Tekst źródłowy strony Zamek Aboyne

{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Zamek Aboyne
 |nazwa oryginalna      = Aboyne Castle
 |zabytek               = 
 |zdjęcie               = Aboyne Castle.jpg
 |opis zdjęcia          = 
 |alt zdjęcia           = 
 |państwo               = Szkocja
 |miejscowość           = [[Aboyne]]
 |adres                 = 
 |typ budynku           = [[zamek]]
 |styl architektoniczny = 
 |architekt             = 
 |inwestor              = 
 |wysokość całkowita    = 
 |wysokość do dachu     = 
 |kondygnacje           = 
 |powierzchnia użytkowa = 
 |rozpoczęcie budowy    = 
 |ukończenie budowy     = 
 |przebudowy            = 
 |zniszczono            = 
 |odbudowano            = 
 |pierwszy właściciel   = 
 |kolejni właściciele   = 
 |właściciel            = 
 |plan budynku          = 
 |kod mapy              = Aberdeenshire
 |współrzędne           = 57°05'05"N 02°47'00"W
 |commons               = Category:Aboyne Castle
 |www                   = 
}}
'''Zamek Aboyne''' ([[język angielski|ang.]] ''Aboyne Castle'', historyczna nazwa ''castrum de Obeyn''<ref name="tour scotland">{{Cytuj stronę | url =http://www.visitdunkeld.com/aboyne-castle-aberdeenshire-scotland.html| tytuł = Aboyne Castle| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref>, także '''Castle Of Aboyne''' lub '''Aboyne Castle Policies'''<ref name="canmore">{{Cytuj stronę | url =https://canmore.org.uk/site/35305/aboyne-castle| tytuł = Aboyne Castle| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref>, a również '''Bonty Castle''' lub '''Bunty Castle''')<ref name="dunyvaig">{{Cytuj stronę | url =https://books.google.pl/books?id=kWEIYXMnge4C&pg=PA407&dq=Dunyvaig+Castle&hl=en&ei=LU-ETN3jOoPWtQOM28z3Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=Dunyvaig%20Castle&f=false| tytuł = Highland Scoundrel| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref> – [[zamek]] leżący w odległości 1,2 km na północ<ref name="gazetteer">{{Cytuj stronę | url = https://www.scottish-places.info/towns/townhistory167.html| tytuł = Aboyne (Charleston of Aboyne)| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref> od [[Aboyne]], w [[Szkocja|szkockim]] hrabstwie [[Aberdeenshire]]. Miejsce budowy zamku z XIII w.<ref name="tour scotland" /> było wybrane ze względu na bliskość rzeki [[Dee (dopływ Morza Północnego)|Dee]] i możliwość kontroli północnych zakończeń szlaków wiodących przez [[Grampiany (Szkocja)|Grampiany]]<ref>{{Cytuj stronę | url =https://archive.ph/20110610071947/http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=18037 | tytuł = Elsick Mounth| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref>. Zamek już dawno popadł w ruinę<ref name="canmore" />, ale został odrestaurowany przez obecnego [[Markiz Huntly|Markiza Huntly]] w 1979 roku.

== Architektura ==
Zamek został zbudowany przez Bysetów, Lordów Strathdee i Aboyne, ''(Lords of Strathdee and Aboyne)'' przed 1233 r. jako [[rezydencja rycerska typu motte]]. Król Anglii [[Edward I Długonogi]] nakazał jego ufortyfikowanie w 1307 r<ref name="canmore" />. Później został przekształcony w [[donżon]]. W 1671 zachodnie skrzydło zostało przebudowane przez Charlesa, pierwszego Earla Aboyne, ''(Earl of Aboyne)'', na [[Wieża rycerska|wieżę rycerską]], której część istnieje do tej pory. Dwór został dobudowany w 1701 r. Wschodnie skrzydło powstało w 1801 r. Przebudowa budynku kuchennego w 1869 r. polegała na użyciu elementów granitowych i utworzeniu [[Szczyt (architektura)|szczytu schodkowego]]. Restauracja dworu, przeprowadzona w latach 80. XIX w. przez Sir Cunliffe'a Brooksa, polegała na dodaniu ornamentacji w stylu baronialnym. Architekt George Truefitt przeprowadził pewne prace renowacyjne pod koniec XIX wieku. W 1986 r. został przebudowany przez Iana Begga<ref name="listed buildings">{{Cytuj stronę | url = https://britishlistedbuildings.co.uk/200334107-aboyne-castle-including-gateway-courtyard-and-boundary-walls-to-north-and-ancillary-structures-aboyne-and-glen-tanar#.XqNO-mgzaUk| tytuł = Aboyne Castle, Including Gateway, Courtyard and Boundary Walls to North, and Ancillary Structures| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref>.  

Budynek ma trzy piętra z piwnicą i poddaszem. Wschodnia elewacja jest symetryczna, podczas gdy północna (wejście), zachodnia i południowa są asymetryczne. Między drugim a trzecim oknem północnej fasady znajduje się [[tarcza herbowa]], na dachu [[Zwieńczenie|zwieńczenia]] z kutego [[Żelazo|żelaza]] i [[Wiatrowskaz|kurek]]. Znajduje się tu jedna wieża mieszkalna w stylu baronialnym, czworokątna wieża od północnego zachodu, czterokondygnacyjna piwnica i wieża dachowa od północy. Najstarszą częścią zamku jest jego północno–zachodnia część, w której znajduje się pięciokondygnacyjna, okrągła wieża z kwadratową nadbudową i [[Balustrada|balustradą]]. Jej replika została później dobudowana od północnego wschodu<ref name="canmore" />. Zamek jest otynkowany. Dachy mają [[Okap (budownictwo)|okapy]], istnieje też kilka wieżyczek<ref name="gazetteer" />, przypuszczalnie jest też sekretne przejście i pokój mnicha<ref name="dunyvaig" />. 

Zamek ma szereg okien z [[Gomółki|gomółkami]] i szary, [[Łupek|łupkowy]] [[dach]] z [[Kalenica (budownictwo)|kalenicami]]. Kamienne schody prowadzą do głównego wejścia, a po prawej stronie znajdują się drewniane drzwi z gomółkami. Od północnej strony znajduje się zamknięty dziedziniec otoczony murem<ref name="listed buildings" />.

=== Właściciele ===
W 1242 r. po wygnaniu ze Szkocji Johna i Waltera Bysetów z klanu Bisett, którzy zostali oskarżeni o mord na Patryku, Earlu of Atholl, dokonany w [[Haddington]], zamek jeszcze w tym samym roku przeszedł w posiadanie [[Templariusze|templariuszy]]<ref name="gazetteer" />. Następnie trafił do rodu Fraser z Cowie, zanim przez małżeństwo przeszedł na własność Sir Williama de Keith, Earla Marszałka Szkocji ''(Earl Marischal of Scotland)'' ok. 1355 r. W 1449 r. prawnuczka de Keitha, Joan, wniosła zamek w posagu do małżeństwa z Alexandrem Gordonem, 1 Earlem Huntly<ref name="gazetteer" />. Obecnym właścicielem jest Markiz Huntly ''(Marquess of Huntly)'', którego rodzina znajduje się w posiadaniu zamku od XV wieku<ref name="canmore" />.

=== Posiadłość ===
<gallery>
Plik:Aboyne Castle gatehouse.jpg|Stróżówka 
Plik:Aboyne Castle driveway.jpg|Droga dojazdowa 
</gallery>
Po obu stronach rzeki [[Dee (dopływ Morza Północnego)|Dee]] jest duża ilość nasadzeń, w tym nasadzenia ozdobne nad jeziorem [[Loch of Aboyne]]<ref name="gazetteer" />. 

Górny bieg Dee ''(Upper Dee)'' jest obszarem [[Wędkarstwo muchowe|wędkarstwa muchowego]]. Połów ryb odbywa się za zezwoleniem Glen Tanar Estate (Craigendinnie Beat)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://web.archive.org/web/20110711004807/http://www.fishpal.com/Scotland/Dee/AboyneCastle/?dom=Dee| tytuł = Aboyne Castle| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref>. Na terenie posiadłości zamku Aboyne znajduje się sztuczne jezioro Loch of Aboyne o rozmiarach 3 x <math>2\tfrac{1}{3}</math> [[Furlong|fur.]] z wysepkami. Potok w Aboyne zachował starą nazwę ''Allach'' tylko w pobliżu zamku, gdzie istnieje most zwany ''Allach Bridge'', wybudowany nad potokiem<ref name="gazetteer" />.

=== Relikwia ===
Historycznie ważną relikwią jest ''Formaston Stone'', przechowywany w zamku Aboyne. Pochodzi z okresu 800–1000 r. n.e. Jest na nim symbol lustra, zdobiony [[krzyż celtycki]] i inskrypcja [[Pismo ogamiczne|ogamiczna]]<ref name="tour scotland" />.

=== Ochrona ===
Zamek Aboyne z drogą dojazdową, dziedzińcem i północnym murem granicznym został uznany w 1972 r. za budowlę historyczną kategorii B<ref name="listed buildings" />. Również wiele innych obiektów zostało wciągniętych w 2000 r. na listę obiektów historycznych kategorii C, w tym np. ogrodzony murem ogród z XIX w., domek ogrodowy i tzw. dom ''Wee''<ref>{{Cytuj stronę | url = https://britishlistedbuildings.co.uk/200394461-aboyne-castle-policies-walled-garden-garden-house-and-the-wee-house-aboyne-and-glen-tanar#.XqNQrGgzaUk| tytuł = Aboyne Castle Policies, Walled Garden, Garden House and the Wee House| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref>. Trójprzęsłowy most ''Allach Bridge'', wybudowany w 1787 r. z szarego granitu, został uznany 30.03.2000 r. za budowlę zabytkową kategorii B<ref>{{Cytuj stronę | url = https://britishlistedbuildings.co.uk/200394457-aboyne-castle-policies-allach-bridge-aboyne-and-glen-tanar#.XqNRGWgzaUk| tytuł = Aboyne Castle Policies, Allach Bridge| autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2020-04-24}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Zamki Szkocji|Aboyne]]
[[Kategoria:Aberdeenshire]]