemeine Berggesetz für die Preußischen Staaten'', uchwalone 24 czerwca 1865 roku{{odn|Müller|1963|s=942}}) dzieliły się na 100, 1000{{odn|Gisman|1949|s=72}}{{odn|Majorczyk|1985}} lub na wielokrotności tysiąca, lecz  nie więcej niż 10 000{{odn|Müller|1963|s=942}}.

Przykładowy podział kuksów na Śląsku według starego prawa wyglądał następująco:
* 122 kuksy gwareckie{{odn|Majorczyk|1985}}{{odn|Tarabuła|2012|s=20}}
* pozostałe tzw. „wolne kuksy”{{odn|Majorczyk|1985}}:
** 2 kuksy przypadały właścicielowi gruntu, na którym prowadzono eksploatację (tylko w przypadku osiągniętego zysku){{odn|Tarabuła|2012|s=19-20}}
** 2 kuksy przeznaczano na utrzymanie szkół i kościołów{{odn|Tarabuła|2012|s=20}}
** 2 kuksy przypadały kasie [[Spółka Bracka|Spółce Brackiej]]{{odn|Tarabuła|2012|s=20}}

Cechą charakterystyczną udziałów w postaci kuksów jest brak ustalonej [[cena nominalna akcji|wartości nominalnej]], jak w przypadku [[akcja (finanse)|akcji]]{{odn|Müller|1963|s=941}}. 

W II połowie XX wieku udziały w postaci kuksów były oficjalnie notowane na giełdzie papierów wartościowych w Düsseldorfie (niem. Börse Düsseldorf){{odn|Müller|1963|s=942}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | tytuł = Bank-Lexikon: Handwörterbuch für d. Bank- u. Sparkassenwesen | wydawca = Springer Fachmedien Wiesbaden | data = 1963 | isbn = 9783663137986 | inni = Gerhard Müller (bearb.), Josef Löffelholz | tom = I  | doi = 10.1007/978-3-663-13798-6 | odn = {{odn/id|Müller|1963}}}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Gisman|imię=Stanisław|tytuł=Słownik górniczy|url=http://studzionka.net.pl/słownik%20górniczy%201949.pdf|wydawca=Instytut Węglowy|miejsce=Katowice|data=1949|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę | tytuł = Historia Wyższego Urzędu Górniczego na tle dziejów nadzoru górniczego na ziemiach polskich | wydawca = Wyższy Urząd Górniczy | miejsce = Katowice | data = 2012 | isbn = 9788392067337 | inni = Marek Tarabuła (opr.) | url = http://web.archive.org/web/20171213172356/http://www.wug.gov.pl/download/3722.pdf | odn = {{odn/id|Tarabuła|2012}}}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Majorczyk | imię = Roman | tytuł = Historia górnictwa kruszcowego w rejonie Bytomia | miejsce = Bytom | data = 1985 | strony = 53 | url = http://www.sbc.org.pl/Content/217785/Historia_gornictwa_kruszcowego_150_35.pdf | odn = tak}}

[[Kategoria:Papiery wartościowe]]
[[Kategoria:Historia górnictwa]]