Tekst źródłowy strony Oś czasu dalekiej przyszłości

{{wyróżnienie|DA}}
[[Plik:Diagram of the life of Sun-like stars.jpg|thumb|300px|[[Ewolucja gwiazd]]y typu Słońca. Od lewej gwiazda w czasie [[Ciąg główny|ciągu głównego]], jako [[czerwony olbrzym]] i jako [[biały karzeł]] z&nbsp;otoczką&nbsp;– [[mgławica planetarna|mgławicą planetarną]]]]
[[Plik:BlackHole.jpg|thumb|300px|[[Czarna dziura]]. Większość modeli dalekiej przyszłości Wszechświata sugeruje, że ostatecznie będą one ostatnimi pozostałymi [[Ciało niebieskie|ciałami niebieskimi]]]]
Choć nie da się z całą pewnością [[Prognozowanie|przewidzieć]] przyszłych wydarzeń, poniżej przedstawione wydarzenia jako '''oś czasu dalekiej przyszłości''' są przewidywane przez teorie lub hipotezy oparte na wiedzy naukowej i [[Model fizyczny|modelach fizycznych]]. Wykorzystane do tej listy dziedzin nauki to [[astronomia]], [[astrofizyka]], [[fizyka cząstek elementarnych]] i [[geologia]]. Uwzględniono wydarzenia mające nastąpić w jedenastym [[Tysiąclecie|tysiącleciu]] i później.

Wszystkie prognozy [[przyszłość|przyszłości]] Ziemi, Układu Słonecznego i Wszechświata muszą brać pod uwagę [[Prawa zachowania|zasady zachowania]], szczególnie [[Zasada zachowania energii|zasadę zachowania energii]] oraz [[Druga zasada termodynamiki|drugą zasadę termodynamiki]] – [[entropia]] musi rosnąć w czasie, a zatem ilość energii mogącej samorzutnie wykonać pracę musi maleć{{r|Second Law of Thermodynamics}}. Istniejące gwiazdy prędzej czy później się wypalą, a tempo powstawania nowych będzie malało z powodu zanikania obłoków gazu. Małoprawdopodobne zdarzenia, np. takie jak bliskie przejścia innych [[Ciało niebieskie|ciał niebieskich]] w wyniku [[grawitacja|oddziaływań grawitacyjnych]] zmienające niemal kołowe orbity planet w ich [[układ planetarny|układach planetarnych]], a nawet wybijające je poza ich układy planetarne a układy z ich [[galaktyka|galaktyk]].

Istnieje niepoparta żadnymi obserwacjami hipoteza [[Rozpad protonu|rozpadu protonu]], który doprowadziłby w końcu do tego, że materia ulegnie [[radioaktywność|rozpadowi]] na subatomowe [[cząstka elementarna|cząstki elementarne]].

Obecne dane wskazują, że Wszechświat w większej skali jest [[Kształt Wszechświata|płaski]], jednorodny, izotropowy i rozszerza się jednostajnie lub rozszerzanie przyśpiesza. W związku z tym nie nastąpi [[Wielki Kolaps]]{{r|Komatsu E et al2011}}. Przewidywany nieskończony czas istnienia Wszechświata pozwala na snucie wielce nieprawdopodobnych scenariuszy zdarzeń, na przykład powstania [[mózg Boltzmanna|mózgu Boltzmanna]], czy [[Twierdzenie o nieskończonej liczbie małp|napisanie utworu przez bezmyślną istotę]].

[[Prognozowanie]] wystąpienia przyszłych wydarzeń opiera się na częstotliwości wystąpienia tego typu zdarzeń w przeszłości albo na konsekwencji pewnych nieuniknionych zmian. Ponieważ tempo pewnych procesów i ich wielkość są określone z pewną dokładnością, to czas i możliwość wystąpienia zdarzeń obarczony jest niepewnością (czy Ziemia zostanie pochłonięta przez [[Słońce]], gdy stanie się ono [[czerwony olbrzym|czerwonym olbrzymem]]), na osi podane są pewne alternatywne warianty wydarzeń.

== Klucz tabeli ==
{| class="wikitable"
! [[Plik:Key.svg|24px|Typ wydarzenia]]
! Czas wydarzenia określony na bazie wiedzy z zakresu:
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| [[astronomia|astronomii]] i [[astrofizyka|astrofizyki]]
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| [[geologia|geologii]] i [[planetologia|planetologii]]
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| [[fizyka cząstek elementarnych|fizyki cząstek elementarnych]]
|-
|style="background:#e0ffff;"| [[Plik:Greek lc pi icon.svg|16px|Matematyka]]
| [[matematyka|matematyki]]
|-
| [[Plik:Aiga toiletsq men.svg|10px|Technologia i kultura]]
| [[technika|techniki]] i [[kultura|kultury]]
|}

{{clear0}}

== Przyszłość Ziemi, Układu Słonecznego i Wszechświata ==
{| class="wikitable"
|-
! [[Plik:Key.svg|24px|Typ wydarzenia]]
! Lat od dziś<br />(szacunkowo) !! Wydarzenie
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
|10 tys.
|Jeśli [[globalne ocieplenie]] będzie nadal postępowało, stopnieje pokrywa lodowa [[Krater na Ziemi Wilkesa|basenu Wilkesa]], to w następnych kilku stuleciach lądolód Antarktydy wschodniej będzie narażony na całkowite stopienie, co podniesie poziom mórz o 3 lub 4 metry<ref>{{Cytuj|autor=M. Mengel, A. Levermann|tytuł=Ice plug prevents irreversible discharge from East Antarctica|czasopismo=Nature Climate Change|data=2014-06-01|data dostępu=2016-05-12|issn=1758-678X|wydanie=6|s=451–455|doi=10.1038/nclimate2226|url=http://www.nature.com/nclimate/journal/v4/n6/full/nclimate2226.html|język=en}}</ref>.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
|10 tys.
|Czerwony nadolbrzym [[Antares]] wybuchnie jako [[supernowa]]. Przewiduje się, że eksplozja będzie z łatwością widoczna w świetle dziennym<ref>{{Cytuj |autor = Hockey, T, Trimble, V |tytuł = Public reaction to a v = -125 supernova |czasopismo = Observatory |data = 2010-06-01 |data dostępu = 2018-10-29 |issn = 0029-7704 |wolumin = 130 |numer = 1216 |url = https://escholarship.org/uc/item/8pq8v0tp |język = en}}</ref>.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
|25 tys.
|Mars osiągnie szczyt ocieplenia północnej półkuli podczas około 50.000-letniej [[Precesja|precesji]] w [[peryhelium]] w swoim [[Cykle Milankovicia|cyklu Milankovicia]], co może spowodować zmniejszenie się północnej czapy polarnej Marsa<ref>{{Cytuj |autor = Norbert Schorghofer |tytuł = Temperature response of Mars to Milankovitch cycles |czasopismo = Geophysical Research Letters |data = 2008-09-23 |data dostępu = 2018-10-29 |issn = 0094-8276 |wolumin = 35 |numer = 18 |doi = 10.1029/2008gl034954 |url = https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2008GL034954 |język = en}}</ref>.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 36 tys.
| Czerwony karzeł [[Ross 248]] znajdzie się w odległości 3,024 roku świetlnego od Ziemi, stając się [[Gwiazdy położone najbliżej Ziemi|najbliższą Słońcu gwiazdą]]{{r|Matthews1993}}. Około 8 tys. lat później oddali się na tyle, że najbliższą gwiazdą zostanie [[Alfa Centauri]], a później [[Gliese 445]]{{r|Matthews1993}} ([[Gwiazdy położone najbliżej Ziemi#Zmiany w czasie|linia czasu]]).
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 50 tys.
| [[Interglacjał]] dobiegnie końca i nastąpi kolejna [[epoka lodowa]] (przyjmując, że antropogeniczne [[globalne ocieplenie]] tylko w niewielkim stopniu wpłynie na klimat){{r|Berger2002}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 50 tys.
| W wyniku [[erozja|erozji]] wodospad [[Niagara (wodospad)|Niagara]] przesunie się o pozostałe 32 km w kierunku jeziora [[Erie (jezioro)|Erie]] i przestanie istnieć{{r|Niagara Falls Geology Facts}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 50 tys.
| [[Siła pływowa]] od Księżyca sprawi, że [[ruch obrotowy Ziemi]] spowolni i jedna doba będzie trwała o sekundę dłużej. Jeśli nie zmieni się definicja sekundy, to [[sekunda przestępna]] będzie musiała być dodawana codziennie{{r|arxiv1106_3141}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 100 tys.
| [[Ruch własny]] gwiazd po [[Sfera niebieska|sferze niebieskiej]] spowoduje, że dzisiejsze gwiazdozbiory staną się nierozpoznawalne{{r|Tapping Ken2005}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 100 tys.{{u|prob}}
| Do tego czasu [[hiperolbrzym]] [[VY Canis Majoris]] prawdopodobnie wybuchnie jako [[hipernowa]]{{r|doi10.1086/306761}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 100 tys.{{u|prob}}
| Na Ziemi prawdopodobnie nastąpi erupcja [[superwulkan]]iczna, w wyniku której na powierzchnię wydostanie się 400 km³ [[magma|magmy]]{{r|toba}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 250 tys.
| [[Lōʻihi]], najmłodszy wulkan na [[Grzbiet Hawajski|Grzbiecie Hawajskim]], wyłoni się na powierzchnię oceanu, stając się nową [[Wyspa wulkaniczna|wyspą wulkaniczną]]{{r|Frequently Asked Questions}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 500 tys.{{u|prob}}
| Do tego czasu w Ziemię prawdopodobnie uderzy [[meteoryt]] o średnicy około 1&nbsp;km{{r|types}}, powodując [[katastrofa kosmiczna|katastrofę kosmiczną]].
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 1 mln{{u|prob}}
| Na Ziemi prawdopodobnie nastąpi erupcja [[superwulkan]]iczna, w wyniku której na powierzchnię wydostanie się 3200 km³ [[magma|magmy]]. Będzie ona porównywalna z erupcją [[Katastrofa wulkanu Toba|superwulkanu Toba]] 75 tys. lat temu, w [[kaldera|kalderze]], którego powstało jezioro [[Toba (jezioro)|Toba]]{{r|toba}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 1 mln{{u|prob}}
| Najdłuższy szacunkowy czas, po którym [[czerwony nadolbrzym]] [[Betelgeza]] wybuchnie jako [[supernowa]]. Eksplozja ma być dobrze widoczna w świetle dziennym{{r|Sharpest Views of Betelgeuse|Nemiroff Robert MTU Bonnell2009}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 1,4 mln
| [[Gliese 710]] znajdzie się w odległości 1,1 roku świetlnego od Słońca, potencjalnie powodując perturbacje w [[Obłok Oorta|Obłoku Oorta]] i zwiększając prawdopodobieństwo zderzenia [[kometa|komety]] z jedną z [[Planeta wewnętrzna|wewnętrznych planet]] Układu Słonecznego{{r|doi10.1134/S1063773710030060-s220-226}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 8 mln
| [[Fobos (księżyc)|Fobos]] znajdzie się w odległości 7 tys. km od Marsa, przekraczając [[granica Roche’a|granicę Roche’a]], po czym zostanie rozerwany przez siły pływowe planety, formując [[Pierścienie planetarne|pierścień]]. Odłamki nadal będą zbliżać się do planety{{r|Sharma B K2008}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 10 mln
| Rozszerzający się [[Wielki Rów Wschodni]] zostanie zalany przez [[Morze Czerwone]]; powstanie nowy basen rozdzielający [[Afryka|Afrykę]]{{r|Haddok Eitan2008}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 11 mln
| Pierścień odłamków dookoła Marsa pozostałych po rozpadzie [[Fobos (księżyc)|Fobosa]] spadnie na powierzchnię planety{{r|Sharma B K2008}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 50 mln
| [[Zachodnie Wybrzeże]] [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] zacznie [[subdukcja|subdukować]] do [[Rów Aleucki|Rowu Aleuckiego]]{{r|Garrison Tom2009-s62}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 50 mln
| Afryka zderzy się z [[Eurazja|Eurazją]], odcinając basen [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]] od [[wszechocean]]u i tworząc nowy łańcuch górski podobny do [[Himalaje|Himalajów]]{{r|Continents in Collision Pangea}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 100 mln{{u|prob}}
| Do tego czasu w Ziemię prawdopodobnie uderzy [[meteoryt]] o rozmiarach porównywalnych do tego, który spowodował [[wymieranie kredowe]] 65 mln lat temu{{r|Meteorites Impacts and Mass}}.
|-
|style="background:#e0ffff;"| [[Plik:Greek lc pi icon.svg|16px|Matematyka]]
| 230 mln
| Czas na jaki można przewidzieć orbity planet, wyniki dalszych przewidywań są niewiarygodne. Tyle wynosi [[czas Lapunowa]] dla ruchu planet w Układzie Słonecznym{{r|hayes07}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 240 mln
| [[Układ Słoneczny]] powróci na obecną pozycję w galaktyce, po [[rok galaktyczny|pokonaniu całości orbity]] dookoła centrum [[Droga Mleczna|Drogi Mlecznej]]{{r|Leong2002}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 250 mln
| Wszystkie ziemskie kontynenty mogą połączyć się w jeden [[superkontynent]]. Trzy możliwe ich konfiguracje nazwano [[Amazja|Amazją]], [[Novopangea|Novopangeą]] i [[Pangea Proxima|Pangeą Proxima]]{{r|scotese|williams_nield}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 400–500 mln
| Superkontynent (Amazja, Novopangea czy Pangea Proxima) prawdopodobnie ponownie się rozpadnie{{r|williams_nield}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 500–600 mln{{u|prob}}
| W odległości 6500 lat świetlnych od Ziemi nastąpi [[rozbłysk gamma]] lub hiperenergetyczna [[supernowa]]. Z tej odległości promienie mogą wpłynąć na [[ozonosfera|warstwę ozonową]] Ziemi i spowodować [[masowe wymieranie]] podobne do [[Wymieranie ordowickie|wymierania ordowickiego]] (jeżeli hipoteza o takim jego powodzie jest prawdziwa). Jednakże wyzwolone [[promieniowanie gamma]] musiałoby być skierowane dokładnie na Ziemię, aby móc wyrządzić jakiekolwiek szkody{{r|natgeo}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 600 mln
| Wzrost jasności Słońca przyspieszy proces [[wietrzenie|wietrzenia]] skał na powierzchni Ziemi, w wyniku czego dwutlenek węgla będzie związywany w formie węglanów i zmniejszy się jego zawartość w atmosferze. Zaburzy to [[cykl węglanowo-krzemianowy]]. Z powodu parowania wody skały stwardnieją, co doprowadzi do spowolnienia i ostatecznie zatrzymania [[tektonika płyt|procesów tektonicznych]]. Bez wulkanów, które mogłyby wprowadzić węgiel z powrotem do atmosfery, poziom dwutlenku węgla spada{{r|swansong}}. Ostatecznie spadnie na tyle nisko, że niemożliwa stanie się [[fotosynteza|fotosynteza typu C<sub>3</sub>]], a wszystkie wykorzystujące ją rośliny (ok. 99% gatunków) zginą{{r|heath_doyle09}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 600 mln
| [[Przyspieszenie pływowe]] odsunie [[Księżyc]] na tyle daleko od Ziemi, że całkowite [[zaćmienie Słońca]] stanie się niemożliwe{{r|Questions Frequently Asked}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 800 mln
| Zawartość dwutlenku węgla w atmosferze stanie się tak niska, że niemożliwa stanie się także [[fotosynteza C4|fotosynteza typu C<sub>4</sub>]]. Zginą wszystkie gatunki roślin, przez co tlen ostatecznie zniknie z atmosfery{{r|heath_doyle09}} i wszystkie [[Organizm wielokomórkowy|organizmy wielokomórkowe]] wymrą{{r|bd2_6_1665}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 1 mld
| Jasność Słońca wzrośnie o 10% w porównaniu do dzisiejszej, sprawiając, że średnia temperatura powierzchni Ziemi osiągnie 47&nbsp;°C. Wyparują oceany{{r|mnras386_1}}; niewielkie ilości wody mogą pozostać na [[Biegun geograficzny|biegunach]], pozwalając na istnienie prostego życia{{r|Brownlee2010}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 1,3 mld
| Z powodu braku dwutlenku węgla wyginą [[eukarionty]]. Jedynym przejawem życia na Ziemi pozostaną [[prokarionty]]{{r|bd2_6_1665}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 1,5–1,6 mld
| Rosnąca jasność Słońca sprawi, że jego [[ekosfera]] przesunie się w kierunku rubieży Układu Słonecznego{{r|bd2_6_1665}}.

Z drugiej strony, wraz ze wzrostem poziomu dwutlenku węgla w atmosferze Marsa, temperatura na jego powierzchni zbliży się do tej na Ziemi w czasie [[epoka lodowa|epoki lodowej]]{{r|mars}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 2,3 mld
| Nastąpi zestalenie się zewnętrznego [[jądro Ziemi|jądra Ziemi]], zakładając, że jądro wewnętrzne będzie nadal rozszerzało się w tempie 1&nbsp;mm rocznie{{r|ng4_264|doi10.1016/B0-08-043751-6/02015-6-s547-568}}.

Bez płynnego jądra zewnętrznego [[ziemskie pole magnetyczne]] zaniknie{{r|magnet}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 2,8 mld
| Średnia temperatura powierzchni Ziemi osiągnie 147&nbsp;°C. Życie, już wcześniej zredukowane do kolonii organizmów jednokomórkowych w izolowanych środowiskach typu wysoko położonych jezior lub podziemnych jaskiń, zupełnie zginie{{r|swansong|global1}}.

Istnieje szansa około 1:100&nbsp;000, że Ziemia zostanie wyrzucona w [[Ośrodek międzygwiazdowy|przestrzeń międzygwiezdną]] w wyniku bliskiego przelotu gwiazdy w pobliżu Słońca, i około 1:3&nbsp;000&nbsp;000, że wejdzie następnie na orbitę innej gwiazdy. Gdyby to się stało, życie mogłoby przetrwać znacznie dłużej.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 3 mld
| Środek przedziału czasu oszacowania, kiedy oddalanie się Księżyca od Ziemi spowoduje spadek stabilizującego oddziaływania satelity na nachylenie jej [[ekliptyka|ekliptyki]]. Skutkiem powyższego będą chaotyczne i skrajne zmiany położenia biegunów Ziemi{{r|Neron de Surgey O and Laskar1996}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 3,3 mld
| Jednoprocentowa szansa na to, że orbita Merkurego stanie się tak wydłużona, by planeta mogła zderzyć się z Wenus, co wprowadzi niestabilność środkowych obszarów Układu Słonecznego i może prowadzić do kolizji innych planet z Ziemią{{r|Study Earth May Collide With}}.
|-
|style="background:#f0dc82;"| [[Plik:Noun project 528.svg|16px|Geologia i planetologia]]
| 3,5 mld
| Warunki na powierzchni Ziemi przypominać będą te panujące aktualnie na Wenus{{r|Hecht Jeff1994}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 3,6 mld
| Księżyc Neptuna, [[Tryton (księżyc)|Tryton]], przedostanie się przez [[Granica Roche’a|granicę Roche’a]], prawdopodobnie tworząc w wyniku rozerwania przez siły pływowe układ [[Pierścienie planetarne|pierścieni planetarnych]]{{r|Chyba C F Jankowski D G Nicholson1989}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 4 mld
| Środek przedziału czasu oszacowania, kiedy [[Zderzenie Galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną|Galaktyka Andromedy zderzy się z Drogą Mleczną]], co doprowadzi do powstania nowej galaktyki, nazwanej Milkomedą{{r|cox}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 5,4 mld
| Po wyczerpaniu paliwa wodorowego w jądrze Słońce opuści [[ciąg główny]] i zacznie ewoluować do postaci [[czerwony olbrzym|czerwonego olbrzyma]]{{r|mnras386_1}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 7,5 mld
| Ziemia i Księżyc mogą wejść z rozszerzającym się Słońcem w sytuację, w której są do siebie zawsze zwrócone tą samą stroną ([[obrót synchroniczny]]){{r|kargel2004}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 7,9 mld
| Słońce osiągnie szczyt gałęzi czerwonego olbrzyma na [[diagram Hertzsprunga-Russella|diagramie Hertzsprunga-Russella]], mając promień 256 razy większy niż obecnie{{r|mnras386_1}}. Rosnąc, może pochłonąć lub doprowadzić do rozpadu Merkurego, Wenus i Ziemi{{r|Rybicki2001}}. Dodatkowo, temperatura powierzchni [[Tytan (księżyc)|Tytana]] (księżyc Saturna) może wzrosnąć do poziomu, przy którym będzie mogło przetrwać na nim życie{{r|Titan}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 8 mld
| Słońce stanie się węglowo-tlenowym [[biały karzeł|białym karłem]] o masie wynoszącej ok.&nbsp;54,05% dzisiejszej{{u|dwarf}}{{r|nebula|mnras386_1|apj676_1_594}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 20 mld
| Nastąpi koniec Wszechświata według koncepcji [[Wielkie Rozdarcie|Wielkiego Rozdarcia]]{{r|Universe May End in a Big}}, jeśli w [[równanie stanu (kosmologia)|równaniu stanu]] [[ciemna energia|ciemnej energii]] <math>w = -1,5.</math> Obserwacje szybkości ruchu [[gromada galaktyk|gromad galaktyk]] przeprowadzone przez [[teleskop kosmiczny Chandra]] sugerują, że tak nie jest{{r|doi10.1088/0004-637X/692/2/1060}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 50 mld
| Zakładając, że przetrwają ekspansję Słońca, Ziemia i Księżyc wejdą w podwójny [[obrót synchroniczny]] – z obydwu ciał będzie widać zawsze tę samą stronę drugiego{{r|Murray C D Dermott S F1999-s184|Dickinson1993-s79-81}}. Następnie [[siła pływowa|siły pływowe]] Słońca, zmniejszając [[moment pędu]] systemu, doprowadzą do zwiększenia szybkości obrotu Ziemi i zmniejszenia się promienia orbity Księżyca{{r|canup_righter}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 100 mld
| W wyniku [[rozszerzanie się Wszechświata|rozszerzania się Wszechświata]] wszystkie galaktyki poza [[Grupa Lokalna Galaktyk|Grupą Lokalną]] znikną za [[horyzont cząstek|horyzontem cząstek]], opuszczając [[widzialny Wszechświat]]{{r|Minkel J R2007}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 150 mld
| [[Mikrofalowe promieniowanie tła]] ochłodzi się z 2,7 do 0,3&nbsp;K, stając się praktycznie niewykrywalne za pomocą dzisiejszych technik{{r|temp}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 450 mld
| Środek przedziału czasu oszacowania, kiedy [[Grupa Lokalna Galaktyk]], do której należy Droga Mleczna{{r|The Local Group of Galaxies}}, połączy się w jedną galaktykę{{odn|Adams|Laughlin|1997}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 800 mld
| Oczekiwany czas, kiedy wspólna emisja światła gwiazd z połączonych galaktyk Drogi Mlecznej i Andromedy zacznie maleć, gdy jasne [[Błękitny karzeł|błękitne karły]] wykorzystają swoje zapasy helu{{r|bluedwarf}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|12}} (1&nbsp;bln)
| Niskie oszacowanie czasu, kiedy [[powstawanie gwiazd]] ustanie, na skutek wyczerpania się zasobów gazu w [[obłok molekularny|obłokach molekularnych]]{{odn|Adams|Laughlin|1997|loc=§IID}}.

[[Rozszerzanie się Wszechświata]] zwiększy długość fal [[mikrofalowe promieniowanie tła|mikrofalowego promieniowania tła]] {{10^|29}} razy (przy założeniu, że gęstość [[ciemna energia|ciemnej energii]] jest stała); przekraczając długość odległości do [[horyzont cząstek|horyzontu cząstek]] to promieniowanie, stanowiące dowód [[Wielki Wybuch|Wielkiego Wybuchu]], staje się niewykrywalne. Sam fakt ekspansji Wszechświata może pozostać możliwy do ustalenia poprzez obserwacje [[Gwiazda hiperprędkościowa|gwiazd hiperprędkościowych]]{{r|galaxy}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 3{{e|13}} (30&nbsp;bln)
| Słońce (będące wtedy [[czarny karzeł|czarnym karłem]]) [[ruch gwiazd|przeleci]] w pobliżu innej gwiazdy. Takie bliskie spotkania mogą spowodować zmianę orbit okrążających gwiazdy planet, być może nawet wyrzucając je w [[ośrodek międzygwiazdowy|przestrzeń międzygwiazdową]]{{r|Tayler Roger John1993-s92}}{{odn|Adams|Laughlin|1997|loc=§IIIF, Table I}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|14}} (100&nbsp;bln)
| Wysokie oszacowanie czasu, kiedy [[powstawanie gwiazd]] zamiera{{odn|Adams|Laughlin|1997|loc=§IID}}. Bez wodoru, z którego mogłyby powstawać nowe gwiazdy, wszystkie istniejące [[ewolucja gwiazd|wyczerpują swoje paliwo i giną]]{{r|5ages}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 1,1–1,2{{e|14}} (110–120&nbsp;bln)
| Przybliżony czas, kiedy wszystkie gwiazdy wyczerpią paliwo (maksymalny czas życia [[czerwony karzeł|czerwonych karłów]] o niskiej masie to 10–20 bilionów lat){{odn|Adams|Laughlin|1997}}. Jedynymi pozostałymi obiektami o masie gwiazdowej staną się [[gwiazda zdegenerowana|gwiazdy zdegenerowane]] ([[biały karzeł|białe karły]], [[gwiazda neutronowa|gwiazdy neutronowe]] i [[gwiazdowa czarna dziura|czarne dziury]]) oraz [[brązowy karzeł|brązowe karły]]{{odn|Adams|Laughlin|1997|loc=§IIE}}.

W [[Zderzenie gwiazd|zderzeniach brązowych karłów]] będzie powstawać marginalna liczba czerwonych karłów; średnio w galaktyce będzie ich obecne najwyżej kilkadziesiąt. Zderzenia zdegenerowanych gwiazd spowodują rzadkie supernowe{{odn|Adams|Laughlin|1997}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|15}} (1&nbsp;bld)
| Bliskie spotkania gwiazd wyrzucą z orbit wszystkie planety Układu Słonecznego{{odn|Adams|Laughlin|1997|loc=§IIIF, Table I}}.

Słońce osiągnie temperaturę pięciu stopni powyżej [[Zero bezwzględne|zera bezwzględnego]]{{r|Barrow1988}} (–268,15 [[skala Celsjusza|°C]]).
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|19}}–{{10^|20}}
| 90–99% brązowych karłów i gwiazd zdegenerowanych zostanie wyrzuconych z galaktyk w wyniku bliskich przejść masywniejszych obiektów{{odn|Adams|Laughlin|1997|loc=§IIIA}}{{r|fiveages}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|20}}
| Ziemia zderzy się ze Słońcem, gdy jej orbita zacieśni się w wyniku utraty energii w postaci [[Fala grawitacyjna|fal grawitacyjnych]]{{r|dyson}} (pod warunkiem że Ziemia nie zostanie wcześniej pochłonięta przez Słońce w fazie czerwonego olbrzyma za kilka miliardów lat{{r|sun_future_schroder|sun_future}} ani wyrzucona z orbity podczas bliskiego przejścia innej gwiazdy{{r|dyson}}).
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|30}}
| Gwiazdy niewyrzucone wcześniej z galaktyk wpadną do [[supermasywna czarna dziura|supermasywnych czarnych dziur]] w ich centrach.

Do tego czasu układy [[gwiazda podwójna|gwiazd podwójnych]] połączą się, a planety spadną na swoje gwiazdy (w wyniku [[Fala grawitacyjna|promieniowania grawitacyjnego]] ich orbity się zacieśnią). We Wszechświecie pozostaną tylko pojedyncze obiekty – gwiazdy zdegenerowane, brązowe karły, wyrzucone z orbit planety i czarne dziury{{odn|Adams|Laughlin|1997}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| 2{{e|36}}
| Wszystkie [[nukleony]] w [[widzialny Wszechświat|widzialnym Wszechświecie]] rozpadną się, jeśli [[rozpad protonu|protony się rozpadają]], a ich czas półtrwania przyjmie najmniejszą możliwą wartość (8,2{{e|33}} lat){{u|half-life}}{{r|doi10.1103/PhysRevLett.102.141801-s141801|half-life}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| 3{{e|43}}
| Wszystkie nukleony w widzialnym Wszechświecie rozpadną się, jeśli protony się rozpadają, a ich czas półtrwania przyjmie największą możliwą wartość ({{10^|41}} lat{{odn|Adams|Laughlin|1997}}){{u|half-life}}{{r|half-life}}.

Jeśli protony się rozpadają, czarne dziury pozostaną jedynymi obiektami we Wszechświecie{{r|5ages}}{{odn|Adams|Laughlin|1997}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| {{10^|65}}
| Jeśli protony się nie rozpadają, [[zjawisko tunelowe]] sprawi, że atomy i molekuły sztywnych obiektów (np. skał) zmienią swoje ułożenie. Cała materia znajdzie się w stanie ciekłym{{r|dyson}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| 5.8{{e|68}}
| [[Gwiazdowa czarna dziura]] o masie trzech [[masa Słońca|mas Słońca]] powinna zniknąć w wyniku emisji [[promieniowanie Hawkinga|promieniowania Hawkinga]]{{r|Page1976}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| 1,9{{e|98}}
| [[NGC 4889]], jedna z największych czarnych dziur o masie 21 miliardów mas Słońca, powinna zniknąć w wyniku emisji promieniowania Hawkinga{{r|Page1976}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| 1,7{{e|106}}
| Supermasywna czarna dziura o masie 20 bilionów mas Słońca powinna zniknąć w wyniku emisji promieniowania Hawkinga{{r|Page1976}}.

Jeżeli protony się rozpadają, cała materia rozpadnie się na [[cząstka elementarna|cząstki elementarne]]. Zbliża się [[śmierć cieplna Wszechświata]]{{r|5ages}}{{odn|Adams|Laughlin|1997}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| {{10^|200}}
| Szacowany maksymalny czas, kiedy cała materia rozpadnie się na cząstki elementarne nawet wtedy, gdy nie zachodzi standardowy [[rozpad protonu]]: poprzez procesy łamiące zasadę zachowania [[liczba barionowa|liczby barionowej]], [[wirtualna czarna dziura|wirtualne czarne dziury]], [[sfaleron]]y i inne{{odn|Adams|Laughlin|1997}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| {{10^|1500}}
| Szacowany czas, po którym cała materia przyjmie postać [[żelazo|żelaza-56]]{{r|dyson}}, zakładając, że niemożliwy jest rozpad protonu.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|{{10^|26}}}}{{u|big number2}}
| Niskie oszacowanie czasu, kiedy cała materia zapadnie się w czarne dziury, zakładając, że niemożliwy jest rozpad protonu{{r|dyson}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| {{10^|{{10^|50}}}}
| Szacowany czas, po którym w próżni w wyniku spontanicznego spadku [[entropia|entropii]] pojawi się [[mózg Boltzmanna]]{{r|linde}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{10^|{{10^|76}}}}
| Wysokie oszacowanie czasu, kiedy cała materia zapadnie się w czarne dziury, zakładając, że niemożliwy jest rozpad protonu{{r|dyson}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| {{10^|{{10^|120}}}}
| Wysokie oszacowanie czasu potrzebnego, aby nastąpiła [[śmierć cieplna Wszechświata]]{{r|linde}}.
|-
|style="background:#FFE4E1;"| [[Plik:Psi (greek letter).svg|16px|Fizyka cząstek elementarnych]]
| {{10^|{{10^|{{10^|56}}}}}} 
| Szacowany czas, po którym losowe [[fluktuacje kwantowe]] wygenerują nowy [[Wielki Wybuch]]{{r|Vaas Rüdiger2006-s231-247}}.
|}

== Wydarzenia astronomiczne ==
Poniżej wypisane są wyjątkowo rzadkie wydarzenia astronomiczne od początku 11. tysiąclecia naszej ery (rok 10 000).

{| class="wikitable"
! [[Plik:Key.svg|12px|Typ wydarzenia]]
! Lat od dziś !! Dokładna data !! Wydarzenie
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| ok.&nbsp;8 tys.
| –
| W wyniku [[Precesja#Precesja osi Ziemi|precesji osi Ziemi]] [[Gwiazda Polarna|Gwiazdą Polarną]] stanie się [[Deneb]]{{r|Deneb}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|10663 |8 | 20}}
| 20 sierpnia 10&nbsp;663
| Nastąpi [[zaćmienie Słońca|całkowite zaćmienie Słońca]] oraz [[tranzyt Merkurego|przejście Merkurego na tle jego tarczy]]{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{formatnum: {{#expr:10720-{{CURRENTYEAR}} }} }}
| 10&nbsp;720
| Merkury i Wenus jednocześnie [[Węzeł (astronomia)|przetną]] płaszczyznę [[ekliptyka|ekliptyki]]{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|11268 |8 | 25}}
| 25 sierpnia 11&nbsp;268
| Nastąpi całkowite zaćmienie Słońca oraz przejście Merkurego na tle jego tarczy{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|11575 |2 | 28}}
| 28 lutego 11&nbsp;575
| Nastąpi [[zaćmienie Słońca|obrączkowe zaćmienie Słońca]] oraz [[tranzyt Merkurego|przejście Merkurego na tle jego tarczy]]{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| ok.&nbsp;10&nbsp;tys.
| –
| [[Kalendarz gregoriański]] będzie opóźniony o około 10 dni w stosunku do pozycji Słońca na niebie{{r|Borkowski K M1991-s121-130}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|13425 |9 | 17}}
| 17 września 13&nbsp;425
| Nastąpi jednoczesne [[tranzyt Wenus|przejście Wenus]] i Merkurego na tle tarczy Słońca{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| ok.&nbsp;13&nbsp;tys.
| –
| W wyniku [[Precesja#Precesja osi Ziemi|precesji osi Ziemi]] [[Gwiazda Polarna|Gwiazdą Polarną]] stanie się [[Wega]]{{r|Why is Polaris the North}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|15232 |4 | 5}}
| 5 kwietnia 15&nbsp;232
| Nastąpi całkowite zaćmienie Słońca i przejście Wenus na tle jego tarczy{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|15790 |4 | 20}}
| 20 kwietnia 15&nbsp;790
| Nastąpi obrączkowe zaćmienie Słońca i tranzyt Merkurego{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{formatnum: {{#expr:20874-{{CURRENTYEAR}} }} }}
| 20&nbsp;874
| [[kalendarz księżycowy|Księżycowy kalendarz muzułmański]] i [[kalendarz słoneczny|słoneczny kalendarz gregoriański]] będą wskazywać taki sam rok. Następnie krótszy [[kalendarz muzułmański]] powoli wyprzedzi [[kalendarz gregoriański|gregoriański]]{{r|Astronomy Answers Modern}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| ok.&nbsp;27&nbsp;tys.
| –
| [[Ekscentryczność (fizyka)|Ekscentryczność]] orbity Ziemi osiągnie minimalną wartość 0,00236 (obecnie wynosi 0,01671){{r|adsabs.harvard-1993A-522L}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|38172 |10 | 1}}
| październik 38&nbsp;172
| Nastąpi [[tranzyt Urana widziany z Neptuna|przejście Urana na tle tarczy Słońca widziane z Neptuna]], najrzadsze ze wszystkich możliwych [[tranzyt (astronomia)|przejść astronomicznych]] w Układzie Słonecznym{{u|chemistry.unina-solex}}.
|-
|style="background:#e0ffff;"| [[Plik:Greek lc pi icon.svg|16px|Matematyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|48901 |3 | 1}}
| 1 marca 48&nbsp;901
| Różnica między [[kalendarz juliański|kalendarzem juliańskim]] (365,25 dnia) a gregoriańskim (365,2425 dnia) wyniesie dokładnie rok{{u|bluewaterarts}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{formatnum: {{#expr:67173-{{CURRENTYEAR}} }} }}
| 67&nbsp;173
| Merkury i Wenus jednocześnie [[węzeł (astronomia)|przetną]] płaszczyznę ekliptyki{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|69163 |7 | 26}}
| 26 lipca 69&nbsp;163
| Nastąpi jednoczesne przejście Wenus i Merkurego na tle tarczy Słońca{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|224508 |3 | 27}}
| 27–28 marca 224&nbsp;508
| 27 marca Wenus, a 28 marca Merkury przejdą na tle tarczy Słońca{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| {{formatnum: {{#expr:571741-{{CURRENTYEAR}} }} }}
| 571&nbsp;741
| Z Marsa będzie widoczne jednoczesne [[przejście Wenus na tle tarczy Słońca widziane z Marsa|przejście Wenus]] i [[przejście Ziemi na tle tarczy Słońca widziane z Marsa|Ziemi na tle tarczy Słońca]]{{r|Solar_eclipses_during_transits}}.
|}

== Statki kosmiczne i [[eksploracja kosmosu]] ==
Obecnie (stan na 2014) pięć statków kosmicznych – [[Program Voyager|Voyager 1 i 2]], [[Program Pioneer|Pioneer 10 i 11]] oraz [[New Horizons]] – znajduje się na trajektoriach, które umożliwią im wydostanie się na zewnątrz Układu Słonecznego i w [[Ośrodek międzygwiazdowy|przestrzeń międzygwiazdową]]. Jeżeli nie nastąpi kolizja (co jest bardzo mało prawdopodobne), ich lot będzie trwał w nieskończoność{{r|time}}.

{| class="wikitable"
! [[Plik:Key.svg|12px|Typ wydarzenia]]
! Lat od dziś<br />(szacunkowo) !! Wydarzenie
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 10 tys.
| [[Pioneer 10]] przeleci w odległości 3,8 [[rok świetlny|roku świetlnego]] od [[Gwiazda Barnarda|Gwiazdy Barnarda]]{{r|time}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 25 tys.
| [[Wiadomość Arecibo]], wysłana drogą radiową 16 listopada 1974, dotrze do celu – [[gromada Herkulesa|gromady Herkulesa (Messier 13)]]{{r|Cornell News It s the 25th}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 32 tys.
| [[Pioneer 10]] przeleci w odległości 3 [[rok świetlny|lat świetlnych]] od gwiazdy [[Ross 248]]{{r|Pioneer 1st 7 billion|Pioneer 1st 7 billion2}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 40 tys.
| [[Voyager 1]] przeleci w odległości 1,6 [[rok świetlny|roku świetlnego]] od [[Gliese 445]], gwiazdy w [[Gwiazdozbiór Żyrafy|gwiazdozbiorze Żyrafy]]{{r|voyager}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 50 tys.
| Kosmiczna kapsuła czasu [[KEO]], jeśli zostanie wystrzelona, powróci na Ziemię{{r|KEO s Technical Feasibility}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 296 tys.
| [[Voyager 2]] przeleci w odległości 4,3 [[rok świetlny|roku świetlnego]] od [[Syriusz]]a, najjaśniejszej gwiazdy widocznej na niebie{{r|voyager}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 2 mln
| [[Pioneer 10]] przeleci w pobliżu [[Aldebaran]]a{{r|pioneer}}.
|-
|style="background:lavender;"| [[Plik:Five Pointed Star Solid.svg|16px|Astronomia i astrofizyka]]
| 4 mln
| [[Pioneer 11]] przeleci w pobliżu jednej z gwiazd w [[Gwiazdozbiór Orła|gwiazdozbiorze Orła]]{{r|pioneer}}.
|}

== Nauka, technika i kultura ==
{| class="wikitable"
! [[Plik:Key.svg|12px|Typ wydarzenia]]
! Lat od dziś !! Wydarzenie
|-
| [[Plik:Aiga toiletsq men.svg|16px|Technologia i kultura]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|10759 |9 | 23}}
| W środę 23 września 10 759 roku dziewięciotysięcznoletnia umowa na wynajem browaru [[St. James’s Gate Brewery]] produkującego piwo [[Guinness]], podpisana przez [[Arthur Guinness|Arthura Guinnessa]] w 1759, dobiegnie końca{{r|Fabb2007|jkr}}.
|-
| [[Plik:Aiga toiletsq men.svg|16px|Technologia i kultura]]
| 10 tys.
| Oczekiwany czas trwania kilku z projektów [[Long Now Foundation]], w tym zegar [[Clock of the Long Now]] mający działać przez 10 tys. lat, mający na celu ocalenie ginących języków [[Rosetta Project]] oraz zakłady na temat przyszłości w postaci [[Long Bet Project]]{{r|The Long Now Foundation}}.
|-
|style="background:#e0ffff;"| [[Plik:Greek lc pi icon.svg|16px|Matematyka]]
| {{Wiek w latach i dniach|format=tak|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}|292277026596 |12 | 04}}
| O godzinie 15:30:08 [[Uniwersalny czas koordynowany|UTC]] w niedzielę 4 grudnia 292 277 026 596 roku [[czas uniksowy]] przekroczy maksymalną wartość możliwą do zapisania w 64-bitowej [[Liczba całkowita (typ danych)|liczbie całkowitej]] ze znakiem{{r|IDRBT Working Paper No 9}}.
|}

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref name="prob">W tabeli podano czas, do kiedy dane wydarzenie najprawdopodobniej już się odbędzie. Może ono jednak nastąpić w dowolnym momencie od dnia dzisiejszego.</ref>
<ref name="dwarf">Na bazie Kalirai i in., s. 16.</ref>
<ref name="half-life">Około 264 okresów półtrwania. Tyson i in. wykorzystują w obliczeniach inną ich długość.</ref>
<ref name="big number2">{{10^|{{10^|26}}}} to jedynka ze stoma [[kwadrylion]]ami zer ({{10^|26}}). Choć podane w latach, ta i kolejne wartości nie zmieniłyby się niezależnie od tego, jakie konwencjonalne [[jednostka czasu|jednostki czasu]] zostałyby użyte, zarówno [[nanosekunda|nanosekundy]], jak i długości [[ewolucja gwiazd|ewolucji gwiazd]].</ref>
<ref name="bluewaterarts">Policzone ręcznie na podstawie faktu, że różnica między kalendarzami wynosiła [http://web.archive.org/web/20190605041010/http://www.bluewaterarts.com:80/calendar/NewInterGravissimas.htm 10 dni w roku 1582] i rośnie o 3 dni co 400 lat.</ref>
<ref name="chemistry.unina-solex">Policzone przy użyciu programu {{cytuj stronę |url = http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |tytuł = SOLEX |archiwum = https://web.archive.org/web/20150524145440/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |zarchiwizowano = 2015-05-24 |data dostępu = 2013-12-22}}, 2011-09-30.</ref>
}}

== Przypisy ==
<references responsive>
<ref name="5ages">{{cytuj książkę |autor = Fred Adams, Greg Laughlin |tytuł = The Five Ages of the Universe |wydawca = The Free Press |miejsce = New York |rok = 1999 |isbn = 0-684-85422-8 |język = en}}</ref>
<ref name="adsabs.harvard-1993A-522L">J. Laskar et al., [http://adsabs.harvard.edu/full/1993A%26A...270..522L “Orbital, Precessional, and Insolation Quantities for the Earth From −20 Myr to +10 Myr”], ''Astronomy and Astrophysics'' 270 (1993) 522–533. [http://www.imcce.fr/Equipes/ASD/insola/earth/La93/INSOLP.LA93_11.BTL.ASC Data for 0 to +10 Myr every 1000 years since J2000] from [http://www.imcce.fr/Equipes/ASD/insola/earth/earth.html Astronomical solutions for Earth paleoclimates by Laskar, et al.]</ref>
<ref name="apj676_1_594">{{cytuj pismo |nazwisko = Kalirai |imię = Jasonjot S. |nazwisko2 = Hansen |imię2 = Brad M.S. |nazwisko3 = Kelson |imię3 = Daniel D. |nazwisko4 = Reitzel |imię4 = David B. |nazwisko5 = Rich |imię5 = R. Michael |tytuł = The Initial-Final Mass Relation: Direct Constraints at the Low-Mass End |czasopismo = The Astrophysical Journal |wolumin = 676 |wydanie = 1 |strony = 594–609 |rok = 2008 |miesiąc = marzec |doi = 10.1086/527028 |bibcode = 2008ApJ...676..594K |język = en}}</ref>
<ref name="arxiv1106_3141">{{cytuj pismo |nazwisko = Seidelmann |imię = P. Kenneth |tytuł = The Future of Time: UTC and the Leap Second |czasopismo = arXiv eprint |rok = 2011 |miesiąc = czerwiec |bibcode = 2011arXiv1106.3141F |język = en |arxiv=1106.3141}}</ref>
<ref name="Astronomy Answers Modern">{{cytuj stronę |url = http://aa.quae.nl/en/antwoorden/moderne_kalenders.html |tytuł = Astronomy Answers: Modern Calendars |rok = 2010 |opublikowany = [[Uniwersytet w Utrechcie|University of Utrecht]] |język = en |data dostępu = 2014-02-21}}</ref>
<ref name="Barrow1988">{{cytuj książkę |nazwisko = Barrow |imię = John D. |nazwisko2 = Tipler |imię2 = Frank J. |tytuł = The Anthropic Cosmological Principle |url = http://books.google.com/books?id=uSykSbXklWEC&printsec=frontcover |inni = foreword by [[John Archibald Wheeler|John A. Wheeler]] |wydawca = Oxford University Press |miejsce = Oxford |data = 19 maja 1988 |id = [https://catalog.loc.gov/vwebv/search?searchCode=LCCN&searchArg=87028148&searchType=1&permalink=y LC 87-28148] |isbn = 9780192821478 |język = en}}</ref>
<ref name="bd2_6_1665">{{cytuj pismo |nazwisko = Franck |imię = S. |nazwisko2 = Bounama |imię2 = C. |nazwisko3 = von Bloh |imię3 = W. |tytuł = Causes and timing of future biosphere extinction |url = http://biogeosciences-discuss.net/2/1665/2005/bgd-2-1665-2005.pdf |czasopismo = Biogeosciences Discussions |wolumin = 2 |wydanie = 6 |strony = 1665–1679 |rok = 2005 |miesiąc = listopad |bibcode = 2005BGD.....2.1665F |język = en |data dostępu = 2011-10-19}}</ref>
<ref name="Berger2002">{{cytuj pismo |autor = A. Berger, M.F. Loutre |tytuł = Climate: An exceptionally long interglacial ahead? |czasopismo = Science |wolumin = 297 |wydanie = 5585 |strony = 1287–1288 |rok = 2002 |doi = 10.1126/science.1076120 |pmid = 12193773 |język = en}}</ref>
<ref name="bluedwarf">{{cytuj pismo |nazwisko = Adams |imię = F.C. |nazwisko2 = Graves |imię2 = G.J.M. |nazwisko3 = Laughlin |imię3 = G. |tytuł = Gravitational Collapse: From Massive Stars to Planets. / First Astrophysics meeting of the Observatorio Astronomico Nacional. / A meeting to celebrate Peter Bodenheimer for his outstanding contributions to Astrophysics |czasopismo = Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica (Serie de Conferencias) |wolumin = 22 |strony = 46–49 |data = grudzień 2004 |bibcode = 2004RMxAC..22...46A |język = en}}</ref>
<ref name="Borkowski K M1991-s121-130">{{cytuj pismo |autor = K.M. Borkowski |tytuł = The Tropical Calendar and Solar Year |czasopismo = J. Royal Astronomical Soc. of Canada |bibcode = 1991JRASC..85..121B |wolumin = 85 |wydanie = 3 |strony = 121–130 |rok = 1991 |język = en}}</ref>
<ref name="Brownlee2010">{{cytuj książkę |nazwisko = Brownlee |imię = Donald E. |tytuł = Heliophysics: Evolving Solar Activity and the Climates of Space and Earth |wydawca = Cambridge University Press |rok = 2010 |rozdział = Planetary habitability on astronomical time scales |adres rozdziału = http://books.google.com/books?id=M8NwTYEl0ngC&pg=PA79 |isbn = 052111294X |język = en}}</ref>
<ref name="canup_righter">{{cytuj |autor = Robin M. Canup, Kevin Righter |tytuł = Origin of the Earth and Moon |url = http://books.google.com/books?id=8i44zjcKm4EC&pg=PA176 |wolumin = 30 |s = 176–177 |data = 2000 |wydawca = University of Arizona Press |język = en}}</ref>
<ref name="Chyba C F Jankowski D G Nicholson1989">{{cytuj pismo |autor = C.F. Chyba, D.G. Jankowski, P.D. Nicholson |tytuł = Tidal Evolution in the Neptune-Triton System |czasopismo = Astronomy & Astrophysics |wolumin = 219 |rok = 1989 |bibcode = 1989A&A...219L..23C |język = en}}</ref>
<ref name="Continents in Collision Pangea">{{cytuj stronę |url = http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2000/ast06oct_1/ |tytuł = Continents in Collision: Pangea Ultima |rok = 2000 |opublikowany = [[NASA]] |język = en |data dostępu = 2010-12-29}}</ref>
<ref name="Cornell News It s the 25th">{{cytuj stronę |url = http://www.news.cornell.edu/releases/Nov99/Arecibo.message.ws.html |tytuł = Cornell News: “It’s the 25th Anniversary of Earth’s First (and only) Attempt to Phone E.T.” Nov. 12, 1999 |język = en |data dostępu = 2008-03-29}}</ref>
<ref name="cox">{{cytuj pismo |autor = J.T. Cox, Abraham Loeb |tytuł = The Collision Between The Milky Way And Andromeda |czasopismo = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |wolumin = 386 |wydanie = 1 |rok = 2007 |doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x |bibcode = 2008MNRAS.tmp..333C |język = en}}</ref>
<ref name="Deneb">{{cytuj stronę |url = http://stars.astro.illinois.edu/sow/deneb.html |tytuł = Deneb |rok = 2009 |opublikowany = University of Illinois |język = en |data dostępu = 2011-09-05}}</ref>
<ref name="Dickinson1993-s79-81">{{cytuj książkę |nazwisko = Dickinson |imię = Terence |tytuł = From the Big Bang to Planet X |wydawca = {{link-interwiki|Camden House|Q=Q5025785}} |miejsce = Camden East, Ontario |rok = 1993 |strony = 79–81 |isbn = 0-921820-71-2 |język = en}}</ref>
<ref name="doi10.1016/B0-08-043751-6/02015-6-s547-568">{{cytuj pismo |autor = W.F. McDonough |tytuł = Compositional Model for the Earth’s Core |czasopismo = Treatise on Geochemistry |wolumin = 2 |strony = 547–568 |rok = 2004 |doi = 10.1016/B0-08-043751-6/02015-6 |bibcode = 2003TrGeo...2..547M |język = en}}</ref>
<ref name="doi10.1086/306761">{{cytuj pismo |tytuł = The Last Gasps of VY Canis Majoris: Aperture Synthesis and Adaptive Optics Imagery |czasopismo = The Astrophysical Journal |wolumin = 512 |wydanie = 1 |rok = 1999 |doi = 10.1086/306761 |bibcode = 1999ApJ...512..351M |język = en}}</ref>
<ref name="doi10.1088/0004-637X/692/2/1060">{{cytuj |autor = A. Vikhlinin; Kravtsov, A. V.; Burenin, R. A.; H. Ebeling; Forman, W. R.; A. Hornstrup; C. Jones; Murray, S. S.; D. Nagai; H. Quintana; A. Voevodkin |tytuł = Chandra Cluster Cosmology Project III: Cosmological Parameter Constraints |wolumin = 692 |wydanie = 2 |data = 2009 |czasopismo = [[The Astrophysical Journal]] |doi = 10.1088/0004-637X/692/2/1060 |bibcode = 2009ApJ...692.1060V |język = en}}</ref>
<ref name="doi10.1103/PhysRevLett.102.141801-s141801">{{cytuj pismo |autor = Nishino, H. ''et al.'' ([[Super-Kamiokande|Super-K Collaboration]]) |tytuł = Search for Proton Decay via p<sup>+</sup> → e<sup>+</sup>π<sup>0</sup> and p<sup>+</sup> → μ<sup>+</sup>π<sup>0</sup> in a Large Water Cherenkov Detector |czasopismo = {{link-interwiki|Physical Review Letters|Q=Q2018386}} |wolumin = 102 |wydanie = 14 |strony = 141801 |rok = 2009 |doi = 10.1103/PhysRevLett.102.141801 |bibcode = 2009PhRvL.102n1801N |język = en}}</ref>
<ref name="doi10.1134/S1063773710030060-s220-226">{{cytuj pismo |autor = Vadim V. Bobylev |tytuł = Searching for Stars Closely Encountering with the Solar System |czasopismo = Astronomy Letters |wolumin = 36 |wydanie = 3 |strony = 220–226 |rok = 2010 |miesiąc = marzec |doi = 10.1134/S1063773710030060 |bibcode = 2010AstL...36..220B |język = en}}</ref>
<ref name="dyson">{{Cytuj |autor = Freeman J. Dyson |tytuł = Time Without End: Physics and Biology in an Open Universe |url = http://www.think-aboutit.com/Misc/time_without_end.htm |czasopismo = Reviews of Modern Physics |wolumin = 51 |wydanie = 3 |data = 1979 |doi = 10.1103/RevModPhys.51.447 |bibcode = 1979RvMP...51..447D |język = en |data dostępu = 2008-07-05 |archiwum = https://web.archive.org/web/20131101070554/http://www.think-aboutit.com/misc/time_without_end.htm |zarchiwizowano = 2013-11-01}}</ref>
<ref name="Fabb2007">{{cytuj stronę |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/7106277.stm |tytuł = Last Orders for Guinness? |nazwisko = Fabb |imię = Debbie |data = 2007-11-23 |rok = 2007 |opublikowany = BBC |język = en |data dostępu = 2011-09-25}}</ref>
<ref name="fiveages">{{cytuj książkę |autor = Fred Adams, Greg Laughlin |tytuł = The Five Ages of the Universe |wydawca = The Free Press |miejsce = New York |rok = 1999 |strony = 85–87 |język = en}}</ref>
<ref name="Frequently Asked Questions">{{cytuj stronę |url = http://www.nps.gov/havo/faqs.htm |tytuł = Frequently Asked Questions |rok = 2011 |opublikowany = Hawaiʻi Volcanoes National Park |język = en |data dostępu = 2011-10-22}}</ref>
<ref name="galaxy">{{Cytuj pismo |nazwisko = Loeb |imię = Abraham |tytuł = Cosmology with Hypervelocity Stars |czasopismo = Journal of Cosmology and Astroparticle Physics |wydanie = 4 |wolumin = 2011 |język = en |data = kwiecień 2011 |arxiv=1102.0007 |doi = 10.1088/1475-7516/2011/04/023}}</ref>
<ref name="Garrison Tom2009-s62">{{cytuj książkę |autor = Tom Garrison |tytuł = Essentials of Oceanography |wydanie = 5 |wydawca = Brooks/Cole |rok = 2009 |strony = 62 |język = en}}</ref>
<ref name="global1">{{cytuj książkę |nazwisko = Adams |imię = Fred C. |tytuł = Global Catastrophic Risks |wydawca = Oxford University Press |rok = 2008 |strony = 33–47 |rozdział = Long-term astrophysicial processes |język = en}}</ref>
<ref name="Haddok Eitan2008">{{cytuj stronę |url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=birth-of-an-ocean |tytuł = Birth of an Ocean: The Evolution of Ethiopia’s Afar Depression |autor = Haddok, Eitan |data = 29 września 2008 |opublikowany = ''[[Scientific American]]'' |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20131224105641/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=birth-of-an-ocean |zarchiwizowano = 2013-12-24 |data dostępu = 2010-12-27}}</ref>
<ref name="hayes07">{{cytuj pismo |autor = Wayne B. Hayes |tytuł = Is the Outer Solar System Chaotic? |czasopismo = Nature Physics |wolumin = 3 |wydanie = 10 |strony = 689–691 |rok = 2007 |doi = 10.1038/nphys728 |bibcode = 2007NatPh...3..689H |język = en}}</ref>
<ref name="heath_doyle09">{{cytuj |autor = Martin J. Heath, Laurance R. Doyle |tytuł = Circumstellar Habitable Zones to Ecodynamic Domains: A Preliminary Review and Suggested Future Directions |arxiv=0912.2482 |data = 2009 |czasopismo= arXiv |doi=10.48550/arXiv.0912.2482 |język = en}}</ref>
<ref name="Hecht Jeff1994">{{cytuj stronę |url = http://www.newscientist.com/article/mg14219191.900-science-fiery-future-for-planet-earth.html |tytuł = Science: Fiery Future for Planet Earth |autor = Jeff Hecht |data = 2 kwietnia 1994 |praca = New Scientist |język = en |data dostępu = 2014-02-19}}</ref>
<ref name="half-life">{{cytuj książkę |nazwisko = Tyson |imię = Neil de Grasse |nazwisko2 = Tsun-Chu Liu |imię2 = Charles |nazwisko3 = Irion |imię3 = Robert |tytuł = One Universe: At Home in the Cosmos |url = http://www.nap.edu/jhp/oneuniverse/frontiers_solution_17.html |wydawca = Joseph Henry Press |rok = 2000 |isbn = 978-0-309-06488-0 |język = en}}</ref>
<ref name="IDRBT Working Paper No 9">{{cytuj stronę |url = http://www.idrbt.ac.in/publications/workingpapers/Working%20Paper%20No.%209.pdf |tytuł = IDRBT Working Paper No. 9 |autor = Ashutosh Saxena, Sanjay Rawat |opublikowany = Institute for Development and Research in Banking Technology |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20160304035522/http://www.idrbt.ac.in/publications/workingpapers/Working%20Paper%20No.%209.pdf |zarchiwizowano = 2016-03-04 |data dostępu = 2014-02-21}}</ref>
<ref name="jkr">Jones-Knowles-Ritchie (2009-09-23). [http://www.jkr.co.uk/design-gazette/guinness-250-a-remarkable-anniversary/ Guinness 250: a Remarkable Anniversary.] [dostęp 2011-10-01].</ref>
<ref name="kargel2004">{{cytuj |autor = Jeffrey Stuart Kargel |tytuł = Mars: A Warmer, Wetter Planet |url = http://books.google.com/books?id=0QY0U6qJKFUC&pg=PA304-IA18 |data = 2004 |wydawca = Springer |język = en}}</ref>
<ref name="KEO s Technical Feasibility">{{cytuj stronę |url = http://www.societe-perillos.com/keo_technical.html |tytuł = KEO’s Technical Feasibility |rok = 1997 |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20170222053259/http://www.societe-perillos.com/keo_technical.html |zarchiwizowano = 2017-02-22 |data dostępu = 2014-02-21}}</ref>
<ref name="Komatsu E et al2011">{{cytuj pismo |autor = E. Komatsu et al |tytuł = Seven-Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Observations: Cosmological Interpretation |czasopismo = The Astrophysical Journal Supplement Series |wolumin = 192 |wydanie = 2 |rok = 2011 |doi = 10.1088/0067-0049/192/2/18 |bibcode = 2011ApJS..192...19W |język = en}}</ref>
<ref name="Leong2002">{{cytuj stronę |url = http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml |tytuł = Period of the Sun’s Orbit Around the Galaxy (Cosmic Year) |nazwisko = Leong |imię = Stacy |rok = 2002 |praca = The Physics Factbook |język = en |data dostępu = 2007-04-02}}</ref>
<ref name="linde">{{cytuj pismo |autor = Linde, Andrei |tytuł = Sinks in the Landscape, Boltzmann Brains and the Cosmological Constant Problem |url = http://iopscience.iop.org/article/10.1088/1475-7516/2007/01/022 |czasopismo = Journal of Cosmology and Astroparticle Physics |wolumin = 2007 |wydanie = 01 |rok = 2007 |doi = 10.1088/1475-7516/2007/01/022 |bibcode = 2007JCAP...01..022L |język = en |data dostępu = 2009-06-26}}</ref>
<ref name="magnet">{{cytuj pismo |nazwisko = Luhmann |imię = J.G. |nazwisko2 = Johnson |imię2 = R.E. |nazwisko3 = Zhang |imię3 = M.H.G. |tytuł = Evolutionary impact of sputtering of the Martian atmosphere by O<sup>+</sup> pickup ions |czasopismo = [[Geophysical Research Letters]] |wolumin = 19 |wydanie = 21 |strony = 2151–2154 |rok = 1992 |doi = 10.1029/92GL02485 |bibcode = 1992GeoRL..19.2151L |język = en}}</ref>
<ref name="mars">{{cytuj książkę |autor = Jeffrey Stuart Kargel |tytuł = Mars: A Warmer, Wetter Planet |url = http://books.google.com/?id=0QY0U6qJKFUC&pg=PA509&lpg=PA509&dq=mars+future+%22billion+years%22+sun |wydawca = Springer |rok = 2004 |strony = 509 |isbn = 1-85233-568-8 |język = en}}</ref>
<ref name="Matthews1993">{{cytuj pismo |nazwisko = Matthews |imię = R.A.J. |tytuł = The Close Approach of Stars in the Solar Neighborhood |czasopismo = The Royal Astronomical Society Quarterly Journal |wolumin = 35 |wydanie = 1 |data = Spring 1994 |bibcode = 1994QJRAS..35....1M |język = en}}</ref>
<ref name="Meteorites Impacts and Mass">{{cytuj stronę |url = http://www.tulane.edu/~sanelson/geol204/impacts.htm |tytuł = Meteorites, Impacts, and Mass Extinction |autor = Stephen A. Nelson |opublikowany = [[Tulane University]] |język = en |data dostępu = 2011-01-13}}</ref>
<ref name="Minkel J R2007">{{cytuj stronę |url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=ad-100-billion-big-bang-goes-bye-bye |tytuł = A.D. 100 Billion: Big Bang Goes Bye-Bye |autor = J.R. Minkel |rok = 2007 |praca = Scientific American |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20131224113021/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=ad-100-billion-big-bang-goes-bye-bye |zarchiwizowano = 2013-12-24 |data dostępu = 2011-07-02}}</ref>
<ref name="mnras386_1">{{cytuj pismo |nazwisko = Schröder |imię = K.-P. |nazwisko2 = Connon Smith |imię2 = Robert |tytuł = Distant future of the Sun and Earth revisited |czasopismo = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |wolumin = 386 |wydanie = 1 |strony = 155–163 |data = 1 maja, 2008 |doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |bibcode = 2008MNRAS.386..155S |język = en}}</ref>
<ref name="Murray C D Dermott S F1999-s184">{{cytuj książkę |autor = C.D. Murray, S.F. Dermott |tytuł = Solar System Dynamics |wydawca = [[Cambridge University Press]] |rok = 1999 |strony = 184 |isbn = 0521572959 |język = en}}</ref>
<ref name="natgeo">{{cytuj stronę |url = http://news.nationalgeographic.com/news/2009/04/090403-gamma-ray-extinction.html |tytuł = Gamma-Ray Burst Caused Mass Extinction? |autor = Anne Minard |rok = 2009 |opublikowany = National Geographic News |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20120826175309/http://news.nationalgeographic.com/news/2009/04/090403-gamma-ray-extinction.html |zarchiwizowano = 2012–08–26 |data dostępu = 2012-08-27}}</ref>
<ref name="nebula">{{cytuj stronę |url = http://www.astro.washington.edu/balick/WFPC2/ |tytuł = Planetary Nebulae and the Future of the Solar System |autor = Balick, Bruce (Department of Astronomy, University of Washington) |praca = Personal web site |język = en |data dostępu = 2006-06-23}}</ref>
<ref name="Nemiroff Robert MTU Bonnell2009">{{cytuj stronę |url = http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap090805.html |tytuł = Betelgeuse Resolved |autor = Robert Nemiroff (MTU), Jerry Bonnell (USRA) |data = 2009-08-05 |praca = {{link-interwiki|Astronomy Picture of the Day|Q=Q752071}} |język = en |data dostępu = 2010-11-17}}</ref>
<ref name="Neron de Surgey O and Laskar1996">{{cytuj pismo |autor = O. Neron de Surgey, J. Laskar |tytuł = On the Long Term Evolution of the Spin of the Earth |czasopismo = Astronomie et Systemes Dynamiques, Bureau des Longitudes |bibcode = 1997A%26A...318..975N |rok = 1997 |język = en |wolumin=318 |strony=975–989 |data dostępu = 2011-10-11}}</ref>
<ref name="ng4_264">{{cytuj pismo |nazwisko = Waszek |imię = Lauren |nazwisko2 = Irving |imię2 = Jessica |nazwisko3 = Deuss |imię3 = Arwen |tytuł = Reconciling the Hemispherical Structure of Earth’s Inner Core With its Super-Rotation |czasopismo = Nature Geoscience |wolumin = 4 |strony = 264–267 |data = 20 lutego 2011 |doi = 10.1038/ngeo1083 |bibcode = 2011NatGe...4..264W |język = en}}</ref>
<ref name="Niagara Falls Geology Facts">{{cytuj stronę |url = http://www.niagaraparks.com/about-niagara-falls/geology-facts-figures.html |tytuł = Niagara Falls Geology Facts & Figures |opublikowany = {{link-interwiki|Niagara Parks|Q=Q7023741}} |język = en |data dostępu = 2014-02-19}}</ref>
<ref name="Page1976">{{cytuj pismo |nazwisko = Page |imię = Don N. |tytuł = Particle Emission Rates From a Black Hole: Massless Particles From an Uncharged, Nonrotating Hole |czasopismo = Physical Review D |wolumin = 13 |strony = 198–206 |rok = 1976 |doi = 10.1103/PhysRevD.13.198 |bibcode = 1976PhRvD..13..198P |język = en}}</ref>
<ref name="pioneer">{{cytuj stronę |url = http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |tytuł = The Pioneer Missions |opublikowany = NASA |język = en |data dostępu = 2011-09-05}}</ref>
<ref name="Pioneer 1st 7 billion">{{Cytuj stronę |url = http://www.nasa.gov/home/hqnews/1997/97-031.txt |tytuł = Pioneer 10 Spacecraft Nears 25TH Anniversary, End of Mission |opublikowany = nasa.gov |język = en |data dostępu = 2013-12-22}}</ref>
<ref name="Pioneer 1st 7 billion2">{{Cytuj stronę |url = http://www.nasa.gov/directorates/somd/reports/2003/us.html |tytuł = SPACE FLIGHT 2003 -- United States Space Activities |opublikowany = nasa.gov |język = en |data dostępu = 2013-12-22}}</ref>
<ref name="Questions Frequently Asked">{{cytuj stronę |url = http://sunearthday.nasa.gov/2006/faq.php |tytuł = Questions Frequently Asked by the Public About Eclipses |opublikowany = [[NASA]] |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20160504123226/http://sunearthday.nasa.gov/2006/faq.php |zarchiwizowano = 2016-05-04 |data dostępu = 2010-03-07}}</ref>
<ref name="Rybicki2001">{{cytuj pismo |autor = K.R. Rybicki, C. Denis |tytuł = On the Final Destiny of the Earth and the Solar System |czasopismo = Icarus |wolumin = 151 |wydanie = 1 |strony = 130–137 |rok = 2001 |doi = 10.1006/icar.2001.6591 |bibcode = 2001Icar..151..130R |język = en}}</ref>
<ref name="scotese">{{cytuj stronę |url = http://www.scotese.com/newpage11.htm |tytuł = Pangea Ultima will form 250 million years in the Future |nazwisko = Scotese |imię = Christopher R. |praca = Paleomap Project |język = en |data dostępu = 2006-03-13}}</ref>
<ref name="Second Law of Thermodynamics">{{cytuj stronę |url = http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/thermo/seclaw.html |tytuł = Second Law of Thermodynamics |autor = C.R. Nave |opublikowany = {{link-interwiki|Georgia State University|Q=Q1509333}} |język = en |data dostępu = 2011-12-03}}</ref>
<ref name="Sharma B K2008">{{cytuj pismo |autor = B.K. Sharma |tytuł = Theoretical Formulation of the Phobos, moon of Mars, rate of altitudinal loss |czasopismo = eprint arXiv |arxiv=0805.1454 |rok = 2008 |język = en}}</ref>
<ref name="Sharpest Views of Betelgeuse">{{cytuj stronę |url = http://www.eso.org/public/news/eso0927/ |tytuł = Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass |rok = 2009 |miesiąc = 29 lipca |praca = Press Releases |opublikowany = [[Europejskie Obserwatorium Południowe|European Southern Observatory]] |język = en |data dostępu = 2010-09-06}}</ref>
<ref name="Solar_eclipses_during_transits">{{cytuj pismo |autor = J. Meeus, A. Vitagliano |tytuł = Simultaneous Transits |url = http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/Simtrans.pdf |czasopismo = Journal of the British Astronomical Association |wolumin = 114 |wydanie = 3 |rok = 2004 |język = en |archiwum = http://web.archive.org/web/20140309051540/http://chemistry.unina.it:80/~alvitagl/solex/Simtrans.pdf |zarchiwizowano = 2014-03-09 |data dostępu = 2011-09-07}}</ref>
<ref name="Study Earth May Collide With">{{cytuj stronę |url = http://www.foxnews.com/story/0,2933,525706,00.html |tytuł = Study: Earth May Collide With Another Planet |data = 11 czerwca, 2009 |opublikowany = [[Fox News Channel|Fox News]] |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20120415134536/http://www.foxnews.com/story/0,2933,525706,00.html |zarchiwizowano = 2012–04–15 |data dostępu = 2011-09-08}}</ref>
<ref name="sun_future">{{cytuj pismo |autor = I.J. Sackmann, A.J. Boothroyd, K.E. Kraemer |tytuł = Our Sun. III. Present and Future |czasopismo = Astrophysical Journal |wolumin = 418 |rok = 1993 |doi = 10.1086/173407 |bibcode = 1993ApJ...418..457S |język = en}}</ref>
<ref name="sun_future_schroder">{{cytuj pismo |nazwisko = Schröder |imię = K.P. |nazwisko2 = Connon Smith |imię2 = Robert |tytuł = Distant Future of the Sun and Earth Revisited |czasopismo = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |wolumin = 386 |wydanie = 1 |rok = 2008 |doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |bibcode = 2008MNRAS.386..155S |język = en}}</ref>
<ref name="swansong">{{cytuj pismo |autor = Jack T. O’Malley-James, Jane S. Greaves, John A. Raven, Charles S. Cockell |tytuł = Swansong Biospheres: Refuges for life and novel microbial biospheres onterrestrial planets near the end of their habitable lifetimes |czasopismo=International Journal of Astrobiology |arxiv=1210.5721v1 |wydawca = arxiv.org |język = en |doi= 10.1017/S147355041200047X |wolumin=12 |wydanie=2 |data=April 2013 |strony= 99–112 |data dostępu = 2012-11-01}}</ref>
<ref name="Tapping Ken2005">{{cytuj stronę |url = http://www.nrc-cnrc.gc.ca/eng/education/astronomy/tapping/2005/2005-08-31.html |tytuł = The Unfixed Stars |autor = Ken Tapping |rok = 2005 |opublikowany = [[National Research Council of Canada|National Research Council Canada]] |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20140214105849/http://www.nrc-cnrc.gc.ca/eng/education/astronomy/tapping/2005/2005-08-31.html |zarchiwizowano = 2014-02-14 |data dostępu = 2010-12-29}}</ref>
<ref name="Tayler Roger John1993-s92">{{cytuj książkę |autor = Roger John Tayler |tytuł = Galaxies, Structure and Evolution |wydanie = 2 |wydawca = Cambridge University Press |rok = 1993 |strony = 92 |isbn = 0521367107 |język = en}}</ref>
<ref name="temp">{{cytuj książkę |nazwisko = Chown |imię = Marcus |tytuł = Afterglow of Creation |wydawca = University Science Books |rok = 1996 |strony = 210 |język = en}}</ref>
<ref name="The Local Group of Galaxies">{{cytuj stronę |url = http://messier.seds.org/more/local.html |tytuł = The Local Group of Galaxies |praca = University of Arizona |opublikowany = Students for the Exploration and Development of Space |język = en |data dostępu = 2014-02-21}}</ref>
<ref name="The Long Now Foundation">{{cytuj stronę |url = http://www.longnow.org/ |tytuł = The Long Now Foundation |rok = 2011 |opublikowany = The Long Now Foundation |język = en |data dostępu = 2011-09-21}}</ref>
<ref name="time">{{cytuj stronę |url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926062,00.html |tytuł = Hurtling Through the Void |data = 1983-06-20 |opublikowany = ''[[Time (tygodnik)|Time Magazine]]'' |język = en |data dostępu = 2011-09-05 |archiwum = https://web.archive.org/web/20111017095230/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926062,00.html |zarchiwizowano = 2011-10-17}}</ref>
<ref name="Titan">{{cytuj pismo |autor = Ralph D. Lorenz, Jonathan I. Lunine, Christopher P. McKay |tytuł = Titan under a red giant sun: A new kind of „habitable” moon |url = http://www.lpl.arizona.edu/~rlorenz/redgiant.pdf |czasopismo = Geophysical Research Letters |wolumin = 24 |wydanie = 22 |strony = 2905–2908 |rok = 1997 |doi = 10.1029/97GL52843 |pmid = 11542268 |bibcode = 1997GeoRL..24.2905L |język = en |data dostępu = 2008-03-21}}</ref>
<ref name="toba">{{cytuj stronę |url = https://www.geolsoc.org.uk/Education-and-Careers/Resources/Papers-and-Reports/~/media/shared/documents/education%20and%20careers/Super_eruptions.ashx |tytuł = Super-eruptions: Global effects and future threats |opublikowany = The Geological Society |język = en |data dostępu = 2012-05-25}}</ref>
<ref name="types">{{cytuj pismo |nazwisko = Bostrom |imię = Nick |autor link = Nick Bostrom |tytuł = Existential Risks: Analyzing Human Extinction Scenarios and Related Hazards |url = http://www.nickbostrom.com/existential/risks.html |czasopismo = Journal of Evolution and Technology |wolumin = 9 |wydanie = 1 |miesiąc = marzec |rok = 2002 |język = en}}</ref>
<ref name="Universe May End in a Big">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20171107032412/http://cerncourier.com/cws/article/cern/28845 |tytuł = Universe May End in a Big Rip |data = 1 maja 2003 |praca = {{link-interwiki|CERN Courier|Q=Q5010356}} |język = en |data dostępu = 2011-07-22}}</ref>
<ref name="Vaas Rüdiger2006-s231-247">{{cytuj książkę |autor = Rüdiger Vaas |tytuł = The Future of Life and the Future of our Civilization |url = http://arxiv.org/ftp/physics/papers/0703/0703183.pdf |wydawca = Springer |rok = 2006 |strony = 231–247 |rozdział = Dark Energy and Life’s Ultimate Future |język = en}}</ref>
<ref name="voyager">{{cytuj stronę |url = http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar.html |tytuł = Voyager: The Interstellar Mission |opublikowany = NASA |język = en |data dostępu = 2011-09-05}}</ref>
<ref name="Why is Polaris the North">{{cytuj stronę |url = http://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/questions/question64.html |tytuł = Why is Polaris the North Star? |opublikowany = [[NASA]] |język = en |data dostępu = 2011-04-10}}</ref>
<ref name="williams_nield">{{cytuj stronę |url = http://www.science.org.au/nova/newscientist/104ns_011.htm |tytuł = Pangaea, the comeback |autor = Caroline Williams, Ted Nield |data = 2007-10-20 |praca = NewScientist |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20130831135405/http://www.science.org.au/nova/newscientist/104ns_011.htm |zarchiwizowano = 2013-08-31 |data dostępu = 2014-01-02}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj |autor = Adams, Fred C.; Gregory Laughlin |tytuł = A dying universe: the long-term fate and evolution of astrophysical objects |czasopismo = Reviews of Modern Physics |wolumin = 69 |numer = 2 |s = 337–372 |data = kwiecień 1997 |doi = 10.1103/RevModPhys.69.337 |bibcode = 1997RvMP...69..337A |język = en| odn=tak}}

[[Kategoria:Futurologia]]
[[Kategoria:Chronologia Wszechświata]]
[[Kategoria:Przeglądy chronologiczne]]
[[Kategoria:Przyszłe wydarzenia]]