Tekst źródłowy strony Rok przestępny

{{Inne znaczenia|roku trwającego 366 dni|film pt. ''[[Rok przestępny (film)|Rok przestępny]]''}}
[[Plik:MissaleLeapYear.jpg|thumb|200px|Dodanie dodatkowego dnia powoduje przesunięcie wspomnień w kalendarzu liturgicznym rytu rzymskiego między 24 a 28 lutego. Wspomnienie [[Maciej Apostoł|św. Macieja Apostoła]] obchodzone jest 24 lutego w latach zwykłych, a 25 – w latach przestępnych.]]
'''Rok przestępny''' – rok kalendarzowy, którego długość (366 dni) – w celu dopasowania roku kalendarzowego do [[rok zwrotnikowy|roku zwrotnikowego]] – jest zwiększona w stosunku do lat nieprzestępnych (365 dni). Występuje wyłącznie w kalendarzach o rachubie opartej na obiegu [[Ziemia|Ziemi]] dookoła Słońca lub o rachubie kombinowanej ([[Księżyc]] i [[Słońce]]). Przykładami lat przestępnych są: 2016, 2020, 2024, 2028 czy 2032.

W [[kalendarz gregoriański|kalendarzu gregoriańskim]] (obowiązującym m.in. w Polsce), rok przestępny jest dłuższy o jeden dzień występujący w lutym, który ma wtedy 29 dni zamiast 28 [[doba|dni]]. Dodatkowym dniem w kalendarzu liturgicznym tradycyjnie nie jest jednak 29 lutego, ale dzień dodawany między 23 a 24 lutego. Dodanie tego dnia powoduje przesunięcie obchodzonych w [[Kościół katolicki|Kościele katolickim]] wspomnień świętych w okresie 24–28 lutego na następny dzień. Wiąże się to z praktyką [[starożytny Rzym|starożytnego Rzymu]], gdzie od czasów [[Gajusz Juliusz Cezar|Cezara]] dzień przestępny wprowadzano przez powtórzenie [[24 lutego]] (tzw. ''bissextilis'')<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.historica.pl/index.php?section=rzym&dzial_id=17&action=forumWiecej&id=845&page=10 |tytuł = Kalendarz w starożytnym Rzymie |autor = Shamylus Octavius |data dostępu = 2009-05-03}}</ref>. Nazwa ''bissextilis'' wzięła się stąd, że 24 lutego w kalendarzu rzymskim nosi nazwę ''sextus Kalendas'', a w roku przestępnym występuje dwa razy ([[Łacina|łac.]] ''bis'').

W [[kalendarz żydowski|kalendarzu żydowskim]] rokiem przestępnym jest rok, który ma dodatkowy, trzynasty miesiąc, dodawany co 3 (rzadziej co 2) lata w celu zrównania cyklu słonecznego z księżycowym.

== Historia ==
Lata przestępne zostały pierwszy raz wprowadzone już w [[238 p.n.e.|238 roku p.n.e.]], kiedy to w [[Egipt|Egipcie]] zaczęto uwzględniać dodatkowy dzień co cztery lata (zob. [[datowanie sotisowe]]). W roku [[45 p.n.e.]] dekretem [[Gajusz Juliusz Cezar|Juliusza Cezara]] wprowadzono taką samą rachubę w [[Rzym]]ie (stąd określenie [[kalendarz juliański]]). Dodatkowy dzień zyskał najkrótszy miesiąc – luty – który w tym czasie był też ostatnim miesiącem roku. Błąd tej rachuby wynosi ok. 1 dobę na 128 lat, ponieważ rok zwrotnikowy jest nieco krótszy niż 365,25 dnia. Do dziś ten system jest stosowany w różnych kalendarzach kościołów [[prawosławie|prawosławnych]] (w niektórych w [[1923]] r. wprowadzono tzw. [[kalendarz nowojuliański]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://info.wiara.pl/doc/173066.Przed-90-laty-Rosja-przyjela-kalendarz-gregorianski |tytuł = Przed 90 laty Rosja przyjęła kalendarz... |opublikowany = info.wiara.pl |data dostępu = 2020-02-27}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://hevenrose.wordpress.com/2018/01/24/julianski-kalendarz-prawoslawny |tytuł = JULIAŃSKI KALENDARZ PRAWOSŁAWNY |autor = hevenrose |data = 2018-01-24 |opublikowany = Książki nie z tego świata |data dostępu = 2020-02-27}}</ref>). Również w astronomii używa się [[rok juliański|roku juliańskiego]] jako jednostki czasu.

Obecnie powszechnie stosuje się rachubę zgodną z [[kalendarz gregoriański|kalendarzem gregoriańskim]], wprowadzonym w [[1582]] roku [[Bulla|bullą]] [[papież]]a [[Grzegorz XIII|Grzegorza XIII]] („[[Inter gravissimas]]”), w której wprowadzono następującą modyfikację kalendarza juliańskiego: nie uznaje się lat przestępnych wypadających na koniec wieku, z wyjątkiem tych, w których liczba stuleci jest podzielna przez 4. Inaczej mówiąc w myśl tej reguły latami przestępnymi są te, których numeracja:
* jest podzielna przez 4 i niepodzielna przez 100 lub
* jest podzielna przez 400.

Dotychczas według tej reguły lata 1600 i 2000 były przestępnymi, a lata 1700, 1800, 1900 nie. W przyszłości rok 2100 nie będzie rokiem przestępnym. Modyfikacja kasuje 15 lat przestępnych na każde 2000 lat co zmniejsza błąd kalendarza juliańskiego o 1 dobę na 133 lata, dlatego błąd tej rachuby wynosi 1 dobę na nieco ponad 3322 lata.

Oprócz tego w celu dopasowania początku kalendarzowej wiosny do rzeczywistego momentu [[Równonoc wiosenna|równonocy wiosennej]] (w 1582 roku różnica wynosiła już [[Daty nowego i starego porządku#Rożnica dat nowego i starego porządku|10 dni]]) postanowiono, że bezpośrednio po dniu 4 października 1582 nastąpi dzień 15 października 1582 (z zachowaniem ciągłości dni tygodnia).

=== Wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego na świecie ===
[[Plik:Julian to Gregorian Date Change.png|mały|200px|Październik 1582 roku.]]

Kalendarz gregoriański najszybciej został przyjęty w krajach katolickich. We Włoszech, Hiszpanii, Polsce i Portugalii nastąpiło to już w [[1582]]. W krajach protestanckich przyjęto go później, np. w Wielkiej Brytanii i w krajach Imperium Brytyjskiego dopiero w [[1750]] roku (na mocy tzw. „aktu Chesterfielda”).
W prawosławnej Rosji kalendarzem juliańskim posługiwano się jeszcze na początku XX wieku, a w cerkwi prawosławnej jest on używany do dziś.

=== Przesilenie zimowe ===
Niedokładność kalendarza juliańskiego spowodowała, że w IV w. [[przesilenie zimowe]] przesunęło się z [[25 grudnia|25]] na [[22 grudnia]], a w [[XVI wiek|XVI w.]] już na [[12 grudnia]]. W wyniku wprowadzenia [[kalendarz gregoriański|kalendarza gregoriańskiego]] w [[1582]] i pominięcia wówczas 10 dni, termin przesilenia wypada stale w okolicach 22 grudnia.

== Bieżący błąd kalendarza gregoriańskiego ==
Liczba lat przestępnych w ciągu 400 lat wynosi:
: <math>\frac{400}{4} - \frac{400}{100} + \frac{400}{400} = 97.</math>

Jest ona równa liczbie lat podzielnych przez 4 z tym, że wypadają lata 100, 200 i 300, a nie wypada rok 400.

Biorąc pod uwagę, że rok zwrotnikowy ma 365,242199 dni, bieżący błąd obliczania daty wynosi:
: <math>365 + \frac{97}{400} - 365{,}242199 = 0{,}000301 \left[ \frac{\mathrm {dnia}}{\mathrm {rok}} \right].</math>

Jest to około 26 sekund na rok (chociaż nie jest to błąd stały – ze względu na konieczność skokowego wprowadzania poprawek). W ciągu 3322 lat jest to niecały jeden dzień.

== Zobacz też ==
{{commonscat|29 February|29 lutego}}
{{Wikisłownik|rok przestępny}}
* [[30 lutego]]
* [[b:Kody źródłowe/Rok przestępny|implementacje funkcji sprawdzającej przestępność roku]]
* [[kalendarz gregoriański]]
* [[sekunda przestępna]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{APOD|160229|Juliusz Cezar i dni przestępne}}

{{Jednostki czasu}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Kalendarze]]