Tekst źródłowy strony Portal:Fizyka/Artykuł tygodnia/archiwum

'''[[Stała słoneczna]]'''<br />

[[Plik:Aktywność słoneczna.png|thumb|300px|Zmiany w stałej słonecznej. Oznaczenia wykresów: <span style="color: black">Irradiancja</span> (<span style="color: orange">dzienna</span>/<span style="color: red">roczna</span>), <span style="color: blue">Plamy słoneczne</span>, <span style="color: green">Rozbłysk słoneczny</span>, <span style="color: purple">Strumień radiowy 10,7 cm</span>]]
'''Stała słoneczna''' (całkowita [[irradiancja]] słoneczna) – całkowita energia, jaką [[promieniowanie słoneczne]] przenosi w jednostce czasu przez jednostkową powierzchnię ustawioną prostopadle do promieniowania w średniej odległości [[Ziemia|Ziemi]] od [[Słońce|Słońca]] (1 [[jednostka astronomiczna|j.a.]]) przed wejściem promieniowania do [[Atmosfera ziemska|atmosfery]]. Średnia wartość stałej słonecznej wynosi 1360,8±0,5 [[wat|W]]/[[Metr kwadratowy|m²]]. Ze względu na zmiany w czasie stałej słonecznej poprawniejszą nazwą jest całkowita irradiancja Słońca (''Total Solar Irradiance'' – TSI). Obecnie stałą słoneczną mierzy się za pomocą pomiarów satelitarnych, dzięki czemu omija się wpływ atmosfery na otrzymane wyniki.

Bezpośrednie promieniowanie słoneczne jest pochłaniane i rozpraszane w atmosferze przez [[aerozol]]e, [[hydrometeory]] oraz cząsteczki [[gaz]]ów. Z tego względu pomiar stałej słonecznej na powierzchni Ziemi jest trudny, gdyż musi uwzględniać opisany wyżej wpływ atmosfery. Istnieje jednak metoda pomiaru stałej słonecznej z powierzchni Ziemi oparta na tzw. [[Metoda Langleya|metodzie Langleya]].
----
'''[[Atom]]'''<br />

[[Plik:Helium atom QMuniv.svg|thumb|150px|Atom [[hel (pierwiastek)|helu]] w [[stan kwantowy|stanie]] podstawowym.]]
'''Atom''' – podstawowy składnik [[materia (fizyka)|materii]]. Składa się z małego dodatnio naładowanego [[jądro atomowe|jądra]] o dużej [[gęstość|gęstości]] i otaczającej go [[chmura elektronowa|chmury elektronowej]] o ujemnym ładunku elektrycznym.

Słowo ''atom'' pochodzi z [[język grecki|greckiego]] {{grc|ἄτομος}} − ''átomos'' (od α-, „nie-” + τέμνω − ''temno'', „ciąć”), oznaczającego coś, czego nie da się przeciąć ani podzielić. Idea istnienia niepodzielnych składników materii pojawiła się już w pismach starożytnych [[Filozofia indyjska|filozofów indyjskich]] i [[Filozofia starożytna|greckich]]. W XVII i XVIII wieku chemicy potwierdzili te przypuszczenia, identyfikując pierwiastki chemiczne i pokazując, że reagują one ze sobą w ściśle określonych proporcjach. W XIX wieku odkryto [[ruchy Browna]], będące pośrednim dowodem ziarnistości materii. Na początku XX wieku fizycy zbadali wewnętrzną strukturę atomów, pokazując tym samym, że są one podzielne. Teorie [[mechanika kwantowa|mechaniki kwantowej]] pozwoliły stworzyć matematyczne modele wnętrza atomu.
----
'''[[Efekt Dopplera]]'''<br />

[[Plik:Doppler_effect_ambulance.svg|right|220px|thumb]]
'''Efekt Dopplera''' – [[zjawisko]] obserwowane dla fal, polegające na powstawaniu różnicy [[częstotliwość|częstotliwości]] wysyłanej przez źródło fali oraz zarejestrowanej przez obserwatora, który porusza się względem źródła [[fala|fali]]. Dla fal rozprzestrzeniających się w ośrodku, takich jak na przykład fale dźwiękowe, efekt zależy od prędkości obserwatora oraz źródła względem ośrodka, w którym te fale się rozchodzą. 

Dźwięk jadącej sąsiednią ulicą miasta (nie wprost na obserwatora) karetki najpierw jest wysoki, kiedy ta jest daleko, obniża się stopniowo w miarę jazdy karetki. Efekt ten powstaje na skutek zmiany składowej promieniowej prędkości karetki. Zgodnie z rysunkiem nie cały wektor prędkości wnosi wkład do efektu Dopplera. Znaczenie ma tylko składowa promieniowa (przybliżanie/oddalanie się od karetki). Zmienia się ona, zależnie od kąta między kierunkiem jazdy łączącym karetkę z obserwatorem, a kierunkiem ruchu karetki od obserwatora.
<hr>
'''[[Emisja termoelektronowa]]'''<br />

Jest to [[emisja elektronów]] z powierzchni rozgrzanego ciała. Termoemisja następuje w przedziale temperatur 1000&nbsp;K do 2000&nbsp;K. Głównymi czynnikami określającymi gęstość prądu emisji są temperatura, oraz [[praca wyjścia]] elektronów. Im wyższa temperatura i mniejsza praca wyjścia elektronów, tym większa gęstość prądu. Gęstość prądu emisji określa '''prawo Richardsona''':
: <math>J = A T^2 e^{ - W\over k T}</math>
Termoemisję powszechnie wykorzystuje się w [[lampa elektronowa|lampach elektronowych]].
----
[[Turbulencja]], '''przepływ burzliwy''' - w [[Mechanika płynów|mechanice ośrodków ciągłych]] i [[reologia|reologii]] - określenie bardzo skomplikowanego, nie[[przepływ laminarny|laminarnego]] ruchu [[płyn|płynów]].  Ogólniej termin ten oznacza złożone zachowanie dowolnego układu fizycznego, czasem zachowanie [[chaos_(fizyka)|chaotyczne]]. Ruch turbulentny płynu przejawia się w występowaniu [[wir|wirów]], zjawisku [[oderwanie strugi|oderwania strugi]], zjawisku [[mieszanie|mieszania]]. Dziedzinami nauki które analizują zjawiska związane z turbulencja są: [[hydrodynamika]], [[aerodynamika]] i reologia.  Model matematyczny turbulencji próbuje się tworzyć na bazie  [[teoria układów dynamicznych|teorii układów dynamicznych]] i [[chaos|teorii chaosu]].

Typowym i ładnym (choć niezdrowym) przykładem utraty stabilności ruchu przez przepływ jest unoszący się znad papierosa dym. Początkowo układa się on w pasma (ruch laminarny) by ok. 10 cm nad papierosem wytworzyć początkowe zawirowania, które w końcu tracą uporządkowana strukturę. Innym przykładem ruchu słabo turbulentnego, a właściwie wirowego, jest smuga dymu za wysokimi kominami przemysłowymi: dym układa się w łańcuszek wirów zwany ścieżką [[von Karmann|von Karmanna]].

'''[[Turbulencja|Przeczytaj cały artykuł]]'''<br>