Tekst źródłowy strony Paul R. Ehrlich

{{inne znaczenia|biologa i demografa|[[Paul Ehrlich]] – niemiecki chemik i bakteriolog}}
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Paul Ralph Ehrlich
 |grafika                   = Paul Ehrlich - 1974.jpg
 |opis grafiki              = Paul Ehrlich (1974)
 |alt grafiki               = 
 |data urodzenia            = 29 maja 1932
 |miejsce urodzenia         = [[Filadelfia]] ([[Pensylwania]])
 |data śmierci              = 
 |miejsce śmierci           = 
 |zawód                     = [[entomologia|entomolog]], [[ekologia|ekolog]], [[demografia|demograf]], [[pedagog]]
 |narodowość                = [[Amerykanie|amerykańska]]
 |tytuł naukowy             = bing professor
 |Alma Mater                = [[Uniwersytet Pensylwanii|University of Pennsylvania]] (B.A.),<br />[[Uniwersytet Kansas|University of Kansas]] (M.A., Ph.D)
 |uczelnia                  = [[Uniwersytet Stanforda|Stanford University]]
 |małżeństwo                = Anne H. Ehrlich
 |dzieci                    = Lisa Marie
 |odznaczenia               = [[Nagroda Crafoorda]] w ekologii (1990),<br />Fellows [[Royal Society]]
 |commons                   = 
}}
'''Paul Ralph Ehrlich''' (ur. [[29 maja]] [[1932]] w [[Filadelfia|Filadelfii]]) – [[Amerykanie|amerykański]] [[biologia|biolog]], [[demografia|demograf]] i [[pedagog]] związany ze [[Uniwersytet Stanforda|Stanford University]], autor ''The Population Bomb'', laureat [[Nagroda Crafoorda|Nagrody Crafoorda]] (1990) i Fellows [[Royal Society]].

== Życiorys ==
[[Plik:Paul R Ehrlich.png|thumb|240px|Paul Ehrlich (2010)]]
[[Plik:World-Population-1800-2100.svg|thumb|240px|Populacja świata 1800–2100 – trzy prognozy ONZ; [[Wzrost wykładniczy liczebności populacji|wzrost wykładniczy]] (linia czerwona) i [[Wzrost logistyczny liczebności populacji|logistyczny]] (linia pomarańczowa) oraz spadek po przekroczeniu [[pojemność środowiska|pojemności środowiska]]]]
P.R. Ehrlich zainteresował się [[ekologia|ekologią]] i problemami potrzeb żywnościowych rosnącej [[Liczba ludności|populacji ludzkiej]] pod wpływem lektury książki [[William Vogt|Williama Vogta]] ''Road to Survival'' (1948). Studiował [[zoologia|zoologię]] na [[Uniwersytet Pensylwanii|University of Pennsylvania]], uzyskując stopień licencjata ([[Bakalaureat|B.A.]]) w roku 1953. Studia kontynuował w [[Uniwersytet Kansas|University of Kansas]], gdzie otrzymał stopień magistra ([[Master of Arts|M.A.]]) w roku 1955 i doktora ([[Doktor (stopień naukowy)|Ph.D.]]) w roku 1957{{r|Britannica|CV}}. W latach 1951–1952 był inspektorem ''Northern Insect Survey'' ([[północ Kanady]] i [[Subarktyka]]), a w kolejnych latach był związany z University of Kansas (Department of Entomology). Brał udział w realizacji programów badawczych: ''DDT Resistance Project'' (1952–1954, współwykonawca – Bering Seacoast of Alaska), ''Biting Fly Survey'' (1956–1957, USAF Research Project) i ''Genetics and Behavior of Parasitic Mites'' (1957–1959, NIH Project, współwykonawca – Chicago Academy of Sciences)''{{r|CV}}.''

Od roku 1959 pracuje w [[Uniwersytet Stanforda|Stanford University]]. W roku 1966 otrzymał stanowisko [[profesor|full profesora]] [[biologia|biologii]], a od roku 1976 zajmuje też pozycję ''Bing Professor of Population Studies. ''Jest kierownikiem ''Center for Conservation Biology.'' Jest też członkiem licznych stowarzyszeń naukowych i społecznych w różnych krajach świata{{r|Britannica}}.

== Tematyka badań ==
Paul H. Ehrlich, wspólnie z żoną – Anne H. Ehrlich, rozpoczynał pracę naukową w latach 50. XX w. jako entomolog. Badania dotyczące kluczowych zagadnień [[Taksonomia zwierząt|klasyfikacji]], ekologii i [[Ewolucja biologiczna|ewolucji]] owadów, prowadził na przykładzie [[Motyle|motyli]]. Wspólnie z [[Peterem Ravenem]] opracował nowe koncepcje [[dynamika liczebności populacji|dynamiki populacji]], wnosząc istotny wkład do [[ekologia populacyjna|ekologii populacyjnej]] i teorii [[koewolucja|koewolucji]]{{r|tylerprize}}. Wraz z [[Edward Osborne Wilson|E.O. Wilsonem]] zajmował się problemem [[Różnorodność biologiczna|różnorodności biologicznej]] i jej zagrożeniami (stwierdzono, że liczba współczesnych [[gatunek (biologia)|gatunków]] wynosi ok. 50&nbsp;mln, a ich większość zamieszkuje [[Wilgotny las równikowy|wilgotne lasy równikowe]] i [[Rafa koralowa|rafy koralowe]] oraz – prawdopodobnie – [[abisal|głębiny mórz]]). Oszacował, że pod koniec XX w. tempo [[wymieranie|wymierania]] będzie określane liczbą znikających gatunków na godzinę{{r|Ward}}.

Wiedzę i doświadczenie zgromadzone w czasie badań ekologii zwierząt P. Ehrlich wykorzystał poświęcając się w kolejnych latach zagadnieniom dotyczącym ludności świata, w tym zagrożeniom związanym ze wzrostem liczebności populacji. Paul Ehrlich i jego żona należą do grupy naukowców, którzy zajmują się prognozowaniem zmian [[środowisko|środowiska]] pod wpływem [[Potęgowanie#Funkcja wykładnicza|wykładniczego wzrostu]] liczby ludności Ziemi (zob. [[antropopresja]]), w tym [[Modelowanie matematyczne|matematycznym modelowaniem]] tych zmian. Na podstawie danych zgromadzonych m.in. przez [[Peter Vitousek|Petera Vitouseka]] stwierdzono, że ok. 3% globalnej [[Produkcja pierwotna|produkcji pierwotnej]] (4% produkcji na lądach) ludzkość zużywa co roku bezpośrednio, jako pożywienie, drewno opałowe i paszę dla zwierząt hodowlanych. Biorąc pod uwagę dodatkowo „spożycie pośrednie” (np. nie spożywane części roślin uprawnych, nie wykorzystane rolniczo części pastwisk) oszacowano, że w drugiej połowie XX&nbsp;w. ludzkość zawłaszczała ok. 30% GPP, a udział ten rośnie i może osiągnąć 80% w połowie XXI&nbsp;w.

P. Ehrlich (wspólnie z Williamem Holdrenem i Barrym Commonerem) zaproponował tzw. równanie IPAT{{r|IPAT1|IPAT2|IPAT3}}:
:: <math>I = P \cdot A \cdot T,</math>

gdzie:
: <math>I</math> – [[Antropopresja|presja ludności]],
: <math>P</math> – [[Liczba ludności|wielkość populacji]],
: <math>A</math> – konsumpcja [[Zasoby naturalne|zasobów]] ''per capita'' (zależna od poziomu życia, <math>A</math> od ang. ''affluence'' – bogactwo),
: <math>T</math> – miara wpływu [[Technologia|działalności technologicznej]].

Równanie jest stosowane w czasie prognozowania zmian stanu środowiska pod wpływem ludzkości<ref group=uwaga>Formuła T=PAT budzi kontrowersje (zob. np. [http://www.ted.com/talks/lang/pl/ray_anderson_on_the_business_logic_of_sustainability.html Ray Anderson o logice ekorozwoju w biznesie]).</ref>{{r|IPAT1|IPAT2|IPAT3}}.

W uzasadnieniu przyznania małżonkom A. i P. Ehrlichom ''John & Alice Tyler Prize'' podkreślano, że wykazali się osobistą odwagą głosząc publicznie swoje apele o ograniczenie tempa wzrostu liczebności populacji (zob. też [[statyczna teoria zasobów]], [[Granice wzrostu (raport Klubu Rzymskiego)|granice wzrostu]]), ochronę [[różnorodność biologiczna|bioróżnorodności]], swój sprzeciw wobec [[rasizm]]u i [[konsumpcjonizm]]u oraz ostrzeżenia przed [[Broń jądrowa|zagrożeniem nuklearnym]]. Ich głos zwrócił uwagę polityków na konieczność globalnej [[Ochrona środowiska|ochrony środowiska]]{{r|tylerprize|TrinityUniv}}.

== Publikacje ==
Paul R. Ehrlich jest autorem lub współautorem ponad 800 publikacji{{r|TrinityUniv|art|publ.razem}}. Na liście wydanych książek, którą zamieszczono w roku 2004 na stronie internetowej Uniwersytetu w Stanfordzie, znajduje się ok. 40 pozycji{{r|books}}. Lista zawiera m.in. 3 wydania ''The Population Bomb'' (1968, 1971 i 1978){{r|PopulBomb}} oraz napisaną wspólnie z żoną ''The Population Explosion'' (1990){{r|PopulEx}}.

Wykaz najważniejszych publikacji obejmuje (według www Stanford Univ.){{r|CV}}:
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=28em <!-- od 10 do 110 --> |liczba=2 |
; 1965: – ''Butterflies and plants: A study in coevolution''. Evolution 18:586-608 (wsp. P.H. Raven),
; 1975: – ''Checkerspot butterflies: A historical perspective''. Science 188:221–228 (współautorstwo),
; 1984: – ''Can sex ratio be defined or determined? The case of a population of checkerspot butterflies''. Amer. Natur. 124:527–539 (wsp. A.E. Launer, D.D. Murphy),
; 1987: – ''The Science of Ecology''. Macmillan, New York (wsp. J. Roughgarden),
; 1990: – ''The Population Explosion''. Simon and Schuster, New York (wsp. A.H. Ehrlich){{r|PopulEx}},
: – ''An exploratory model of the impact of rapid change on the world food situation''. Proceedings of the Royal Society of London, Series B 241:232–244 (wsp. G.C. Daily),
; 1991: – ''Determinants of spatial distribution in a population of the subalpine butterfly Oeneis chryxus''. Oecologia 88:587–596 (wsp. G.C. Daily, D. Wheye.),
: – ''Biodiversity studies: Science and Policy''. Science 253:758–762 (wsp. E.O. Wilson),
: – ''Healing the Planet''. Addison-Wesley Publishing Company, New York (wsp. A.H. Ehrlich),
; 1992: – ''Population, sustainability, and Earth’s carrying capacity''. BioScience 42:761–771 (wsp. G.C Daily),
: – ''Population biology of checkerspot butterflies and the preservation of global biodiversity''. Oikos 63:6–12,
; 1993: – ''Food Security, Population, and Environment''. Population and Development Review 19:1–32 (wsp. G.C. Daily, A.H. Ehrlich),
: – ''Double keystone bird in a keystone species complex''. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 90:592–594 (wsp. G.C Daily, N.M. Haddad),
; 1994: – ''Influence of Social Status on Individual Foraging and Community Structure in a Bird Guild''. Oecologia. 100: 153–165 (wsp. G.C. Daily),
; 1996: – ''Conservation in temperate forests: What do we need to know and do?'' Forest Ecology and Management 85: 9–19,
; 1997: – ''Population diversity: Its extent and extinction''. Science 278: 689–692 (wsp. J.B. Hughes, G.C. Daily),
; 2000: – ''Conservation of insect diversity: a habitat approach''. Conservation Biology 14: 1788–1797 (wsp. J.B. Hughes, G.C. Daily),
; 2001: – ''Countryside biogeography: Utilization of human-dominated habitats by the avifauna of southern Costa Rica''. Ecological Applications 11: 1–13 (wsp. G.C. Daily, A. Sanchez-Azofeifa),
; 2007: – ''Is current consumption excessive? A general framework and some indications for the U.S''. Conservation Biology 21: 1145–1154 (wsp. L. H. Goulder),
; 2008: – ''Where does biodiversity go from here? A grim business-as-usual forecast and a hopeful portfolio of partial solutions''. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 105: 11579–11586 (wsp. R.M. Pringle),
: – ''Natural selection and cultural rates of change''. Proceedings of the National Academy of Sciences 105: 3416–3420 (wsp. D.S. Rogers),
: – ''Key issues for attention from ecological economists''. Environment and Development Economics 13: 1–20,
: – ''Demography and policy: A view from outside the discipline''. Population and Development Review 34: 103–113,
; 2010: – ''The MAHB, the culture gap, and some really inconvenient truths''. PLoS Biology 8 e1000330,
: – ''The culture gap and its needed closures''. International Journal of Environmental Studies 67: 481–492 (wsp. A.H. Ehrlich).
}}

== Nagrody i wyróżnienia ==
Paul R. Ehrlich otrzymał m.in.{{r|CV}}:
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=28em <!-- od 9 do 60 --> |liczba=2 |
* Sigma Xi-Resa Grant-in-Aid za badania wykonane na [[Alaska|Alasce]] i w północno-zachodniej [[Kanada|Kanadzie]], 1955
* First Prize od Mitchell Foundation za „creativity in designing workable strategies to achieve sustainable societies”, 1979
* John Muir Award od Sierra Club, 1980
* Humanist Distinguished Service Award od American Humanist Association, 1985
* First Distinguished Achievement Award, Society for Conservation Biology, 1987
* Gold Medal, [[World Wide Fund for Nature|World Wildlife Fund International]], 1987
* [[American Association for the Advancement of Science|AAAS]]/[[Scientific American]] Gerard Piel Award for Service to Science in the Cause of Humankind, 1989
* Crafoord Prize in Population Biology and the Conservation of Biological Diversity, [[Królewska Szwedzka Akademia Nauk|The Royal Swedish Academy of Sciences]], 1990
* MacArthur Prize Fellowship, 1990-1995
* Major Achievement Award, New York City Audubon Society, 1991
* Volvo Environment Prize, 1993
* World Ecology Medal, International Center for Tropical Ecology, 1993
* Sasakawa Environment Prize, United Nations Environment Programme, 1994
* Heinz Award for the Environment, 1995
* Tyler Prize for Environmental Achievement, 1998
* Dr. A.H. Heineken Prize for Environmental Sciences, 1998
* One Hundred Champions of Conservation, Natl. Audubon Society, 1998
* Blue Planet Prize of the Asahi Glass Foundation, Japan, 1999
* Distinguished Scientist Award, AIBS, 2001
* Eminent Ecologist Award, [[Ecological Society of America]], 2001
}}
Został uhonorowany przez liczne stowarzyszenia naukowe i inne organizacje tytułami{{r|CV}}
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=28em <!-- od 9 do 35 --> |liczba=2 |
* 1961 – [[California Academy of Sciences]], Fellow,
* 1978 – [[American Association for the Advancement of Science]], Fellow,
* 1982 – [[Amerykańska Akademia Sztuk i Nauk|American Academy of Arts and Sciences]], Fellow,
* 1985 – [[National Academy of Sciences]], Member,
* 1987 – Entomological Society of America, Fellow,
* 1989 – American Humanist Association, Honorary Life Member,
* 1989 – [[American Ornithologists’ Union]], Elective Member,
* 1989 – [[British Ecological Society]], Honorary Membership,
* 1989 – [[Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych|UNEP]] Global 500 Roll of Honour,
* 1990 – American Philosophical Society, Member,
* 1991 – The University of Kansas, Distinguished Service Citation,
* 1991 – [[International Society for Philosophical Enquiry]], Honorary Member,
* 1992 – European Academy of Sciences and Arts, Member,
* 1996 – Nuclear Age Peace Foundation, Distinguished Peace Leader.
}}
Otrzymał honorowy tytuł ''Doctor of Humane Letters'' University of the Pacific (1970) i [[Doktor honoris causa|doktoraty HC]] Bethany College (1990) i [[Ohio Wesleyan University]] (1990){{r|CV}}.

== Zobacz też ==
* [[Statyczna teoria zasobów#Zakład Ehrlicha i Simona|zakład Ehrlicha i Simona]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="Britannica">{{Encyklopedia Britannica |id = biography/Paul-R-Ehrlich |tytuł = Paul R. Ehrlich |data dostępu = 2013-07-20}}</ref>
* <ref name="CV">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20041213092607/http://www.stanford.edu/group/CCB/Staff/cv.html |tytuł = Paul R. Ehrlich. Curriculum Vitae |praca = Strona internetowa Stanford University |język = en |data dostępu = 2013-07-20}}</ref>
* <ref name="tylerprize">{{cytuj stronę |url = https://news.stanford.edu/pr/98/980317ehrlichtyl.html |tytuł = 1998 Tyler Prize for Environmental Achievement awarded to Anne and Paul Ehrlich of Stanford University |praca = Stanford News Service |język = en |data dostępu = 2018-05-07}}</ref>
* <ref name="TrinityUniv">{{cytuj stronę |url = http://www.trinity.edu/departments/public_relations/news_releases/0928ehrlich.htm |tytuł = Esteemed Conservationist to Discuss „One With Nineveh: Politics, Consumption, and the Human Future” |data = 2004 |praca = Strona internetowa Trinity University |język = en |data dostępu = 2013-07-20 |archiwum = https://web.archive.org/web/20100602020734/http://www.trinity.edu/departments/public_relations/news_releases/0928ehrlich.htm |zarchiwizowano = 2010-06-02 }}</ref>
* <ref name="books">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20011217114640/http://www.stanford.edu/group/CCB/Staff/books.htm |tytuł = Paul R. Ehrlich. Books by Paul R. Ehrlich |praca = Strona internetowa Stanford University |język = en |data dostępu = 2013-07-20|opublikowany=stanford.edu}}</ref>
* <ref name="art">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20041213094250/http://www.stanford.edu/group/CCB/Staff/ehrlichpubs.html |tytuł = Paul R. Ehrlich. www.stanford.edu Journal Articles, 1995-2004 |praca = Strona internetowa Stanford University |język = en |data dostępu = 2013-07-20}}</ref>
* <ref name="publ.razem">{{cytuj stronę |url = http://www.stanford.edu/group/CCB/Staff/Ehrlich1.804.pdf |tytuł = Paul R. Ehrlich. Complete bibliography, Nov 2004 |praca = Strona internetowa Stanford University |język = en |data dostępu = 2013-07-20 |archiwum = https://web.archive.org/web/20130430012008/http://www.stanford.edu/group/CCB/Staff/Ehrlich1.804.pdf |zarchiwizowano = 2013-04-30 }}</ref>
* <ref name="PopulEx">{{cytuj stronę |url = http://www.google.pl/search?start=10&newwindow=1&sa=N&hl=pl&tbm=bks&q=editions:oCink20Aq0sC&ei=62rqUZ6sKIGsO8jwgEg&ved=0CDcQmBYwAA&biw=956&bih=400 |tytuł = The population explosion |autor = Paul R. Ehrlich, Anne H. Ehrlich |data = 1991 |opublikowany = Simon & Schuster |język = en |data dostępu = 2013-07-20}}</ref>
* <ref name="PopulBomb">{{cytuj stronę |url = http://www.google.pl/search?start=20&newwindow=1&sa=N&hl=pl&tbm=bks&q=editions:_vbCL5_yjR0C&ei=DmrqUbSUHYnfOby0geAM&ved=0CDUQmBYwADgU&biw=956&bih=400 |tytuł = The population bomb |autor = Paul R. Ehrlich |data = 1968 |opublikowany = Simon & Schuster |język = en |data dostępu = 2013-07-20}}</ref>
* <ref name="Ward">{{cytuj książkę |autor = [[Peter Ward (paleontolog)|Peter Ward]] |tytuł = Kres ewolucji. Dinozaury, wielkie wymierania i bioróżnorodność |wydawca = [[Prószyński i S-ka]] |miejsce = Warszawa |seria = Na ścieżkach nauki |strony = 40, 300, 311 |isbn = 83-86669-57-8}}</ref>
* <ref name="IPAT1">{{cytuj stronę |url = http://www.zb.eco.pl/zb/123/globalne.htm |tytuł = Zmiany globalne i globalne zagrożenia |autor = Jan M. Szymański |praca = Fragmenty książki Złożona teoria biosfery. Wiedza i wiara ery jutra. Paradygmat przetrwania |język = pl |data dostępu = 2013-07-21}}</ref>
* <ref name="IPAT2">{{cytuj stronę |url = http://zielonewiadomosci.pl/tematy/ekologia/wszystkie-odcienie-ekopolityki/ |tytuł = Wszystkie odcienie ekopolityki (Artykuł „Beyond old cleavages, new green debates” ukazał się w Green European Journal. Przeł. Katarzyna Sosnowska) |autor = Paul-Marie Boulanger |data = 15 kwietnia 2013 |praca = Zielone wiadomości |język = pl |data dostępu = 2013-07-21}}</ref>
* <ref name="IPAT3">{{cytuj stronę |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17883480 |tytuł = Is Current Consumption Excessive? A General Framework and Some Indications for the United States |autor = Paul R. Ehrlich, Lawrence H. Goulder |data = 2007 |praca = Conservation Biology Volume 21, No. 5 |język = en |data dostępu = 2013-07-21}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.mq.edu.au/newsroom/2013/03/22/professor-paul-ehrlich-speaks-on-climate-adaptations-role-in-the-collapse-of-civilisation/ Professor Paul Ehrlich speaks on climate adaptation’s role in the collapse of civilisation, 22 March 2013]; Macquarie University’s Climate Futures research centre and Department of Biological Sciences recently hosted a booked-out public presentation from Professor Paul Ehrlich, Fellow of the Royal Society, Bing Professor of Population Studies, and President, Center for Conservation Biology at Stanford University. (video, 52 min.)
* [https://archive.is/20130721153818/http://www.environment.ucla.edu/lakretz/news/article.asp?parentid=11949 UCLA La Kretz Center for California Conservation Science. A conversation with Paul R. Ehrlich, Stanford University Bing Professor of Population Studies] (video, 3 min.)
* {{Cytuj stronę | url = http://www.ecospeakers.com/speakers/ehrlichp.html | tytuł = www.ecospeakers.com: Paul Ehrlich > Video Programs & Clips, Videos of presentations and interviews, Audio Interview, Books | opublikowany = ecospeakers.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20130622054729/http://www.ecospeakers.com/speakers/ehrlichp.html | zarchiwizowano = 2013-06-22}}
* [https://www.forbes.com/sites/michaeltobias/2013/01/16/the-ehrlich-factor-a-brief-history-of-the-fate-of-humanity-with-dr-paul-r-ehrlich/ The Ehrlich Factor: A Brief History of the Fate of Humanity (wywiad Michaela Ch. Tobiasa Dr. Paul R. Ehrlichem; ''Forbes'' 1/16/2013)]

{{Nagroda Crafoorda}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ehrlich, Paul R.}}
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Pensylwanii]]
[[Kategoria:Amerykańscy ekolodzy]]
[[Kategoria:Amerykańscy entomolodzy]]
[[Kategoria:Członkowie Royal Society]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Crafoorda]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Filadelfii]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1932]]
[[Kategoria:Wykładowcy uczelni w Stanach Zjednoczonych]]
[[Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu Stanforda]]