Tekst źródłowy strony VIII V 2

{{Lokomotywa infobox
 |nazwa                              = VIII <math>\mathfrak{V}</math><sub>2</sub><ref group="uwaga">Budowany w kilku ulepszanych seriach.</ref>
 |grafika                            = VIII V2.jpg
 |opis grafiki                       = parowóz VIII V 2 trzeciej serii
 |inne oznaczenia                    = 
 |producent                          = Hartmann i inni {{flaga|Saksonia}}
 |lata budowy                        = [[1896]]–[[1902]]
 |układ osi                          = 2'B n2v
 |masa pustego parowozu              = 
 |masa służbowa                      = 49,6–54,5 t<ref name=saks />
 |masa przyczepna                    = 29,1<ref name=piw />–32,6 t<ref name=taschen />
 |długość                            = 
 |długość z tendrem                  = 15 450 mm<ref name=piw /><br />– 16 790 mm<ref name=taschen />
 |szerokość                          = 
 |wysokość                           = 
 |rozstaw osi skrajnych              = 6600 mm<ref name=saks />
 |średnica kół napędnych             = 1590 mm<ref name=saks />
 |średnica kół tocznych              = 1065 mm<ref name=saks />
 |trakcja                            = parowa
 |typ tendra                         = 
 |ciśnienie kotła                    = 12 at<ref name=piw /><br />(późne: 13 at)<ref name=taschen />
 |powierzchnia kotła                 = 112,1 m²<ref name=piw /><br />(późne: 130,8 m²)<ref name=saks />
 |powierzchnia przegrzewacza         = 
 |powierzchnia rusztu                = 1,87 m²<ref name=saks />
 |średnica cylindra                  = 440/650 mm<ref name=piw /> (późne: 460/680 mm)<ref name=saks />
 |skok tłoka                         = 600 mm<ref name=taschen />
 |pojemność skrzyni węglowej         = 
 |pojemność skrzyni wodnej           = 
 |moc znamionowa                     = 
 |siła pociągowa                     = 5500 kg<ref name=piw>Jan Piwowoński, ''Parowozy kolei polskich'', WKiŁ, Warszawa, 1978, s. 222.</ref> (późne – do 53 kN)<ref name=saks />
 |prędkość konstrukcyjna             = 80 km/h<ref name=dampf />
 |maksymalna prędkość eksploatacyjna = 
 |nacisk osi                         = 14,6<ref name=piw />–16 t<ref name=taschen />
 |rozstaw szyn                       = 
 |minimalny promień łuku             = 
 |commons                            = Category:Saxonian VIII V2
}}

'''VIII <math>\mathfrak{V}</math><sub>2</sub>''' (VIII V 2) – seria niemieckich [[Lokomotywa parowa|parowozów]] osobowych kolei [[saksonia|saksońskch]], produkowanych w latach 1896–1902. Miały [[Układ osi lokomotywy|układ osi]] 2'B i [[silnik sprzężony]] na [[Para nasycona|parę nasyconą]]. Seria ta nosiła następnie niemieckie oznaczenie DRG 36<sup>9–10</sup>. Koleje polskie używały w okresie międzywojennym jeden parowóz, oznaczony na PKP jako seria '''Od101'''.

== Historia ==
Lokomotywa kolei saskich serii VIII V2 była osobowym odpowiednikiem parowozu pospiesznego [[VIII V 1]], pokrewnym konstrukcyjnie. Seria (niem. ''Gattung'') VIII oznaczała lokomotywy o układzie osi 2'B, litera V (pisana [[pismo gotyckie|frakturą]]: <math>\mathfrak{V}</math>) – silnik sprzężony (''Verbundtriebwerk''), a cyfra 2 drugą odmianę takiego parowozu<ref name=saks43>M. Weisbrod, ''Sachsen...'', s. 43.</ref>. Obie serie były produkowane od [[1896]] roku i różniły się średnicą kół napędnych (1590 mm w lokomotywie osobowej, 1885 mm w pospiesznej<ref name=taschen>H. Obermayer, ''Taschenbuch...'', s. 44.</ref>). Ponadto, lokomotywa osobowa miała mniej wydajny kocioł, na skutek jego skrócenia o 225 mm i zmniejszenia paleniska i powierzchni rusztu<ref name=saks>M. Weisbrod, ''Sachsen...'', s. 46–49.</ref>. Nowością w saskich lokomotywach był w obu seriach kocioł ze stojakiem Belpaire’a i rozrząd Heusingera<ref name=saks43 />. Lokomotywy osobowe w porównaniu z pospiesznymi miały początkowo także krótszą budkę maszynisty, z wąskimi oknami po bokach<ref name=saks />.

Większość lokomotyw była zbudowana przez saskie zakłady Hartmann w [[Chemnitz]] (pełna nazwa: Sächsische Maschinenfabrik vorm. Richard Hartmann – Saska Fabryka Maszyn, dawniej Richard Hartman). Były one budowane w czterech ulepszanych seriach produkcyjnych, różniących się znacznie charakterystykami. Lokomotywy pierwszej serii były zbudowane w latach [[1896]]–[[1897]] w liczbie 20 (numery na kolei 519–538). Miały one średnice [[Cylinder (mechanika)|cylindrów]] silnika 440 i 650 mm<ref>Średnica cylindra niskiego ciśnienia 650 mm (J. Piwowoński, s. 222). Wartość 560 mm w M. Weisbrod, ''Sachsen-Report'' jest zbyt mała, zwłaszcza w porównaniu z później zwiększoną 680 mm i być może wynika z omyłki.</ref>, masę służbową 49,6 t i siłę uciągu 44 kN i jeździły z trzyosiowym tendrem 3 T 9<ref name=saks />.

Od [[1897]] produkowano lokomotywy drugiej serii, ze średnicą cylindrów zwiększoną do 460 i 680 mm i siłą uciągu 49 kN. Lokomotywy te otrzymały numery 539–548 i jeździły z większymi tendrami czteroosiowymi 2'2' T 16. Różniły się też dolną krawędzią ścian budki maszynisty, które zostały podcięte z charakterystycznym zaokrągleniem<ref name=saks />.
Od [[1899]] roku budowano maszyny trzeciej serii, o numerach 549–568, z powiększoną budką maszynisty z podwójnym oknem bocznym. Ich masa służbowa wzrosła do 51,4 t. Ogółem zbudowano w zakładach Hartmann 50 lokomotywy trzech wczesnych serii<ref name=saks />.

W lokomotywach czwartej najliczniejszej serii, produkowanych od [[1900]] roku, zwiększono wydajność kotła, który umieszczono nieco wyżej. Jego [[powierzchnia ogrzewalna kotła|powierzchnia ogrzewalna]] wzrosła do 130,8 m² (nieco więcej, niż w lokomotywach pospiesznych VIII V1). Masa służbowa wzrosła do 54,5 t, a siła uciągu do 53 kN<ref name=saks />. Ponownie zwiększono pojemność tendra (serii 2'2'T 21). W latach 1900–[[1902]], 43 lokomotywy tej serii wyprodukował Hartmann (numery 569–581 i 607–636), a nadto, z powodu ograniczonych mocy produkcyjnych tej firmy w stosunku do potrzeb kolei saskich, 10 zamówiono w berlińskiej firmie Schwartzkopff (BMAG) (numery 582–591), 10 w Esslingen (numery 592–601) i 5 w [[Bombardier Transportation Polska|Linke-Hofmann]] we Wrocławiu (numery 602–606)<ref name=saks />.

== Służba ==
Ogółem zbudowano 118 lokomotyw serii VIII V2 (numery 519–636), przez co stały się najliczniejszą serią na kolejach saskich. Używano ich w ruchu pasażerskim na wszystkich głównych liniach, a także licznych drugorzędnych. Dzięki umiarkowanej średnicy kół, dość dobrze spisywały się także na terenach górzystych<ref name=saks />. Od 1910 roku były wypierane z głównych linii przez lokomotywy serii [[XII H2]]. Lokomotywy trzech wczesnych serii, produkowane przed 1900 rokiem, nosiły oprócz numerów nazwy własne w postaci nazw miast niemieckich<ref name=saks />.

Po [[I wojna światowa|I wojnie światowej]] 111 maszyn przeszło na [[Deutsche Reichsbahn|Koleje Niemieckie]] (DRG), zaklasyfikowanych w 1925 roku jako seria 36<sup>9–10</sup> (numery 36 901 do 919 i 921 do 948 dla wczesnych serii oraz 36 951 do 1014 dla lokomotyw produkcji od 1900 roku). Wszystkie zostały jednak wycofane w latach 1926–1931<ref name=saks />.

Jedna lokomotywa pierwszej serii, dawna nr 528 „Meuselwitz” z 1897 r., trafiła w 1919 roku na [[Polskie Koleje Państwowe]], otrzymując oznaczenie '''Od101-1''', jako jedyna lokomotywa w serii Od101. Była to także jedyna lokomotywa serii VIII V2 poza kolejami niemieckimi<ref name=saks />.

Żaden parowóz serii VIII V2 nie zachował się do chwili obecnej.

== Opis ==
[[Parowóz osobowy]] o układzie osi 2'B, z silnikiem sprzężonym na parę nasyconą (2'B n2v). Wysokość środka kotła nad szynami w czwartej serii wynosiła 2150 mm, w poprzednich seriach był on o 100 mm niżej<ref name=dampf /> (inne źródło: o 75 mm<ref name=saks />). Liczba płomieniówek wynosiła 216 w trzech wczesnych seriach i 254 w czwartej serii, ich długość wynosiła 3800 mm<ref name=saks />.

Stały [[rozstaw osi]] wiązanych wynosił 2100 mm, osi wózka tocznego: 2150 mm, rozstaw między drugą osią toczną a pierwszą wiązaną: 2350 mm, ogółem rozstaw osi skrajnych: 6600 mm<ref name=dampf>H. Obermayer, M. Weisbrod, ''Dampflok-Report...'', s. 37.</ref>. Wózek toczny był zawieszony na ślizgowym łożysku kulowym, jak w erfurckich lokomotywach [[S 2 (KPEV)|S 2]]<ref>M. Weisbrod, ''Sachsen...'', s. 42, 43, 46.</ref>.

Stosowano tendry saskich serii: 3 T 9 (trzyosiowy, 9 m³ wody i 4 t węgla – w serii 1.), 2'2' T 16 (czteroosiowy, 16 m³ wody i 5 t węgla – od serii 2.), 2'2'T 21 (czteroosiowy 21 m³ wody i 7 t węgla – od serii 4.)<ref name=saks />.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Manfred Weisbrod, ''Sachsen-Report Bd. No 3. Reisezuglokomotiven der K.S.St.E.B.'', Hermann Merker Verlag, 1995, {{ISBN|3-922404-82-0}} {{lang|de}}
* Horst J. Obermayer, ''Taschenbuch deutsche Dampflokomotiven''. Regelspur, Stuttgart: Franckh-Kosmos, 1991, {{ISBN|3-440-06341-0}}, {{lang|de}}
* {{Cytuj|autor = Manfred Weisbrod |tytuł = Dampflok-Report: Lokomotiv-Archiv. Band No 2. Baureihen 22 – 39 |data = 1995 |isbn = 3-922404-72-3 |inni = Horst J Obermayer |miejsce = Fürstenfeldbruck |wydawca = Merker Verlag |oclc = 643014695 |język = de}}
* Jan Piwowoński, ''Parowozy kolei polskich'', WKiŁ, Warszawa, 1978

{{parowozy PKP}}

[[Kategoria:Parowozy kolei saskich]]
[[Kategoria:Parowozy PKP]]
[[Kategoria:Parowozy o układzie osi 2B]]