Tekst źródłowy strony Ƶ

{{znak|Ƶ ƶ}}
[[Plik:Straż Miejska.JPG|thumb|250px|Na dachu samochodu wariant graficzny litery Ż w formie litery Ƶ]]
[[Plik:POL PZZ logo.svg|thumb|250px|Stylizowane ''Ƶ'' w logo [[Polski Związek Żeglarski (1957)|PZƵ]]]]

'''Ƶƶ''' – [[litera]] [[alfabet]]u [[alfabet łaciński|łacińskiego]] powstała poprzez dodanie poziomej kreski w środku litery [[Z]] lub [[z]]. 

Przez krótki okres używano jej w [[Alfabet tatarski (łaciński)|alfabecie tatarskim]] w pierwszej połowie [[XX wiek]]u. Główne zastosowanie znalazła jedynie w piśmie odręcznym. Obecnie używana w łacińskiej pisowni [[język czeczeński|języka czeczeńskiego]], gdzie oznacza głoskę [[spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa dźwięczna|<nowiki>[</nowiki>{{unicode|ʒ}}<nowiki>]</nowiki>]]. W dialekcie austriackim [[Język niemiecki|języka niemieckiego]] oznacza w niektórych przypadkach (n.p. [[Ogród zoologiczny|Zoo]]) '''Z'''.

[[Niemcy (naród)|Niemcy]] i [[Czesi]] używają często w piśmie odręcznym znaku Ƶ jako litery '''[[Z]]''', co pozwala odróżnić literę od cyfry 2. Ponadto, we Włoszech pisze się literę '''ƶ''' w wyrazach, gdzie wymawiana jest jako ''dz'' (dla odróżnienia od zwykłego '''z''' wymawianego jako ''c''). W oficjalnej włoskiej typografii rozróżnienie to nie jest stosowane.

W krojach kaligraficznych stosowanych np. w matematyce spotyka się poziomą kreskę w literze '''Z''' (np. <math>\mathcal{Z}</math>).

W pisowni polskiej znak Ƶ funkcjonuje jako stylizowany wariant znaku [[Ż]]<ref>{{Cytuj | url=https://obcyjezykpolski.pl/nie-ma-litery-ƶ-ƶ/ | tytuł=Nie ma litery Ƶ ƶ – Porady językowe – Obcy język polski<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=obcyjezykpolski.pl | język=pl | data dostępu=2019-12-29}}</ref><ref name=aw>{{Cytuj | url=https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Zet-z-kreseczka;19300.html | autor=Adam Wolański | data=2019-03-12 | data dostępu=2019-12-28 | tytuł= Zet z kreseczką | praca=Poradnia językowa PWN}}</ref>, zwłaszcza w piśmie odręcznym<ref name=aw/>. Jest też stosowany niekiedy w elektronicznym wyświetlaniu zapisów, np. w tablicy z wynikami „[[Familiada|Familiady]]”, stosowanej od 1994<ref>{{Cytuj | url=https://www.youtube.com/watch?v=pwaoKW1grqE#t=9m58s | tytuł=YouTube<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=youtube.com | język=pl | data dostępu=2024-04-26}}</ref>. Litera Ƶ może również pojawić się w alternatywnej formie zapisu [[Dż (dwuznak)|Dż]], w postaci [[dwuznak]]u ''Dƶ''.

W logotypie piwa [[Żywiec (piwo)|Żywiec]] jest stosowana litera Ƶ̇ będąca połączeniem obu form Ż i Ƶ<ref>{{Cytuj | url=https://grupazywiec.pl/marki/zywiec | tytuł=Żywiec APA : Grupa Żywiec<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=grupazywiec.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-26}}</ref>.

Istnieje też udokumentowany przypadek stosowania litery Ƶ w oznakowaniu drogowym w Polsce – widnieje ona na [[drogowskaz]]ie prowadzącym do miejscowości [[Wólka Żabna]] przy [[Droga wojewódzka|drodze wojewódzkiej]] [[Droga wojewódzka nr 764|nr 764]]<ref>{{Cytuj |url= https://www.mapillary.com/app/?lat=50.59618666664801&lng=21.134756666683984&z=18.19373930869775&focus=photo&pKey=1256040471661500&x=0.5906455684973783&y=0.5497118455138984&zoom=0.970873786407767 |tytuł= Widok ulicy |autor= <nowiki>jswk</nowiki> |data= 2023-04-07 |data dostępu= 2025-01-11 |opublikowany= [[Mapillary]]}}</ref><ref>{{Cytuj |url= https://lookmap.eu.pythonanywhere.com/#s=jmJKQt0TqUHye7U_U93bvQ |tytuł= Widok ulicy |data= 2021-06-09 |data dostępu= 2025-01-11 |opublikowany= Apple Look Around Viewer |język= en}}</ref>.

Konwencja ta jest stosowana co najmniej od XIX wieku.
Konstanty Wolski pisał:
{{Cytat
 |treść = Zdarzyło mi się nieraz słyszeć w rozmowie potocznéj, że przekreślenie Z, we środku zastępuje miejsce kropki nad niém;
 |autor = 
 |źródło = [http://ebuw.uw.edu.pl/publication/100787 Pamiętnik Warszawski]. 1809, T. 1, styczeń, s. 70 
}}
Pomimo tego
Komisja Ortograficzno-Onomastyczna<ref>{{Cytuj stronę| url = http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=130:skad-osobowy6&catid=58&Itemid=71| tytuł = [Członkowie Komisji Ortograficzno-Onomastycznej]| nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 = | data = | rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = [[Rada Języka Polskiego]]| oznaczenie = | strony = | język = | archiwum = https://web.archive.org/web/20161121235859/http://www.rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=130:skad-osobowy6&catid=58&Itemid=71| zarchiwizowano = 2016-11-21| id = | cytat = | data dostępu = 2016-11-20| odn = }}</ref> [[Rada Języka Polskiego|Rady Języka Polskiego]] przy Prezydium [[Polska Akademia Nauk|Polskiej Akademii Nauk]]
na pytanie pewnego urzędu, czy Ƶ mogło oznaczać Z lub Ż, odpowiedziała wymijająco<ref>{{Cytuj stronę | url =http://www.rjp.pan.pl/images/stories/pliki/komunikaty_rjp/komunikat_2005_1_16.pdf | tytuł =KOMUNIKATY RADY JĘZYKA POLSKIEGO PRZY PREZYDIUM POLSKIEJ AKADEMII NAUK | rok =2005 | opublikowany =[[Rada Języka Polskiego]] | oznaczenie =1(16) | strony =28-29 | archiwum =https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.rjp.pan.pl%2Fimages%2Fstories%2Fpliki%2Fkomunikaty_rjp%2Fkomunikat_2005_1_16.pdf&date=2016-11-20 | zarchiwizowano =2016-11-20 | data dostępu =2016-11-20 }}</ref>

{{Cytat
 |treść =
Litera „Z” napisana z poziomą kreseczką nie była zatwierdzonym
odpowiednikiem litery „Ż” w tekstach drukowanych, urzędowo przyjętym na terenie całej Polski, lecz nie da się wykluczyć, że w czyimś piśmie ręcznym ta kreseczka nie oznaczała tyle, co dziś oznacza kropka nad literą „Z”.
}}

Istnieje pogląd, że Ƶ może oznaczać również [[Ź]]:
{{Cytat
 |treść = Przekreślenie linią poziomą pośrodku litery Z stosuje się jako ozdobę; rzadziej przekreślenie to równa się brzmieniu litery [[Ż]] lub [[Ź]].
 |autor = 
 |źródło = {{Cytuj książkę | nazwisko = Wojeński| imię = Jan| autor link = | tytuł = Technika liternictwa| url = | inni = | wydanie = 9. uzupełnione | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne | miejsce = Warszawa | data = | rok = 1990| miesiąc = | strony = 34| rozdział = | adres rozdziału = | nazwisko r = | imię r = | autor r link = | tom = | tytuł tomu = | część = | tytuł części = | seria = | id = | isbn = 83-208-0195-8| oclc = | lccn = | doi = | cytat = | język = | data dostępu = 2016-12-02 | odn =}}
}}
{{fakt|data=2023-07|Nie są jednak znane przykłady użycia Ƶ jako Ź.}}

Kreska przekreślająca literę nie zawsze jest prosta, por. winietę tytułową pierwszych numerów [[Życie Warszawy|''Życia Warszawy'']].

W standardzie [[Unicode]] ten znak jest dostępny odpowiednio na pozycjach: 
* wielka litera Ƶ  — U+01B5,
* mała litera ƶ — U+01B6.

Analogicznie można użyć zapisu w układzie dziesiątkowym przy [[odwołania znakowe SGML|odwołaniach znakowych]] stosowanych np. w [[HTML]]:
* wielka litera Ƶ  — &amp;#437; oraz
* mała litera ƶ — &amp;#438;.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Alfabet polski}}
{{Alfabet łaciński|Z}}

[[Kategoria:Diakrytyzowane litery polskie]]