Tekst źródłowy strony Oscylacja północnoatlantycka

{{przekierowanie|[[NAO]]|[[Nao]]}}
[[Plik:Giszowiec ul. Mysłowicka.jpg|thumb|W czasie pozytywnej fazy NAO w Europie częściej występują [[huragan]]y; na zdjęciu skutki przejścia [[Orkan Emma|cyklonu Emma]]{{r|Emma}} przez [[Giszowiec]] w 2008 roku (zob. też: [[cyklon]] {{link-interwiki|Cyklon Eunice (2022)|tekst=Eunice, luty 2022|Q=Q110953177}}){{Commonscat|2022 storm damage|2022 storm damage}}]]

'''Oscylacja północnoatlantycka''', '''NAO''' (od [[język angielski|ang.]] ''North Atlantic oscillation'') – zjawisko [[Meteorologia|meteorologiczne]] występujące w obszarze północnego [[Ocean Atlantycki|Atlantyku]] i wpływające na klimat na otaczających go kontynentach. Jest związane z globalną [[Cyrkulacja powietrza|cyrkulacją powietrza]] i [[Północnoatlantyckie wody głębinowe#Współczesny globalny transporter|wody oceanicznej]], a manifestuje się poprzez fluktuacje [[Ciśnienie atmosferyczne|ciśnienia atmosferycznego]], [[Temperatura powietrza|temperatury powietrza]], prędkości wiatru, ilości [[Opad atmosferyczny|opadów]] i innych parametrów.

Do ilościowego opisu zjawiska jest stosowany „indeks NAO”, analogiczny do [[Indeks oscylacji południowej|indeksu oscylacji południowej]], czyli [[El Niño]]{{r|SOI}}. Indeks NAO został zdefiniowany w latach 20.&nbsp;XX&nbsp;w. przez [[Gilbert Walker|Gilberta Walkera]] z wykorzystaniem południkowej [[Normalizacja (statystyka)|znormalizowanej]] różnicy ciśnienia atmosferycznego między dwoma quasi-stacjonarnymi [[Układ baryczny|układami barycznymi]] – [[Wyż Azorski|Wyżem Azorskim]] i [[Niż Islandzki|Niżem Islandzkim]]{{r|Lucinda Spokes|OSU Jeff Rogers Group|ClimPredictCent NOAA|cep.rutgers.edu}}.

== Historia badań korelacji parametrów meteorologicznych ==
[[Plik:Synoptic chart 1874.png|thumb|[[Mapa synoptyczna]] z 1874]]
[[Plik:Windstorm Emma.png|thumb|[[Układ baryczny|Układy baryczne]] w czasie [[huragan]]u Emma (7 marca 2008){{r|Emma}}]]
Oscylacja północnoatlantycka jest jednym z najdłużej badanych systemów cyrkulacyjnych{{r|Lucinda Spokes}}. Badania – wykonywane z wykorzystaniem coraz doskonalszych [[barometr]]ów i [[barograf]]ów – pozwoliły wykazać istnienie zależności [[Pogoda|pogody]] w [[Europa|Europie]] oraz innych obszarach wokół Północnego [[Ocean Atlantycki|Atlantyku]], od położenia i głębokości wielkich quasi-stacjonarnych układów barycznych – Wyżu Azorskiego ([[Szerokość geograficzna|szer. geogr.]] ok.&nbsp;38°N) i Niżu Islandzkiego (szer. geogr. 60–65°N), badanych standardowo w wytypowanych punktach. Początkowo w zakres tych badań wchodziły procesy zachodzące w atmosferze, bardzo szybkie w porównaniu do powiązanych z nimi procesów zachodzących w innych [[geosfera]]ch.

W toku wieloletnich badań stwierdzono, że zjawisk meteorologicznych w ziemskiej atmosferze nie uda się wyjaśnić bez uwzględnienia wymiany ciepła i masy pomiędzy powietrzem i powierzchnią oceanów.

Zwrócono m.in. uwagę, że w przypadku północnego Atlantyku występuje istotne podobieństwo [[Okres (fizyka)|okresów]] dwóch różnych cykli – czas między seriami lat o podobnej charakterystyce mas powietrza (parametry powietrza w układach barycznych) jest podobny do średniego czasu przebycia przez cząsteczkę wody trasy nazywanej „niezwykłą pętlą” lub globalnym „transporterem ciepła” (zob. [[cyrkulacja termohalinowa]] i [[północnoatlantyckie wody głębinowe]], (NADW, od ang. ''North Atlantic Deep Water''){{r|Niezwykła pętla}}. Sformułowano hipotezę, że rolę stabilizującego klimat [[Sprzężenie zwrotne ujemne|ujemnego sprzężenia zwrotnego]] może odgrywać np. wzajemna zależność szybkości topnienia północnej [[Polarna czapa lodowa#Ziemskie czapy polarne|ziemskiej czapy polarnej]], opadania NADW (zasilanie oceanicznych [[Prąd głębinowy|prądów głębinowych]]) i parametrów [[Prąd Zatokowy|Prądu Zatokowego]]. Zgodnie z tą hipotezą duże ilości dostarczanej do oceanu lekkiej wody słodkiej powodują zmniejszenie się prędkości transportera termohalinowego i jego długości. Po dziesiątkach lat dostawa ciepła ze [[Strefa międzyzwrotnikowa|strefy międzyzwrotnikowej]] do Arktyki i szybkość topienia się lodowców powinna się zmniejszyć, co powinno ponownie przyspieszyć zapadanie się NADW i – po kolejnych dziesiątkach lat – spowodować przyspieszenie transportera{{r|Niezwykła pętla}}.

Hipoteza jest zgodna z obserwacjami cyklicznych zmian ciśnienia w Niżu Islandzkim i Wyżu Azorskim oraz cyklicznych przesunięć centrum Wyżu Azorskiego. Centrum to przemieszcza się na południowy wschód w okresach, gdy wyż słabnie, i wraca na północny zachód, gdy się wzmacnia{{r|Lucinda Spokes}}. Zaproponowano (Barnston i Livezey 1987) wyodrębnienie na całym Północnym Atlantyku dwóch regionów, w których przemieszczają się oba centra NAO: region 1 – 10–70°W i 55–70°N oraz region 2: 10–70°W i 35–45°N{{r|cep.rutgers.edu}}.

Wyniki [[Meteorologia#Pomiary meteorologiczne|pomiarów meteorologicznych]], wykonywanych na lądach w otoczeniu Atlantyku (m.in. w Polsce{{r|korelacje}}), potwierdziły, że oscylacja NAO jest [[Zależność zmiennych losowych|skorelowana]] m.in. z [[Rolnictwo|wielkością plonów]] i [[Rybołówstwo|wydajnością połowów ryb]]{{r|Lucinda Spokes}}. Wykazano również istnienie korelacji ze zjawiskami występującymi na innych kontynentach; stwierdzono np. że intensywność letnich [[monsun]]ów w Indiach była w latach 1881–1988 w istotnym stopniu skorelowana z poprzedzającymi je zjawiskami NAO<sub>DJF</sub> (ang. ''December–January–February''), przy czym jest to korelacja ujemna ([[współczynnik korelacji]] < 0){{r|Indie}}.

Chronologiczny wykaz podstawowych publikacji, zamieszczony w 2001 w serwisie internetowym [[Uniwersytet Stanu Ohio]], otwierają prace z roku 1924, m.in. publikacje [[Gilbert Walker|Gilberta Walkera]] – twórcy pojęcia indeksu NAO, stosowanego do dzisiaj{{r|OSU podst publ}}:
* G.T. Walker, ''Correlations in seasonal variations of weather'' (IX. Mem. Indian Meteor., Dept., 24, s. 275–332).
* A. Defant, ''Die Schwankungen der atmosphä rischen Zirkulation über dem Nordatlantischen Ozean im 25-jährigen Zeitraum 1881–1905'' (''Geogr. Annaler'', nr 6, s. 13–41).
Badania są kontynuowane, a ich wyniki ukazują się w publikacjach,  na przykład: 
* E. DeWeaver, S. Nigam (2000): ''Zonal-eddy dynamics of the North Atlantic Oscillation'' (''J. Climate'', nr 13, 3893–3914).
* D.H. Portis, J.E. Walsh, M.E. Hamly, P.J. Lamb (2001), ''Seasonality of the North Atlantic Oscillation'' (''J. Climate'', nr 14, s. 2069–2078).
* Doug M. Smith, Adam A. Scaife, Rosie Eade, Jeff R. Knight, ''Seasonal to decadal prediction of the winter North Atlantic Oscillation: emerging capability and future prospects'' (''Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society'', 27 listopada 2014){{r|QuarJour}}

<br />
{{Grafika rozwinięta
|opis       = Oscylacja północnoatlantycka (NAO) to przejścia między dwoma fazami:
* dodatnią (pozytywną, NAO<sup>+</sup>, indeks NAO > 0):
: – ciśnienie w [[Wyż Azorski|wyżu]] wyższe, a w [[Niż Islandzki|niżu]] – niższe od średniej wieloletniej, 
* ujemną (negatywną, NAO<sup>-</sup>, indeks NAO < 0):
: – ciśnienie w wyżu niższe, a w niżu – wyższe od średniej wieloletniej. 
|położenie  = left
|grafika1   = Nao indices comparison.jpg
|szerokość1 = 187
|alt1       = 1
|opis1      =
|grafika2   = Oscillation nord-atlantique.png
|szerokość2 = 225
|alt2       = 2
|opis2      =
}}
Bogate zbiory danych meteorologicznych – wyników pomiarów gromadzonych przez dwa stulecia – umożliwiają obecnie formułowanie długofalowych prognoz pogody, ale nie doprowadziły dotychczas do ostatecznego wyjaśnienia mechanizmu oscylacji. Stwierdzono, że tzw. dodatnia faza NAO pojawia się coraz częściej, jednak nie wiadomo, czy te zmiany są zjawiskiem naturalnym, czy też jednym ze spowodowanych przez ludzi objawów [[Globalne ocieplenie|globalnego ocieplenia]]{{r|Lucinda Spokes}}.

=== Dodatnia faza NAO ===
O dodatniej fazie NAO mówi się wówczas, gdy średnia dla okresu badań (np. miesiąca lub sezonu) wartość ciśnienia jest w Wyżu Azorskim większa od średniej wartości wieloletniej, a równocześnie odpowiednia wartość ciśnienia w Niżu Islandzkim jest mniejsza od średniej wieloletniej. Różnica ciśnień pomiędzy Azorami i Islandią jest wtedy większa od przeciętnej (przede wszystkim w okresie DJF – grudzień-styczeń-luty). Centrum Wyżu Azorskiego znajduje się wówczas stosunkowo daleko od wybrzeża Portugalii i Afryki i jest przesunięte na północ (szer. geogr. ok.&nbsp;35°N). W obu sąsiadujących silnych układach barycznych zachodzi intensywna cyrkulacja w typowych dla nich kierunkach (na [[Półkula północna|półkuli północnej]] w [[Niż baryczny|niżach barycznych]] powietrze cyrkuluje w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, a w [[Wyż baryczny|wyżach]] zgodnie z tym ruchem). Masa ciepłego i wilgotnego powietrza, które opuszcza przestrzeń między [[Wir (dynamika płynów)|wirem]] wyżowym i niżowym, kieruje się nad północno-zachodnią Europę. Charakterystyczne jest występowanie nad Atlantykiem silnych północno-wschodnich wiatrów ([[sztorm]]y). W Europie zimy są stosunkowo ciepłe i wilgotne, a lata dość chłodne i deszczowe (zob. [[klimat morski]]). W Kanadzie i na [[Grenlandia|Grenlandii]] występują silne wiatry północno-zachodnie, a zimy są zimne, z małą ilością opadów atmosferycznych. Stosunkowo zimne i suche zimy występują również w rejonie Morza Śródziemnego.

=== Ujemna faza NAO === 
O ujemnej fazie NAO mówi się wówczas, gdy średnia dla okresu badań (np. miesiąca lub sezonu) wartość ciśnienia jest w Wyżu Azorskim mniejsza od średniej wartości wieloletniej, a równocześnie odpowiednia wartość ciśnienia w Niżu Islandzkim jest większa od średniej wieloletniej (słaby Wyż Azorski i słaby Niż Islandzki). Różnica ciśnień pomiędzy Azorami i Islandią jest wtedy mniejsza od przeciętnej. Centrum Wyżu Azorskiego znajduje się stosunkowo blisko wybrzeża Portugalii i Afryki (przesunięte na SE, szer. geogr. ok.&nbsp;30°N). W tej sytuacji opuszczające przestrzeń między układami barycznymi masy ciepłego i wilgotnego powietrza są kierowane w rejon obszaru Morza Śródziemnego, gdzie zwiększa się ilość opadów. Nad północną Europę, w tym nad Polskę, mogą wówczas docierać zimne i suche masy powietrza z północy lub ciepłe i wilgotne – z południa{{r|Lucinda Spokes}}.
{{clear}}

== Metody ilościowego opisu NAO ==
[[Plik:Winter-NAO-Index.svg|thumb|300px|<center>Indeks NAO Hurrela ([[Lizbona]]–[[Stykkishólmur]]</center><center>Słupki – wartości średnioroczne, linia – 5-letnia średnia ruchoma</center>]]
[[Plik:3 examples of internal climate variability (1950-2012), the El Niño – Southern Oscillation, the Arctic Oscillation, and the North Atlantic Oscillation (NOAA).png|thumb|300px| Indeksy [[El Niño|ENSO]] (''El Niño''), NAO i [[Oscylacja arktyczna|AO]] (''Arctic oscillation'')]]
Indeksy oscylacji można obliczać dla każdego z miesięcy, poszczególnych sezonów lub całego roku. Indeks odniesiony do miesiąca (m) oblicza się na podstawie wyników wieloletnich pomiarów ciśnienia (''p'' [[n.p.m.]]), wykonywanych w dwóch wytypowanych punktach (stacjach meteorologicznych). Indeks odniesiony do miesiąca oblicza się np. korzystając z wzoru{{r|SOI}}:
: <math>Indeks (m) = 10\frac{r_m-r_{Tm}}{SD_{rm}}</math>
: gdzie:
: <math>r_m</math> – różnica (r) między odniesionymi do miesiąca (indeks ''m'') średnimi (indeks ''sr'') wartości ciśnienia (p) w punktach 1 i 2:
::: <math>r_m = p(1)_{m,sr}-{p(2)}_{m,sr}</math> 
<math>r_{Tm}</math> – wartość średnia długookresowa (T) z różnic (r<sub>m</sub>) wyznaczonych w tym samym miesiącu w poprzednich latach,
:
: <math>SD_{rm}</math> – [[odchylenie standardowe]] (SD) w zbiorze różnic (r<sub>m</sub>) zgromadzonym w tym samym miesiącu w poprzednich latach.
Wyniki obliczeń są podawane w postaci liczb całkowitych. Dzięki mnożnikowi 10 mieszczą się w zakresie od –35 do ok.&nbsp;35{{r|SOI}}.

Indeksy oscylacji El Niño są obliczane na podstawie danych gromadzonych w [[Darwin]] (północne wybrzeże Australii) i na [[Tahiti]] (południowa część Pacyfiku){{r|SOI}}. W przypadku badań oscylacji północnoatlantyckiej korzysta się z danych rejestrowanych w parach stacji:
* [[Ponta Delgada]] ([[Azory]]) i [[Akureyri]] (Islandia) – indeks Rogersa
* [[Lizbona]] (Portugalia) i [[Stykkishólmur]] (Islandia) – indeks Hurrella
* [[Gibraltar]] i Stykkishólmur – indeks Jonesa.

Obliczenia są wykonywane z użyciem wyników regularnych pomiarów współczesnych oraz niekompletnych zbiorów historycznych{{r|OSU Description Datasets}}. Zbiory dotyczące ciśnień w Ponta Delgada{{r|OSU Ponta Delgada}} i Akureyri{{r|OSU Akureyri}} w latach 1874–2005 zostały opracowane i udostępnione w internecie przez ''Jeff Rogers Group'' ([[Uniwersytet Stanu Ohio]], [[Uniwersytet Stanu Pensylwania]]){{r|Rogers|OSU Jeff Rogers Group}}.

Największe znaczenie w [[Synoptyka|synoptyce]] ma wskaźnik NAO<sub>DJFM</sub>, obliczany dla miesięcy grudzień–marzec (D–M, ang. ''December''–''March''){{r|korelacje}}.

== Przypisy ==
<references>
* <ref name="Lucinda Spokes">{{cytuj stronę | url = http://www.atmosphere.mpg.de/enid/ss__Oceany_i_klimat/-_Oscylacja_pn__atlantycka_3nf.html | tytuł = Oceany. Dowiedz się więcej! | autor = Lucinda Spokes (Environmental Sciences, University of East Anglia, Norwich) | opublikowany = www.atmosphere.mpg.de | data dostępu = 2012-09-18 | archiwum = https://web.archive.org/web/20120818025029/http://www.atmosphere.mpg.de/enid/ss__Oceany_i_klimat/-_Oscylacja_pn__atlantycka_3nf.html | zarchiwizowano = 2012-08-18}}</ref>
* <ref name = "Niezwykła pętla">{{cytuj pismo | autor = Sławomir Swerpel | tytuł = Niezwykła pętla | czasopismo = [[Wiedza i Życie]] | wydanie = 9 | strony = 12–16 | issn = 0137-8929 | data = wrzesień 1998}}</ref>
* <ref name="ClimPredictCent NOAA">{{cytuj stronę | url = http://www.cpc.ncep.noaa.gov/data/teledoc/nao.shtml | tytuł = North Atlantic Oscillation (NAO) | autor = Climate Prediction Center [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]| opublikowany = www.cpc.ncep.noaa.gov | język = en | data dostępu = 2012-09-20}}</ref>
* <ref name="SOI">{{cytuj stronę | url = https://archive.ph/20121126224928/http://www.bom.gov.au/climate/glossary/soi.shtml | tytuł = The Southern Oscillation Index (SOI) | autor = Commonwealth of Australia , Bureau of Meteorology | praca = Climate Glossary | opublikowany = www.bom.gov.au | język = en | data dostępu = 2012-09-19}}</ref>
* <ref name="cep.rutgers.edu">{{cytuj stronę | url = http://www.cep.rutgers.edu/~oman/NAO.htm | tytuł = NAO, The North Atlantic Oscillation Impact on Temperatures, Precipitation, Snowfall, and Snow De | autor = Luke Oman (Department of Environmental Sciences, [[Uniwersytet Rutgersa]]) | opublikowany = www.cep.rutgers.edu | język = en | data dostępu = 2012-09-20}}</ref>
* <ref name="Indie">{{cytuj pismo| doi=10.1007/BF00867429 | tytuł = Interannual and long-term variability in the North Atlantic Oscillation and Indian Summer monsoon rainfall | autor = S.S. Dugam, S.B. Kakade, R.K. Verma | czasopismo= Theoretical and Applied Climatology |data=March 1997 |wolumin=58 |wydanie=1–2 |strony= 21–29 | język = en | data dostępu = 2012-09-19}}</ref>
* <ref name="OSU Jeff Rogers Group">{{cytuj stronę | url = http://polarmet.osu.edu/NAO/ | tytuł = The Rogers (1984) North Atlantic Oscillation Index (1874–2005) | autor = Jeffrey C. Rogers ([[Uniwersytet Stanu Ohio]], [[Uniwersytet Stanu Pensylwania]]; Polar Meteorology Group of the Byrd Polar Research Center) | praca = The Rogers (1984) North Atlantic Oscillation Index (1874–2005) | opublikowany = polarmet.osu.edu | język = en | data dostępu = 2012-09-18 | archiwum = https://web.archive.org/web/20130123104650/http://polarmet.osu.edu/NAO/ | zarchiwizowano = 2013-01-23}}</ref>
* <ref name="Rogers">{{cytuj stronę | url = http://www.geography.osu.edu/faculty/rogers/ | tytuł = Jeffrey C. Rogers | opublikowany = Witryna internetowa Wydziału Geografii Uniwersytetu Stanu Ohio | język = en | data dostępu = 2012-09-20 | archiwum = https://web.archive.org/web/20110825102301/http://www.geography.osu.edu/faculty/rogers/ | zarchiwizowano = 2011-08-25}}</ref>
* <ref name="OSU podst publ">{{cytuj stronę | url = http://polarmet.osu.edu/NAO/Basic_NAO_studies.htm | tytuł = Basic NAO Studies (chronological) | autor = Jeffrey C. Rogers | praca = North Atlantic Oscillation Index (1874–2005) | opublikowany = polarmet.osu.edu | język = en | data dostępu = 2012-09-18}}</ref>
* <ref name="OSU Description Datasets">{{cytuj stronę | url = http://polarmet.osu.edu/NAO/NAO_description.html| tytuł = Description of the NAO Index Datasets | autor = Jeffrey C. Rogers | praca = North Atlantic Oscillation Index (1874–2005) | opublikowany = polarmet.osu.edu | język = en | data dostępu = 2012-09-18}}</ref>
* <ref name="OSU Ponta Delgada">{{cytuj stronę | url = http://polarmet.osu.edu/NAO/Azores_mslp.txt | tytuł = 1874–2005 Raw monthly SLP for Ponta Delgada, Azores | autor = Jeffrey C. Rogers | praca = North Atlantic Oscillation Index (1874–2005) | opublikowany = polarmet.osu.edu | język = en | data dostępu = 2012-09-18}}</ref>
* <ref name="OSU Akureyri">{{cytuj stronę | url = http://polarmet.osu.edu/NAO/Iceland_mslp.txt | tytuł = 1874–2005 Raw monthly SLP for Akureyri, Iceland | autor = Jeffrey C. Rogers | praca = North Atlantic Oscillation Index (1874–2005) | opublikowany = polarmet.osu.edu | język = en | data dostępu = 2012-09-18}}</ref>
* <ref name="Emma">{{cytuj stronę | url = http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,4977263.html | tytuł = Emma przeszła nad Polską – co najmniej trzy ofiary | data = 2008-02-29 | praca = Wiadomości | opublikowany = gazeta.pl | data dostępu = 2012-09-20}}</ref>
* <ref name="korelacje">{{cytuj stronę | url = http://www.acta-agrophysica.org/artykuly/acta_agrophysica/ActaAgr_104_2004_3_1_133.pdf | tytuł = Korelacje między wskaźnikami NAO według Jonesa i Hurrella a warunkami termicznymi i opadowymi dla Polski północno-wschodniej | autor = Monika Panfil, Ewa Dragańska | data = 2004 | praca = Acta Agrophysica s. 133–141 | opublikowany = www.acta-agrophysica.org | data dostępu = 2012-09-18 | archiwum = https://web.archive.org/web/20120307094347/http://www.acta-agrophysica.org/artykuly/acta_agrophysica/ActaAgr_104_2004_3_1_133.pdf | zarchiwizowano = 2012-03-07}}</ref>
* <ref name="QuarJour">{{Cytuj pismo| url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/qj.2479/abstract | tytuł = Seasonal to decadal prediction of the winter North Atlantic Oscillation: emerging capability and future prospects | autor = Doug M. Smith, Adam A. Scaife, Rosie Eade, Jeff R. Knight | data = 2014-11-27 | czasopismo= Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society. |doi=10.1002/qj.2479 | wydawca= John Wiley & Sons Ltd  | język = en | data dostępu = 2014-12-25 |wolumin=142 |wydanie=695 |strony=611-617}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
{{Commonscat|North Atlantic Oscillation|North Atlantic Oscillation (NAO)}}
* {{cytuj stronę | url = http://www.physoz.icbm.de/download/cl_dyn/full/nao/NAO.pdf | tytuł = The North Atlantic Oscillation | autor = Richard Greadbath |data= 2000 | opublikowany =www.physoz.icbm.de | język = en | data dostępu = 2012-09-20}}
* {{cytuj stronę | url = http://ocean.am.gdynia.pl/wydaw/nao-tp-Polska.pdf | tytuł = Oscylacja Północnego Atlantyku a temperatura powietrza nad Polską | autor = [[Andrzej Marsz]], [[Anna Styszyńska]] | opublikowany = ocean.am.gdynia.pl | data dostępu = 2012-09-20 | archiwum = https://web.archive.org/web/20160304102409/http://ocean.am.gdynia.pl/wydaw/nao-tp-Polska.pdf | zarchiwizowano = 2016-03-04}}
{{Oscylacje klimatyczne}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Klimatologia]]
[[Kategoria:Meteorologia dynamiczna]]
[[Kategoria:Indeksy i skale atmosferyczne]]
[[Kategoria:Oceanografia fizyczna]]