Tekst źródłowy strony Mnożnik kreacji pieniądza

'''Mnożnik kreacji pieniądza''' – pozwala odpowiedzieć na pytanie, jaką wielkość zasobu pieniądza (mierzonego [[agregaty pieniężne|agregatem M1]]) jest w stanie wykreować [[system bankowy]] z pojawiającego się w gospodarce nowego pieniądza wielkiej mocy (mierzonego agregatem M0, nazywanego niekiedy [[baza monetarna|bazą monetarną]]).

Potocznie możemy powiedzieć, że zasób pieniądza to ilość pieniądza, jaka może służyć w danym kraju (w społeczeństwie) do dokonywania transakcji. Ze względu na pojawiające się w ostatnich dekadach różnego rodzaju ‘innowacje finansowe’, coraz częściej miarą zasobu pieniądza stają się agregaty M2 i M3.

Zatem mnożnik kreacji pieniądza to:
: <math>k_p = \frac{M1}{M0}.</math>

Zdefiniujmy dwa parametry <math>g</math> i <math>r.</math>
* Stosunek pieniędzy trzymanych w gotówce (C) do pieniędzy w postaci depozytów (D) jest równy <math>g{:}</math>
: <math>g = \frac{C}{D}.</math>

* Stopa [[Rezerwa obowiązkowa|rezerwy obowiązkowej]] (banków komercyjnych w banku centralnym) <math>r{:}</math>
: <math>r = \frac{Rg}{D},</math>

gdzie <math>Rg</math> – gotówka obowiązkowo przechowywana przez banki komercyjne w banku centralnym.

Z definicji <math>M0 = Rg+C</math> oraz <math>M1 = C+D.</math> Z definicji parametrów <math>g</math> i <math>r</math> możemy wyliczyć <math>Rg = rD</math> oraz <math>C = gD.</math>

Zatem możemy napisać, że
: <math>M0 = rD + gD = (r+g)D,</math>
: <math>M1 = gD + D = (g+1)D.</math>

Wstawiając te wartości do definicji mnożnika i robiąc elementarne przekształcania, otrzymujemy:
: <math>k_p = \frac{M1}{M0} = \frac{(g+1)D}{(g+r)D} = \frac{g+1}{g+r}.</math>

Zatem przy stałej wartości <math>g,</math> czym mniejsza wartość stopy rezerw, tym więcej pieniądza mogą wykreować banki komercyjne. Zauważmy, że niezależnie od tego, jakie jest <math>g,</math> dla <math>r=1</math> (czyli dla stuprocentowej rezerwy) mnożnik kreacji pieniądza jest równy 1, czyli nie ma kreacji pieniądza.

Wartości mnożnika mogą być bardzo duże, np. kiedy <math>r=g=0{,}1</math> to <math>k_p = 5{,}5,</math> natomiast dla <math>r=0{,}006</math> i <math>g=0{,}03,</math> <math>k_p = 29.</math>

W ostatnich dekadach konsumenci mają coraz mniej [[Gotówka|gotówki]] w swoich portfelach, a zapłaty dokonywane są w sposób bezgotówkowy, odpowiada to sytuacji stale malejącego <math>g.</math> Dla granicznej wartości, kiedy <math>g=0</math> mnożnik kreacji pieniądza przyjmuje postać prostego wzoru (bardzo często używanego, ale warto mieć świadomość, że jest to przybliżenie sytuacji w obecnym systemie bankowym, kiedy nadal posługujemy się gotówką trzymaną w naszych portfelach):
: <math>k_p = \frac{1}{r}.</math>

== Zobacz też ==
* [[kreacja pieniądza]]
* [[Stopa rezerwy obowiązkowej|stopa rezerw obowiązkowych]]
* [[system rezerw cząstkowych]]

== Bibliografia ==
* Begg D., Fischer S., Dornbusch R., ''Ekonomia'', t. 2 ''Makroekonomia''. Warszawa: PWE 2007, wyd. 4, zmienione.
* ''Polityka gospodarcza'', Bolesław Winiarski (red.), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Polityka pieniężna]]