Tekst źródłowy strony Mniszek pospolity

{{wyróżnienie|AnM}}
{{Nie mylić z|[[Mlecz polny]]}}
{{Takson infobox
 |nazwa                = Mniszek pospolity
 |grafika              = Taraxacum officinale - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-135.jpg
 |opis grafiki         = 
 |alt grafiki          = 
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[astropodobne]]
 |rząd                 = [[astrowce]]
 |rodzina              = [[astrowate]]
 |podrodzina           = ''[[Cichorioideae]]''
 |rodzaj               = [[mniszek (roślina)|mniszek]]
 |gatunek              = mniszek pospolity
 |nazwa łacińska       = Taraxacum officinale
 |autor                = F.H. Wigg.
 |cytat                = Primitiae Florae Holsaticae. 56 1780<ref name="tpl_taraxacumoff" />
 |synonimy             = 
 |wikispecies          = Taraxacum officinale
 |commons              = Category:Taraxacum officinale
}}
'''Mniszek pospolity''', mniszek lekarski<ref name="szweyk" /> (''Taraxacum officinale'' F.H. Wiggers coll., właśc. ''Taraxacum'' sect. ''Taraxacum'') – określenie roślin z rodzaju [[mniszek (roślina)|mniszek]], w zależności od ujęcia systematycznego stanowiące nazwę zbiorową drobnych gatunków z [[Sekcja (biologia)|sekcji]] ''Taraxacum'' (= ''Vulgaria'', ''Ruderalia'') lub odnoszące się do jednego gatunku występującego na niewielkim obszarze w [[Skandynawia|Skandynawii]] – ''T. campylodes''. W dominującym znaczeniu są to mniszki z sekcji obfitującej w drobne, [[Apomiksja|apomiktyczne]] gatunki. W samej [[Europa|Europie]] opisano ich ponad tysiąc, w tym w Polsce ponad 200, a występują także w Azji i północnej Afryce. Zawleczone zostały na wszystkie inne kontynenty. Poza Europą dane o poszczególnych taksonach są bardzo fragmentaryczne. Rośliny te rosną na [[Siedlisko ruderalne|siedliskach ruderalnych]], na łąkach i murawach, w uprawach i widnych lasach. Są wykorzystywane jako rośliny jadalne, [[Rośliny pastewne|pastewne]], [[Rośliny miododajne|miododajne]] i [[Rośliny lecznicze|lecznicze]]. W uprawach uznawane za [[chwast]]y.

== Systematyka ==
''Taraxacum officinale'' to nazwa naukowa opublikowana w 1780 r. przez [[Friedrich Heinrich Wiggers|Friedricha Heinricha Wiggersa]] (1746–1811) dla taksonu opisanego wcześniej przez [[Karol Linneusz|Karola Linneusza]] jako ''Leontodon taraxacum'' ([[Species Plantarum|Sp. Pl.]] 2: 798. 1753). W niektórych bazach danych taksonomicznych autorstwo diagnozy taksonomicznej przypisywane jest błędnie Weberowi (Weber ex Wiggers), który wzmiankowany jest w publikacji Wiggersa jednak tylko w podziękowaniach<ref name="tropicos" />. Określenie zaproponowane przez Linneusza musiało zostać zmienione, ponieważ było [[synonim (taksonomia)|synonimem]]<ref name="ipni" />. Nazwa ''Leontodon taraxacum'', a w konsekwencji też ''Taraxacum officinale'', odnosiła się do wszystkich roślin z rodzaju ''Taraxacum'' znanych w XVII wieku w Europie<ref name="tacik" />. Nazwa ta definiuje zatem tzw. [[gatunek zbiorowy]] obejmujący rozmaite drobne gatunki mniszków. W celu [[lektotyp]]izacji, czyli wskazania [[Typ nomenklatoryczny|typu nomenklatorycznego]], zaproponowano w 2011 roku, że chodzi o mniszki występujące w [[Czechy|Czechach]], na [[Łużyce|Łużycach]] i [[Dania|Danii]] (''Dens leonis latiore folio Bauh., In Lusatia, Bohemia, Dania'')<ref name="kirschner" />. Diagnoza odnosi się do sekcji ''Taraxacum'' (= ''Vulgaria'' Dahlst, ''Ruderalia'' Kirschner, H. Øllgaard & Stepanek)<ref name="china" />. W związku z szerokim ujęciem diagnozy taksonomicznej ''Taraxacum officinale'' zaleca się odstąpienie od używania tej nazwy na rzecz stosowania nazw sekcji i poszczególnych drobnych gatunków<ref name="tacik" />.

Alternatywnym rozwiązaniem przyjmowanym w niektórych bazach danych taksonomicznych (np. ''[[The Plant List]]''<ref name="TPL" />) jest propozycja z 1985 roku wskazująca jako [[lektotyp]] dla nazwy ''Taraxacum officinale'' jeden z drobnych gatunków z sekcji ''Crocea'' o bardzo ograniczonym zasięgu w [[Skandynawia|Skandynawii]], noszący nazwę ''Taraxacum campylodes'' G.E.Haglund<ref name="kirschner" />. Przy takim ujęciu nazwa ''T. officinale'' jest [[synonim (taksonomia)|synonimem]] tego drobnego gatunku [[endemit|endemicznego]] dla Szwecji i Norwegii<ref name="kirschner" /><ref name="gbif" />. Rozwiązanie to skutkowało uznaniem sekcji ''Crocea'' za typową dla rodzaju (=''Taraxacum'') i zostało skrytykowane jako odbiegające od rzeczywistego zakresu stosowania nazwy ''T. officinale''<ref name="kirschner" /><ref name="america" />.

Sekcja ''Taraxacum'' (= ''Vulgaria'' Dahlst, ''Ruderalia'' Kirschner, H. Øllgaard & Stepanek), do której odnosi się nazwa zbiorowa ''T. officinale'', jest jedną z około 50–55 sekcji w obrębie rodzaju ''Taraxacum''<ref name="travnicek" /><ref name="zavesky" />. Sekcja ta należy do najmłodszych i najbardziej zróżnicowanych linii rozwojowych w obrębie rodzaju. Jest to jedna z dwóch sekcji (obok ''Erythrosperma''), która ma w Europie szeroko rozpowszechnionych przedstawicieli rozmnażających się zarówno seksualnie, jak i apomiktycznie<ref name="martonfiova" />.

Drobne gatunki apomiktyczne (agamiczne) wyróżniane w obrębie sekcji ''Taraxacum'' cechują się niewielkimi, ale bardzo stałymi różnicami<ref name=stace/>. Ich rozróżnianie jest trudne, wymaga specjalistycznej wiedzy, doświadczenia oraz dostępu do egzemplarzy porównawczych<ref name="tacik" />. Rejestr tych gatunków prowadzony jest w bazie danych „Global Compositae Checklist”<ref name="global" />.

Ponieważ nazwa ''Taraxacum officinale'' jest wyjątkowo nieprecyzyjna i może oznaczać:
* gatunek zbiorowy<ref name=":0" />,
* sekcję ''Taraxacum''<ref name=":0" />,
* drobny gatunek ''Taraxacum campylodes'' G.E.Haglund z sekcji ''Crocea'' o bardzo ograniczonym zasięgu w [[Skandynawia|Skandynawii]]<ref name="kirschner" />
* jakikolwiek gatunek należący do sekcji ''Taraxacum''<ref name=":0" />,
* jakiś bliżej niesprecyzowany gatunek rodzaju ''Taraxacum''<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Jan Kirschner, Jan Štěpánek |tytuł = Clonality as a part of the evolution process inTaraxacum |czasopismo = Folia Geobotanica et Phytotaxonomica |data = 1994-6 |data dostępu = 2019-08-28 |issn = 0015-5551 |wolumin = 29 |numer = 2 |s = 265–275 |doi = 10.1007/BF02803800 |url = http://link.springer.com/10.1007/BF02803800 |język = en}}</ref>,
taraksakolodzy zalecają niestosowanie tego terminu, a w razie problemów z oznaczeniem danego osobnika do mikrogatunku, posługiwanie się poprawnymi systematycznie nazwami sekcji, np. ''Taraxacum'' sect. ''Taraxacum''<ref name=":0" />.

== Rozmieszczenie geograficzne ==
Rodzimy obszar występowania przedstawicieli sekcji ''Taraxacum'' obejmuje niemal całą Europę (bez krańców północnych – [[Svalbard]]u i [[Nowa Ziemia|Nowej Ziemi]]), północno-zachodnią Afrykę (wraz z wyspami [[Makaronezja|Makaronezji]]) oraz Azję bez jej północnych i południowych krańców<ref name="grin" /><ref name="floran" />. Największe zróżnicowanie gatunkowe znajduje się w Europie, skąd opisano ok. tysiąc gatunków agamicznych. Poza tym kontynentem informacje o gatunkach z sekcji są bardzo fragmentaryczne<ref name="china" />. W Chinach potwierdzono przynależność do sekcji ''Taraxacum'' tylko jednego gatunku, jednak stan badań ocenia się jako niewystarczający do ustalenia rzeczywistej reprezentacji sekcji w [[Azja Wschodnia|Azji Wschodniej]]<ref name="china" />. Liczne drobne gatunki z tej sekcji zostały szeroko rozprzestrzenione, znacznie zwiększając obszar swojego występowania. Spotykane są na wszystkich kontynentach i na wielu wyspach<ref name="grin" />, w tym w strefie subantarktycznej na [[Wyspy Kerguelena|Wyspach Kerguelena]]<ref name="bergstrom" />. Zasięgi poszczególnych gatunków agamicznych mogą być bardzo zróżnicowane, z powodu łatwego rozprzestrzeniania przez wiatr – mogą być bardzo rozległe<ref name=stace/>.

W Polsce ocenia się, że na terenie całego kraju występuje w sumie co najmniej 200 drobnych gatunków reprezentujących sekcję ''Taraxacum'' (=''Taraxacum officinale'')<ref name="rutkowski" />. Występują pospolicie na całym niżu i w niższych położeniach górskich<ref name="szweyk" />.

== Morfologia ==
[[Plik:Smetanka lékařská.JPG|thumb|240px|Różyczka liściowa i pokrój rośliny przed kwitnieniem]]
[[Plik:Löwenzahnblüte im Frühling0003.JPG|thumb|240px|Kwiatostan]]
[[Plik:Taraxacum officinale fruits (3435152130).jpg|thumb|240px|Owoce]]
; [[Korzeń]]: Korzeń główny ma 2–3&nbsp;cm średnicy i 1–2 m długości{{r|Stewart-2002}}, tworzy rozgałęzienia tylko w kamienistej glebie. Korzenie boczne wyrastają w dwóch rzędach w formie spirali schodzącej w dół zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Mniej lub bardziej regularnie korzenie boczne występują na całej długości korzenia głównego{{r|Gier-1942}}. 
; [[Łodyga]]: Właściwa łodyga jest bardzo skrócona i ukryta pod ziemią, wyrasta z niej rozeta liści i szypuły, na których wznoszą się pojedyncze kwiatostany<ref name="fsfed" />. Szypuły są bezlistne, zwykle tęgie, dęte (puste w środku), w różnym stopniu owłosione, intensywniej zwykle bliżej szczytu<ref name="tacik" />. Podczas kwitnienia osiągają od 3 do 40&nbsp;cm wysokości (najczęściej od 5 do 35<ref name="tacik" />), ale podczas owocowania wyrastają nawet do ponad 60&nbsp;cm<ref name="america" />. Z jednej różyczki liściowej rozwija się od jednej do kilkunastu szypuł kwiatostanowych<ref name="america" />.
; [[Liść|Liście]]: Są liczne<ref name="china" /> i zebrane w przyziemną [[różyczka liściowa|rozetę]], w której obrębie mogą różnić się między sobą. Liście mają różny kształt także w zależności od pory roku – zwykle głębiej wcinane są te rozwijające się wiosną<ref name="tacik" />. Mogą być płasko rozpostarte na powierzchni ziemi lub wznosić się ku górze<ref name="america" />. Osiągają do 40&nbsp;cm długości<ref name="fsfed" />. Blaszka liściowa jest głęboko lub (rzadziej) płytko pierzasto wcinana, ma kształt podłużny, owalny, lancetowaty do lirowatego, u dołu zwęża się w ogonek oskrzydlony lub nie<ref name="america" />. Poszczególne klapy (nazywane tak niezależnie od tego, czy liść jest klapowany, podzielony lub sieczny) są przeważnie ząbkowane, odstające lub odgięte. Na powierzchni liście są nagie, skąpo owłosione, rzadko obficie<ref name="tacik" />. 
: Zróżnicowanie kształtów liści jest u mniszków wynikiem [[Plastyczność fenotypowa|plastyczności fenotypowej]] i zależy także od wieku rośliny oraz liczby liści. Młodsze liście mają gładsze brzegi, a starsze są głębiej wcinane. Wraz ze wzrostem liczby liści spada stosunek ich długości do szerokości. W gorszych warunkach świetlnych liście są słabiej wcinane, a klapy bardziej zaokrąglone, podczas gdy rośliny rosnące w miejscach silnie nasłonecznionych mają blaszkę głęboko wcinaną, z wąskimi i liczniejszymi klapami. W dobrych warunkach świetlnych zmniejsza się także stosunek długości do szerokości liści<ref name="cabi" />.
; [[Kwiat]]y: Obupłciowe, [[kwiat języczkowy|języczkowe]], skupione na szczycie szypuł kwiatostanowych w pojedyncze [[koszyczek|koszyczki]]. Koszyczki osiągają zwykle od 2,5 (rzadziej od 1,5) do 6 (rzadko 7) cm średnicy. Podczas kwitnienia koszyczki są rozwarte, płaskie lub wypukłe (bardzo rzadko zdarzają się koszyczki kuliste, które w obrębie rodzaju stwierdzono dotąd tylko w tej sekcji). [[Okrywa]] koszyczka ma kształt dzwonkowaty do cylindrycznego, osiąga średnicę od 0,8 do 4&nbsp;cm<ref name="america" />. Złożona jest z kilku szeregów równowąskich lub lancetowatych listków. Zwykle są one zielone, rzadziej nieco czarniawe lub nabiegłe purpurowo, często natomiast ich końce są czarniawe lub purpurowe<ref name="tacik" />. Listki te osiągają szerokość od 1 do 6&nbsp;mm, są wąsko obrzeżone lub niewyraźnie, a nawet wcale<ref name="tacik" />. Zewnętrzne listki okrywy (ang. ''calyculi'') wyrastające w 2–3 rzędach w liczbie (6–)8–18(–20) charakterystycznie odginają się łukowato w czasie kwitnienia i dojrzewania owoców<ref name="america" /><ref name="cincura" />. Wewnętrzne listki okrywy (ang. ''phyllaries'') występują w liczbie 7–25 w 2(–3) rzędach. Są wzniesione podczas rozwijania się kwiatostanu otulając pąki kwiatowe i później podczas kwitnienia (czasem się nieco rozchylają). Odginają się całkiem do tyłu po dojrzeniu owoców<ref name="america" />. 
: Kwiatów w koszyczku jest (20)100–150(300)<ref name="america" /><ref name="fsfed" />. Wyrastają ze spłaszczonej i nagiej na szczycie osi kwiatostanu<ref name="america" />. Pąki kwiatowe powstają w obrębie [[Merystem wierzchołkowy|merystemu wierzchołkowego]] prawoskrętnie i w efekcie kwiaty ułożone są od zewnątrz do środka wzdłuż spiralnych linii (parastychów) układając się w okręgi składające się z 34 kwiatów. W miarę zbliżania się do środka kwiatostanu i ścieśniania okręgów regularność układu maleje (rosną wahania [[Złoty kąt|kąta dywergencji]] między kwiatami)<ref name="cebrat" />.
: Płatki [[Korona kwiatu|korony]] poszczególnych kwiatów języczkowych są zrośnięte, jasnożółte lub złocistożółte<ref name="cincura" />, czasem ich końcowe ząbki są czerwone, przez co cały kwiat i koszyczek może być pomarańczowożółty<ref name="tacik" />. Kwiaty znajdujące się na obwodzie koszyczka z reguły są dłuższe od środkowych, płatki korony mają zrośnięte w płaski lub rynienkowaty języczek, od zewnątrz ozdobiony ciemniejszym paskiem<ref name="tacik" />. [[Pręcik (botanika)|Pręciki]] są zrośnięte w pierścień<ref name="cebrat" />, [[pylnik]]i są żółte, rzadko ciemniejsze<ref name="america" />, otwierają się do wnętrza kwiatu<ref name="cebrat" />. [[Znamię (botanika)|Znamiona]] słupka wyrastają ponad rurkę korony i mają barwę od żółtej do czarniawej, najczęściej w odcieniach szarości<ref name="tacik" />. Są rozwidlone, a ich powierzchnia sekrecyjna (będąca akceptorem pyłku) wykształca się po wewnętrznej (doosiowej) stronie znamion<ref name="cebrat" />.
: [[Wzór kwiatowy]]{{r|barabasz}}:{{Wzór|<math>\uparrow K_\infty \; C_{(5)} \; A_{(5)} \;  G_{(\overline2)}</math>}}
; [[Owoc]]e: [[Niełupka|Niełupki]] długości od 2,8 do 5,2&nbsp;mm (najczęściej 3–4,5&nbsp;mm<ref name="china" />) są odwrotnie lancetowate, 4-groniaste – o przekroju rombowym<ref name="kulpa" />, zawsze w górze nieco kolczaste<ref name="tacik" />. Kolor mają najczęściej słomkowy, rzadziej oliwkowy, brązowy, czerwonawy lub szary<ref name="america" />. Owoc na powierzchni jest żeberkowany (żeber jest do ok. 15)<ref name="kulpa" />. W szczytowej części owoce są nagle zwężone i zwieńczone cylindryczną lub stożkowatą [[Piramidka|piramidką]]. Osiąga ona od 0,3 do 0,8, rzadko nawet do 1,5&nbsp;mm długości. Na szczycie przechodzi we włosowato cienki dzióbek o długości od 7 do 12&nbsp;mm (2–3 razy dłuższy od owocu)<ref name="tacik" /><ref name="cincura" />. Na końcu dzióbka znajduje się biały [[puch kielichowy]] zwiększający powierzchnię lotną owocu<ref name="cincura" />. Składa się on z 50 do ponad 100 delikatnych, nierozgałęzionych rzęsek o równej długości<ref name=america/>. Owoce po dojrzeniu odsłaniane są przez rozchylające się listki okrywy tworząc puszystą kulę (tzw. dmuchawiec)<ref name="cincura" />.

<gallery mode="packed">
Plik:Paardenbloem (Taraxacum officinale).jpg|Korzeń spichrzowy
Plik:Dandelion, side 2013-04-11-13.56.41 ZS PMax (8646533282).jpg|[[Kwiatostan]]
Plik:Taraxacum officinale (5087795071).jpg|Pojedyncze kwiaty
Plik:Blaasbloem (4566096655).jpg|Dojrzałe owoce
</gallery>
; Cechy diagnostyczne sekcji: [[Piramidka]] wyraźnie wyodrębniona, zwykle wąskostożkowata, zawsze o długości nie przekraczającej 20 (25)% długości niełupki. Liście bez purpurowych plam (przynajmniej na większych klapach)<ref name="tacik" />.

== Biologia ==
[[Plik:Loewenzahn Taraxacum officinale.jpg|Kolejne fazy kwitnienia i owocowania|thumb]]
[[Plik:Pampeliskova louka 2.jpg|Mniszek pospolity w czasie owocowania|thumb]]
[[Plik:Taraxacum officinale 2018-05-02 0065.jpg|mały|Siewka z liścieniami i pierwszymi liśćmi właściwymi]]
=== Rozwój ===
[[Bylina (botanika)|Bylina]], ale niezbyt długowieczna<ref name="cabi" />. W pierwszym roku formuje zwykle tylko rozetę liści, a kwiatostan rozwija się dopiero w drugim roku. W zależności jednak od warunków wyjątkowo może zakwitnąć już w pierwszym roku, podczas gdy w niekorzystnych warunkach bywa, że zakwita dopiero w czwartym roku życia<ref name="cabi" />.

; [[Kwitnienie]]: Kwiaty są [[Dichogamia|przedprątne]], co utrudnia [[autogamia|samozapylenie]]. Kwitnienie trwa od kwietnia do sierpnia, z różną intensywnością w zależności od warunków klimatycznych. W Europie Środkowej na niżu szczyt kwitnienia przypada na okres od połowy kwietnia do końca maja, dalej na północy i w górach od końca kwietnia do początków czerwca, w wyższych położeniach też później<ref name="tacik" />. Masowe kwitnienie trwa przez około dwa tygodnie<ref name="demianowicz" />. Na obszarach o ciepłym klimacie mniszki zakwitać mogą przez cały rok<ref name="fsfed" />. Poszczególne kwiatostany otwierają się w większości przez dwa dni, nieliczne przez jeden lub trzy dni<ref name="cabi" />. Kwiaty zapylane są przez [[owady]]<ref name="cabi" />.

; [[Rozsiewanie]]:Po zapyleniu, szypuły kwiatostanowe na czas dojrzewania nasion pokładają się nieco, unikając zgryzienia lub skoszenia, po czym po dojrzeniu nasion prostują się i wydłużają, co ułatwia dyspersję nasion. Od kwitnienia do rozwoju dojrzałych owoców mija 7 dni<ref name="cabi" />. Nasiona roznoszone są przez wiatr na duże odległości ([[anemochoria]]). Dodatkowo przystosowaniem do wiatrosiewności, poza wyeksponowaniem nasion, jest także wytwarzanie niewielkich i lekkich owoców zaopatrzonych w aparat lotny w postaci licznych włosków powstałych w wyniku modyfikacji [[kielich (botanika)|kielicha]]. Aparat włoskowy działa jak aparat spadochronowo-lotny, znacznie zmniejszając tempo spadania owocu, wynoszące w efekcie 0,33&nbsp;m/s<ref name="podbielkowski" />. W rezultacie znaczna część diaspor mniszka przelatuje na odległość 200–500&nbsp;m od rośliny macierzystej<ref name="cabi" /> (według niektórych źródeł średni dystans to nawet 10,2&nbsp;km<ref name="podbielkowski" />). Przemieszczanie w powietrzu ułatwia tworzenie się wiru powietrznego (obszaru niskiego ciśnienia) nad aparatem lotnym zasysającego owoc. Kluczowym czynnikiem umożliwiającym powstawanie siły nośnej jest kolisty obrys aparatu lotnego i jego porowatość – siła nośna nie powstałaby, gdyby włoski były luźniejsze lub bardziej gęste<ref>{{Cytuj | autor = Cathal Cummins, Madeleine Seale, Alice Macente, Daniele Certini, Enrico Mastropaolo, Ignazio Maria Viola, Naomi Nakayama | tytuł = A separated vortex ring underlies the flight of the dandelion | czasopismo = Nature | wolumin = 562 | s = 414–418 | data = 2018 |pmid =30333579| doi =10.1038/s41586-018-0604-2| url = https://www.nature.com/articles/s41586-018-0604-2}}</ref>. Nasiona mogą być także transportowane wodą, w której bez szkody mogą spędzić do 9 miesięcy<ref name="cabi" />. Z jednego kwiatostanu powstać może około 150 owoców<ref name="domanska" />.

; [[Kiełkowanie]]: Nasiona w glebie zachowują żywotność do dwóch lat<ref name="domanska" /> (według niektórych źródeł do pięciu<ref name="fsfed" />) i kiełkują wkrótce po dojrzeniu<ref name="domanska" />, według niektórych źródeł na wiosnę<ref name="tymrakiewicz" />, według innych latem<ref name="muller">{{Cytuj książkę | autor = F.M. Muller | tytuł = Seedlings of the North-Western European Lowland: A flora of seedlings | wydawca = Centre for Agricultural Publishing and Documentation | miejsce = Wageningen | data = 1978 | strony = 223}}</ref>, optymalnie, gdy są przykryte cienką warstwą gleby (do 1&nbsp;cm grubości)<ref name="domanska" />. Zdolność do kiełkowania ma zwykle około 90% nasion<ref name="nowinski" />. Nasiona niektórych mieszańców okazały się być w zupełności płonne, nasiona niektórych typów triploidów i tetraploidów wykazywały duże zróżnicowanie pod względem zdolności do kiełkowania (odpowiednio od 58% do 71% i od 9% do 71%){{r|Tas-1999}}. Kiełkowanie znacznie ogranicza okrycie gleby [[mulcz]]em<ref name="fsfed" /> i żerowanie bezkręgowców{{r|Honek-2005b}}. Sprzyja mu natomiast wypalenie roślinności<ref name="fsfed" />.

: [[Siewka]] ma nagi [[hipokotyl]] długości 1&nbsp;cm. Dwa [[liścień|liścienie]] mają ogonki długości od 4 do 7&nbsp;mm o nieco pochwiastej nasadzie. Naga blaszka liścieni jest jajowato-podługowata, do 1&nbsp;cm długości, o nasadzie zbiegającej a szczycie ± wyciętym. [[Epikotyl]]u brak. Pierwsze liście właściwe mają blaszkę eliptyczną o długości do 2&nbsp;cm, o nasadzie zbiegającej a szczycie zaokrąglonym, na brzegu odlegle ząbkowaną, osadzoną na ogonku do 3&nbsp;cm długości<ref name="muller" />.

; Forma życiowa: W [[System Raunkiæra|klasyfikacji form życiowych]] gatunek zaliczany jest do [[hemikryptofity|hemikryptofitów]]. Okres zimowy pąki kontynuujące wzrost w kolejnym sezonie wegetacyjnym spędzają przy powierzchni ziemi. Przed zimą korzeń skraca się wciągając nieco szyjkę korzeniową w głąb ziemi<ref name="cabi" />.

=== Genetyka i rozmnażanie ===
Gatunek zbiorowy składa się z grupy diploidalnej 2n&nbsp;=&nbsp;2x&nbsp;=&nbsp;16 wykazującej [[samopłonność]] oraz grupy triploidalnej i tetraploidalnej. Grupa diploidalna, dominująca w południowej Europie (w Polsce tylko jeden z gatunków opisywany jest jako być może występujący<ref name="tacik" />) [[rozmnażanie płciowe|rozmnaża się płciowo]]. Grupy poliploidalne występują liczniej w centralnej i północnej Europie{{r|van Baarlen-2000}}, przy czym stwierdzono w ich obrębie także hipo- i hipertriploidy<ref name="tacik" />. Wśród populacji na terenie Holandii diploidy stanowiły 31%, triploidy 68%, a tetraploidy poniżej 1%{{r|Verduijn-2004}}. Triploidy są niemal zawsze obligatoryjnie [[apomiksja|apomiktyczne]] i ich rozmnażanie ma charakter partenogenetyczny. Zgłaszane są tylko nieliczne przypadki wskazujące na możliwość krzyżowania pomiędzy osobnikami cechującymi się różnymi [[cytotyp]]ami{{r|Tas-1999}}. Warto podkreślić, że także u triploidalnych mniszków może dochodzić do segregacji chromosomów i tworzenia gamet, które mogą krzyżować się z sukcesem z gametami rozmnażających się płciowo osobników diploidalnych – dzięki temu także w populacjach apomiktycznych zróżnicowanie genetyczne jest duże{{r|van Baarlen-2000}}. U większości mniszków, mimo rozwoju [[słupek|słupków]] i [[pręcik (botanika)|pręcików]] oraz wytwarzania [[pyłek|pyłku]]<ref name="cabi" />, [[zarodek]] powstaje w wyniku apomiksji gametofitowej<ref name="stace" />. Gametofit powstaje z [[Makrospora|megaspory]] o niezredukowanej liczbie chromosomów, co jest efektem zmodyfikowanej [[mejoza|mejozy]]. Diploidalna komórka jajowa takiego gametofitu może partenogenetycznie rozwijać się w zarodek. Ten rodzaj apomiksji nazywany jest [[diplosporia|diplosporią]]. Za apomiksję u mniszka odpowiedzialne są dwa geny. Stwierdzono, że [[locus]] ''DIP'' odpowiada za to, czy roślina jest diplosporyczna czy też nie. Osobniki posiadające w tym locus [[allel dominujący]] – ''D'', (o genotypie ''Ddd'' lub ''Dddd'') są diplosporyczne, u [[homozygota recesywna|homozygot recesywnych]] mejoza zachodzi normalnie{{r|uwaga1}}<ref name=uwaga1>Warto zauważyć, że jest to sytuacja wyjątkowa – u roślin mutacje w genach kontrolujących mejozę są recesywne, a osobniki będące ich nosicielami zwykle są sterylne.</ref>. Cecha ta jest sprzężona z płcią – dziedziczy się po osobnikach żeńskich. Stwierdzono jednocześnie, że osobny locus genowy musi być odpowiedzialny za zdolność osobników diplosporycznych z autonomicznie rozwiniętym woreczkiem zalążkowym, do rozmnażania partenogenetycznego{{r|van Dijk-2004}}. Warunkowanie procesu diplosporii przez jeden gen potwierdzają obserwacje na hipotriploidzie (2n&nbsp;=&nbsp;3, x&nbsp;–&nbsp;1) oraz na roślinie, u której brakowało [[trabant (biologia)|trabanta]] jednego z chromosomów{{r|van Dijk-2004}}. Chociaż nasiona wytworzone przez tetraploidy wykazują małą żywotność, cytotyp ten może odgrywać kluczową rolę w powstawaniu kolejnych triploidów. Pyłek tetraploidów jest diploidalny i, jak wykazano, potomstwo triploidalne powstaje 28 razy częściej w wyniku zapłodnienia takim pyłkiem osobników diploidalnych, niż pyłkiem pochodzącym z osobników triploidalnych{{r|Verduijn-2004}}. W Europie na 2000 rozpoznanych drobnych gatunków około 90% to poliploidy rozmnażające się partenogenetycznie. Pozostałe 10% to gatunki diploidalne zdolne do rozmnażania dwupłciowego{{r|Hughes-1985|cabi}}. W Ameryce Północnej w 22 przebadanych populacjach stwierdzono występowanie wyłącznie osobników rozmnażających się apomiktycznie. W pojedynczej populacji występowało od 1 do 13 [[Klon (genetyka)|klonów]]{{r|Lyman-1984}}.

Mimo rzadkości rozmnażania płciowego stwierdzono powstawanie w Japonii [[mieszaniec|mieszańców]] między przedstawicielami ''T. officinale coll.'' i ''[[Taraxacum platycarpum|T. platycarpum]]''. U ponad 90% roślin z oznaczanych jako ''T. officinale coll.'' stwierdzono [[allel]]e pochodzące od ''T. platycarpum'' i pośrednie cechy morfologiczne<ref name="cabi" />.

Roślina może rozmnażać się także [[Rozmnażanie bezpłciowe|wegetatywnie]] za pomocą pączków [[kalus]]owych powstających na ściętych korzeniach (np. uszkodzonych podczas zabiegów agrotechnicznych)<ref name="tymrakiewicz" />. Odrasta z powodzeniem z fragmentów korzenia długości 2&nbsp;cm<ref name="demianowicz" /> w ciągu 1–2 tygodni<ref name="cabi" />.

=== Anatomia ===
[[Plik:Taraxacum officinale, central leaf vein, Etzold green 2.JPG|mały|240px|Obraz mikroskopowy przekroju poprzecznego przez liść mniszka, z widoczną centralną [[wiązki przewodzące|wiązką przewodzącą]]]]
Budowa anatomiczna korzenia jest typowa dla roślin dwuliściennych. W krótkiej łodydze występują kolateralne [[wiązki przewodzące]] w układzie okręgu. W pustych wewnątrz [[głąbik]]ach układ mechaniczny składa się z [[kolenchyma|kolenchymy]] oraz około 32 wiązek przewodzących. [[naczynie (botanika)|Naczynia]] mają 1,5&nbsp;μm średnicy. Zarówno łodyga, jak i liście pokryte są pojedynczą [[epiderma|epidermą]], przy czym na liściach jest ona silniej [[Kutynizacja|skutynizowana]]. Komórki [[mezofil]]u są silnie zagęszczone w liściach wystawionych na słońce, a mniej w liściach zacienionych{{r|Gier-1942}}. [[Rurka mleczna|Przewody mleczne]] powstają podobnie jak u innych przedstawicieli plemienia ''Cichorieae'' podczas wzrostu wtórnego – wrzecionowate komórki inicjalne [[kambium]] łączą się w wyniku resorpcji końcowych [[ściana komórkowa|ścian komórkowych]]<ref name="esau" />.

=== Fizjologia i cechy fitochemiczne ===
[[Plik:Taraxacum sect Ruderalia10 ies.jpg|thumb|240px|Sok mleczny widoczny po przecięciu szypuły]]
Roślina może mieć toksyczne działanie na zwierzęta, jeśli zostanie spożyta w zbyt wielkiej ilości<ref name="nawara" />. U ludzi pyłek może wywoływać reakcje alergiczne, jeżeli jest spożywany. Związki zawarte w roślinie (laktony seskwiterpenowe zawarte w soku mlecznym<ref name="lamer" />) mogą również działać miejscowo, powodując choroby skóry{{r|"Rodriguez-Fragoso-2008"}}. Sok mleczny, znajdujący się we wszystkich częściach mniszka<ref name="cincura" />, zawiera [[inulina|inulinę]] (gromadzoną głównie w korzeniu<ref name="szweyk" /> i osiągającą tam stężenie do 40%<ref name="swiejkowski" />). [[Lateks]] koaguluje w kontakcie z powietrzem. Laktony seskwiterpenowe zawarte w soku mlecznym i liczne inne metabolity są toksyczne lub gorzkie. Emulsja polimerów wraz z tymi składnikami pozwala roślinie stworzyć barierę chroniącą ją przed mikroorganizmami oraz zapewnia [[obrona przed roślinożercami|obronę przed roślinożercami]]. [[Rurka mleczna|Latycyfery]] mniszka pospolitego wytwarzają lateks bogaty w [[polifenole]]. Specyficzną cechą roślin z rodzaju ''Taraxacum'' jest duża aktywność oksydazy polifenolowej, czego efektem jest szybkie brązowienie wydzieliny przy dostępie tlenu{{r|Wahler-2009}}.

Korzeń mniszka zawiera [[laktony]] seskwiterpenowe (typ germakranolidu, guaianolidu{{r|Kisiel-2000}} oraz eudesmanolidu{{r|Schütz-2006}}) – [[glukozydy]] [[kwas teraksynowy|kwasu teraksynowego]] oraz [[taraksodiol]]u<ref name="lewkowicz" />, poza tym [[fitosterole]] i dużo soli [[potas]]u<ref name="lewkowicz" />. W całej roślinie stwierdzono występowanie kwasu hydroksycynamonowego, [[kwas chikorowy|chikorowego]], [[Kwas monokawoilowinowy|monokawoilowinowego]], [[kwas chlorogenowy|chlorogenowego]]{{r|Williams-1996}} i [[triterpeny]]<ref name="lewkowicz" />. W ekstraktach z liści wykryto zaś [[kumaryna|kumarynę]], [[cychoryna|cychorynę]] i [[eskulina|eskulinę]]{{r|Williams-1996}}. W tkankach kwiatów i liści obecne są glikozydy flawonoidowe, pochodne [[luteolina|luteoliny]]. W samych kwiatach stwierdzono też wolną luteolinę oraz chrysoeriol{{r|Williams-1996}}. W liściach zidentyfikowano również [[triterpeny]] takie jak: [[taraksol]], [[tarakserol]], [[amyryna|β–amyryna]], [[arnidiol]] i [[faradiol]]{{r|Liu-2010}} oraz sterole: [[taraksasterol]], [[stigmasterol]], [[homotaraksasterol]]{{r|Koh-2010}} i [[lupeol]]{{r|Akashi-1994}}. Liście bogate są w błonnik, sole potasu, żelaza, wapnia, magnezu oraz fosforu{{r|Mir-2013}} (ziele zawiera w 1&nbsp;kg suchej masy: 42,6 g potasu, 4,98 g fosforu, 652&nbsp;mg żelaza i 48&nbsp;mg manganu<ref name="nowinski" />). Zwłaszcza młode liście obfitują w [[witaminy]] [[Witaminy B|grupy B]] i [[Kwas askorbinowy|witaminę C]]<ref name="lewkowicz" />. Zawartość [[popiół|popiołu]] w liściach wynosi 16%, a w korzeniach 8%<ref name="swiejkowski" />. Białko strawne w całej roślinie stanowi 8% suchej masy<ref name="nowinski" />.

Jako roślina inwazyjna mniszek pospolity wykazuje się dużą [[plastyczność fenotypowa|plastycznością fenotypową]], pozwalającą na zasiedlanie siedlisk z szerokiego zakresu warunków środowiskowych. W porównaniu do północnoamerykańskiego gatunku o niewielkim zasięgu – ''[[Taraxacum ceratophorum]]'' – ''T. officinale'' ma liście o większej powierzchni pozwalające na kolonizację miejsc o niższej dostępności światła{{r|Brock-2005}}. Chociaż parametry fotosyntezy i transpiracji osobników obu porównywanych gatunków były zbliżone, osobniki ''T. officinale'' wykazywały się niższą efektywnością wykorzystania wody. Uznano, że wobec braku krzyżowania inwazyjny mniszek pospolity nie zagraża zatem lokalnym gatunkom{{r|Brock-2005b}}. Plastyczność fenotypowa wydaje się podstawą strategii gatunku w konkurencji z innymi roślinami. ''T. officinale'' doskonale znosi stres związany z nadmiarem światła i powiązany z nim stres oksydacyjny. Cechy te zapewniają gatunkowi wysoką inwazyjność w warunkach wysokogórskich, gdzie zmienność warunków świetlnych i związana z tym [[fotoinhibicja]] odgrywa znaczącą rolę. Odporność na zmienne warunki świetle jest wynikiem dużej zawartości barwników ochronnych, aktywności [[cykl ksantofilowy|cyklu ksantofilowego]] oraz enzymatycznych i nieenzymatycznych [[przeciwutleniacze|przeciwutleniaczy]], chroniących [[aparat fotosyntetyczny]] przed uszkodzeniem{{r|Molina-Montenegro-2011}}.

== Ekologia ==
[[Plik:Mniszek lekarski na lace.jpg|Mniszek pospolity na łące|thumb|240px]]
[[Plik:OhkawaInstitute-3SchoolBuilding-Dandelion.jpg|Mniszek pospolity dobrze znosi uszkodzenia mechaniczne i często rośnie w miejscach wydeptywanych i rozjeżdżanych|thumb|240px]]
=== Siedlisko === 
Przedstawiciele sekcji występują na siedliskach otwartych: nieużytkach, [[łąka]]ch, polach, [[trawnik]]ach, w [[ogród|ogrodach]], sadach oraz widnych lasach i zaroślach. Są [[rośliny światłolubne|roślinami światłolubnymi]] i [[Gatunek azotolubny|azotolubnymi]]. Preferują siedliska zaburzone, w tym przekształcane przez człowieka – po pożarach, grunty uprawiane, wypasane, wydeptywane i rozjeżdżane. Zasiedlają przydroża, place, tereny kolejowe<ref name="fsfed" /> i miejsca wyrzucania gruzu{{r|poradnik}}. Roślinom tym sprzyjają susze w okresie wiosenno-letnim, które przyczyniają się do masowego kwitnienia mniszka<ref name="grynia" />. Wiele drobnych gatunków to [[chwast]]y [[Chwast|segetalne]] i [[roślina ruderalna|ruderalne]], szczególnie uciążliwe w wieloletnich uprawach rolnych, na [[użytki zielone|użytkach zielonych]] oraz w sadach i ogrodach<ref name="szweyk" />. Poszczególne drobne gatunki różnią się wymaganiami ekologicznymi, preferując siedliska mniej lub bardziej świeże i wilgotne, miejsca skaliste, lub z głęboką, żyzną glebą. W górach niektóre drobne gatunki występują licznie po [[piętro kosodrzewiny]], a nielicznie obecne są także w [[Piętro halne|piętrze alpejskim]]<ref name="tacik" />. Preferują różne gleby, unikając wszakże miejsc z bardzo słabo przepuszczalną [[Glina|gliną]], zasolonych i zakwaszonych<ref name="fsfed" />. Mimo to mogą występować na stanowiskach o podwyższonym zasoleniu pochodzącym z zanieczyszczeń antropogenicznych{{r|poradnik}}. Dzięki rozprzestrzenianiu owoców za pomocą wiatru mniszki należą do roślin kolonizujących szczeliny w murach, tarasach i dachach budynków<ref name="sudnik" />.

Rośliny z tej sekcji cechują się ogromną [[plastyczność fenotypowa|plastycznością fenotypową]] (patrz sekcja „[[Mniszek pospolity#Morfologia|Morfologia]]” i „[[Mniszek pospolity#Fizjologia i cechy fitochemiczne|Fizjologia i cechy fitochemiczne]]”). Rośliny rosnące w skrajnie trudnych warunkach, w miejscach suchych mogą tworzyć w sezonie tylko jeden kwiatostan z 30 kwiatami, podczas gdy rośliny tego samego gatunku, rosnąc w optymalnym siedlisku, mogą rozwinąć w jednym sezonie ponad 50 kwiatostanów zawierających po ponad 200 kwiatów<ref name="cabi" />.

=== Oddziaływania międzygatunkowe ===
Ze względu na sposób wzrostu – rozpościeranie liści przy powierzchni ziemi – mniszek pospolity tłumi wzrost roślin sąsiednich<ref name="grynia" />. Oddziałuje także [[Allelopatia|allelopatycznie]] na rośliny w otoczeniu, ograniczając ich kiełkowanie i wzrost<ref name="cabi" />. Jednak przy odpowiednich warunkach siedliskowych przerwa w spasaniu powoduje, że mniszek ulega konkurencji silniej rosnących traw i bylin dwuliściennych, ustępując w wyniku wzrostu ocienienia<ref name="wlodarczyk_st" />. Jako roślina konkurencyjna mniszek ten uważany jest za uciążliwy gatunek obcy w obszarach, gdzie został zawleczony (np. w Ameryce Północnej). Łatwo wnika i rozsiewa się nawet w ekosystemach naturalnych, nieprzekształconych przez człowieka, np. w górskich murawach i widnych lasach<ref name="fsfed" />.

Liście są pokarmem dla licznych gatunków ssaków, zarówno dzikich, jak i udomowionych. Liście, kwiatostany i nasiona są także zjadane przez ptaki takie jak kury, gęsi, kaczki, kuropatwy, bażanty, przepiórki i inne{{r|Stewart-2002}}. W Ameryce Północnej zawleczony mniszek pospolity stał się podstawowym źródłem pożywienia w okresie wiosny i wczesnego lata dla [[preriokur ostrosterny|preriokura ostrosternego]] i [[Preriokur dwuczuby|dwuczubego]], [[Niedźwiedź czarny|baribala]] i [[Niedźwiedź grizli|grizli]]<ref name="fsfed" />. Liśćmi żywią się liczne gatunki bezkręgowców, spośród samych [[motyle|motyli]] na mniszku bytują gąsienice co najmniej 100 gatunków (w tym m.in. zawdzięczająca mniszkowi nazwę gatunkową [[ugorówka złotnica]] ''Lemonia taraxaci'')<ref name="jonko" />.

Nasiona mniszka pospolitego są pożywieniem dla bezkręgowców. Głównymi konsumentami nasion są dwa gatunki chrząszczy (Coleoptera), ''[[Glocianus punctiger]]'' oraz ''[[Olibrus bicolor]]''. Samica ''G. punctiger'' składa jaja na łodydze, skąd larwy przemieszczają się, drążąc tunele, w kierunku dojrzewających nasion. Jaja ''O. bicolor'' umieszczane są przez dorosłego chrząszcza na liściach w centrum rozety, zanim jeszcze pęd kwiatowy zacznie się rozwijać. Po przekwitnięciu larwy przemieszczają się i zjadają dojrzewające nasiona{{r|Martinková-2008}}. Inni konsumenci nasion mniszka to ''[[Cnephasia oxyacanthana]]'' oraz ''[[Ensina sonchi]]''. Występują oni jednak znacznie rzadziej niż dwa pierwsze gatunki. Chociaż larwy mogą powodować utratę do 30% nasion w populacji roślin, to zwykle straty są niewielkie dzięki niskiemu poziomowi synchronizacji kwitnienia utrudniającemu dostęp do nasion roślinożercom{{r|Honek-2005}}. Także po rozsianiu nasiona są często zjadane przez owady, głównie z rodziny [[biegaczowate|biegaczowatych]]. Ze wszystkich nasion, które spadły na podłoże kiełkuje zaledwie 0,7–3,1%. Około 93% nasion może zostać zjedzonych przez bezkręgowce, nie wpływa to jednak znacząco na liczebność populacji mniszka{{r|Honek-2005b}}.

Pomimo dużego udziału rozmnażania bezpłciowego rośliny mniszka wytwarzają znaczne ilości nektaru, który ze względu na wczesną porę kwitnienia jest ważnym pokarmem licznych gatunków owadów i pajęczaków. Tylko w [[Ontario]] na kwiatostanach potwierdzono obecność 152 gatunków owadów z rzędów: [[Skoczogonki|Collembola]], [[Wciornastki|Thysanoptera]], [[Pluskwiaki|Hemiptera]], [[Pluskwiaki równoskrzydłe|Homoptera]], [[Chrząszcze|Coleoptera]], [[Muchówki|Diptera]] i [[Błonkoskrzydłe|Hymenoptera]]{{r|Stewart-2002}}. W Japonii kwiatostany są pożywieniem dla chrząszcza ''[[Anomala octiescostata]]''. Dorosłe osobniki przyciągane są przez kwiaty wydzielające [[kairomon]], przypominający w działaniu [[feromony]]{{r|Leal-1994}}.

Gatunek tworzy [[mykoryza|mykoryzę]] arbuskularną z ''[[Globisporangium ultimum|<ins>Globisporangium</ins> ultimum]]''{{r|Hawker-1957}} oraz ''[[Glomus mosseae]]''{{r|Gange-1994}}. Związek z ''G. mosseae'', poza dostarczaniem substancji mineralnych, zwiększa także ochronę przed roślinożercami. Stwierdzono, że na roślinach zainfekowanych przez [[symbioza|symbiotycznego]] grzyba przeżywalność larw ''[[Otiorhynchus sulcatus]]'' była o około połowę mniejsza niż na roślinach pozbawionych symbionta{{r|Gange-1994}}.

Mniszek pospolity jest żywicielem dla grzybopodobnego lęgniowca ''[[Bremia lactucae]]''{{r|"bioinfo"}}, licznych gatunków pasożytniczych grzybów z rodzaju ''[[Erysiphe]]''<ref name="ruminska" />, ''[[Sphaerotheca]]'', ''[[Phoma]]'', ''[[Sclerotinia]]'', a także ''[[Puccinia taraxaci]]''{{r|Stewart-2002}}, ''[[Puccinia dioicae]]'', ''[[Ascochyta taraxaci]]'', ''[[Mycosphaerella hieracii]]'', ''[[Synchytrium taraxaci]]''<ref name="bioinfo" />, ''[[Puccinia variabilis]]''{{r|parasites}} i ''[[Ramularia taraxaci]]''{{r|mikro}}.

; Fitosocjologia: W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych Europy Środkowej ma status [[gatunek charakterystyczny|gatunku charakterystycznego]] dla rzędu ''[[Arrhenatheretalia elatioris|Arrhenatheretalia]]''<ref name="matuszkiewicz" />. Jest też gatunkiem stałym w zbiorowiskach wydeptywiskowych wyodrębnianych jako klasa ''Polygono arenastri-Poëtea annuae''<ref name="poetea" /> lub rząd ''Plantaginetalia majoris''<ref name="matuszkiewicz" />. Występuje często w zespole ''Lolio-Plantaginetum puccinelietosum'', będącym zbiorowiskiem dywanowym roślin wieloletnich nawiązującym do słonych łąk, jednak kształtowanym przez działalność ludzką – o dużym zasoleniu, powstałym przy drogach lub torowiskach{{r|poradnik}}. Różne drobne gatunki mogą występować w zróżnicowanych zespołach roślinnych na różnych siedliskach, np. na [[Łąka trzęślicowa|łąkach trzęślicowych]]<ref name="tacik" /> i w różnych zespołach leśnych<ref name="janmarek" />.

== Historia ==
Według poglądów licznych botaników mniszek pospolity pochodzi z Grecji, skąd rozprzestrzenił się na terenach Europy i Azji Mniejszej. Za prawdopodobne uznaje się także pochodzenie gatunku z terenów północnych [[Himalaje|Himalajów]] (publikacja źródłowa dla tego stwierdzenia odnosi się jednak do genezy wielu sekcji apomiktycznych, dla których Chiny są ośrodkiem zróżnicowania, podczas gdy sekcji ''Ruderalia'' ''vel Taraxacum'' tam niemal brak{{r|richards}}{{r|china}}). Zapis kopalny pozwala stwierdzić występowanie mniszka w Europie w okresie glacjału i interglacjału. Pojawienie się gatunku w Ameryce Północnej wydaje się możliwe w czasach po [[plejstocen]]ie, w wyniku przedostania się przez [[Beringia|Beringię]]. Istnieje wiele sprzecznych opisów późniejszej introdukcji do Ameryki Północnej. Jeden z nich zakłada zawleczenie mniszka na wschodnie wybrzeże przez wikingów około roku 1000. Inni opisują sprowadzenie roślin przez osadników, którzy przypłynęli na żaglowcu [[Mayflower]] lub przez osadników przybyłych później, jako uprawianej rośliny leczniczej. Wraz z osadnikami roślina rozprzestrzeniła się także na zachodzie kontynentu amerykańskiego. Pierwszy, zachowany zapis obserwacji pochodzi z roku 1672 z [[Nowa Anglia|Nowej Anglii]]{{r|Stewart-2002}}.

== Nazewnictwo ==
[[Plik:Pampeliska lekarska 1.jpg|mały|„Głowa mnicha”, od której pochodzi nazwa rodzajowa mniszka]]
Zwyczajowe i dawne nazwy mniszka to: bole oczy, buława hetmańska, dętki, dmuchacz, dmuchawiec, dmuchawiec lekarski, gołębi groch, kniat, kuba-baba, lwi ząb, majicek, maślak, męska stałość, milch, mlecz, mlecz lekarski, mlecz polny, mlecz świński, mleczaj, mlecznica, mlecznik, mlicz, mlyc, mnich, mnisek, mnisza główka, moiczka, moik, môj, môjicki, mojiczek, pąpawa, plesz, pleszyki, podmuch, podróżnik mleczowaty, podróżnik pospolity, popia główka, psi mlecz, radiki, radynki, strzykowie, ślepota, śmirgiel, świni mlecz, świni mnich, świni pysk, wilczy ząb, wole oczy, wołowe oczy, zdmuchawnik, żabi kwiat{{r|wielgosz|paluch|floraojcz}}. Nazwa mlecz jest myląca, istnieje bowiem całkiem odrębny rodzaj roślin o nazwie [[mlecz]] (''Sonchus''). [[Jan Krzysztof Kluk]] w 1808 pisał „''Wieśniaczki pospolicie Mleczem tylko nazywają tak, jak wszystkie podobne rośliny mleczny sok z siebie wydaiące''”<ref name="kluk" />. Polskie nazwy nawiązujące do głowy mnicha lub popa są [[Kalka (językoznawstwo)|kalką językową]] nazwy ''caput monachi'', którą nadał [[Otto Brunfels]] w 1530. Bierze się ona z wyglądu dna koszyczka po zdmuchnięciu owoców – białego i nagiego, otoczonego wieńcem zeschłych listków okrywy, co przypomina [[tonsura|tonsurę]]<ref name="floraojcz" />. Mniszek nazywany był też brodawnikiem mleczowatym, co powiązane było z diagnozą taksonomiczną Linneusza zaliczającą ten gatunek do rodzaju [[brodawnik]] (''Leontodon'')<ref name="kluk" /><ref name="paluch" />. Do dosłownego znaczenia tej nazwy rodzajowej nawiązuje też inna dawna nazwa – lwi ząb<ref name="paluch" />. Analogicznie roślina znana jest we Francji jako ''dent-de-lion'', od czego z kolei pochodzi nazwa w języku angielskim – ''dandelion''. Określenie to proponował wprowadzić do nazwy naukowej (jako ''Taraxacum dens-leonis'') francuski botanik [[René Louiche Desfontaines]], ale propozycja uznana została za ''[[nomen illegitimum]]'' (błędnie opublikowaną)<ref name="dens" />. Nazwy nawiązujące do lwich zębów zainspirowane zostały kształtem liści{{r|kowalchik}}.

Rodzajowa nazwa naukowa ''Taraxacum'' pojawia się w piśmiennictwie średniowiecznym i pochodzi prawdopodobnie z arabskiego ''tharakchakon'', co oznacza roślinę o gorzkim smaku{{r|floraojcz|rejewski}}. Innym możliwym źródłosłowem jest grecka nazwa zapalenia oczu – ''taraksis'', na które miał być stosowany<ref name="floraojcz" />. Nazwa gatunkowa ''officinale'' pochodzi od łacińskiej nazwy apteki (''officina'') i oznacza roślinę leczniczą<ref name="rejewski" />.

== Zastosowanie ==
=== Roślina lecznicza ===
[[Plik:Taraxaci herba cum radix 132292.jpg|Suszony surowiec zielarski ''Herba Taraxaci'' z korzeniem|thumb|240px]]
; [[Surowiec zielarski]]: Kwiat (''Taraxaci Flos''), ziele (''Taraxaci Herba'') oraz korzeń (''Taraxaci Radix'')<ref name="wielgosz" />. 
; Zbiór i przechowywanie: Ziele zbiera się wczesną wiosną, jeszcze przed pojawieniem się pąków kwiatowych. Kwiatostany zbiera się bez szypuł, podczas kwitnienia. Ziele i kwiaty suszy się od razu po zebraniu. Korzeń mniszka z przeznaczeniem do celów leczniczych należy zbierać [[jesień|jesienią]]. Po dokładnym wymyciu kroi się go wzdłuż na paski i suszy w zacienionym i przewiewnym miejscu w temperaturze otoczenia lub w suszarni, ale tak, by nie przekroczyć 30&nbsp;°C (według niektórych źródeł korzenie mniszka suszy się w temperaturze 40–50&nbsp;°C<ref name="ruminska" />). W podobnych warunkach suszy się ziele i kwiat<ref name="wielgosz" />.

; Działanie: Związki goryczowe nieznacznie zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, ułatwiając trawienie<ref name="frohne">{{Cytuj książkę | autor = Dietrich Frohne | tytuł = Leksykon roślin leczniczych | wydawca = MedPharm Polska | miejsce = Wrocław | data = 2010 | strony = 495-496 | isbn = 978-83-60466-40-7}}</ref>. Wyciąg lub sok z korzenia i wyciąg z ziela pobudza czynności wątroby, zwiększając ilość wytwarzanej żółci. Dzięki lekkiemu działaniu przeciwskurczowemu na przewody i pęcherzyk żółciowy ułatwia przepływ żółci do dwunastnicy{{r|ozarowski}} przeciwdziałając jej zastojom<ref name="lewkowicz" />. Zarejestrowano także zwiększone wydzielanie żółci po iniekcji dożylnej ekstraktu z mniszka<ref name="frohne" />. Surowiec wykazuje również [[działanie saluretyczne]], usuwając z organizmu nadmiar jonów sodu i potasu. Kwiat ma działanie podobne, przy czym silniejsze moczopędne i przeciwzapalne{{r|ozarowski}}.
: Przypisuje się mniszkowi działanie obniżające poziom glukozy we krwi w początkowym stadium [[cukrzyca|cukrzycy]]{{r|ozarowski}}.

: Badania ''in vitro'' pokazują, że składniki mniszka pospolitego mogą mieć działanie przeciwnowotworowe. Potwierdzono hamowanie wzrostu [[Komórka nowotworowa|komórek]] [[rak sutka|raka sutka]] i [[rak gruczołu krokowego|prostaty]] przez ekstrakt wodny z dojrzałych liści mniszka. Działania takiego nie wykazywały ekstrakty z innych części rośliny{{r|Sigstedt-2008}}. Badanie na komórkach [[Rak wątrobowokomórkowy|raka wątrobowokomórkowego]] – Hep G2, pokazują, że mechanizm cytotoksyczności wywoływanej przez ''T. officinale'' jest związany z podniesieniem poziomu [[cytokiny|cytokin]]: czynnika martwicy nowotworu ([[TNF-α|TNF-alfa]]) i [[interleukiny]] ([[Interleukina 1|IL-1 alfa]]). Efekt można było znieść przez podanie przeciwciał dla poszczególnych cytokin{{r|Koo-2004}}.

: Doświadczenia z wykorzystaniem ekstraktów z wodą, [[etanol]]em, [[octan etylu|octanem etylu]] albo [[butanol|n-butanolem]] jako rozpuszczalnikiem potwierdziły działanie przeciwzapalne, [[Angiogeneza|antyangiogeniczne]] oraz antynocyceptywne. Efekty związane są z hamowaniem wytwarzania [[tlenek azotu|NO]], wpływem na ekspresję [[COX-2]], a także działaniem antyoksydacyjnym substancji czynnych zawartych w roślinie{{r|Jeon-2008}}. Aktywność przeciwzapalna ekstraktu z ''T. officinale'' związana jest z zahamowaniem wytwarzania TNF-alfa, IL-1 beta, IL-6 oraz interferonu-γ (IFN-γ) stymulowanego przez [[lipopolisacharyd]]y (LPS){{r|Kim-2000}}{{r|Liu-2010}}{{r|Koh-2010}}{{r|Zhang-2014}}. Substancją odpowiedzialną za hamowanie wydzielania [[Cytokiny prozapalne|cytokin prozapalnych]] indukowanych przez LPS jest taraksasterol{{r|Zhang-2012}}{{r|Zhang-2014}}. W badaniu na [[astrocyt]]ach szczurzych wykazano, że IL-1 prowadzi do podniesienia poziomu TNF-alfa jedynie w obecności LPS{{r|Kim-2000}}.

; Zastosowanie: Preparaty z mniszka pomagają w niektórych schorzeniach dróg żółciowych i [[kamica żółciowa|kamicy żółciowej]] oraz przy problemach [[wątroba|wątrobowych]] i trawiennych<ref name="kuznicka" />, przy zbyt skąpym wydzielaniu żółci, np. po [[Wirusowe zapalenie wątroby|wirusowym zapaleniu wątroby]], po zabiegach na drogach żółciowych i [[Kamica żółciowa|kamicy żółciowej]]<ref name="lewkowicz" />. Przy [[obrzęk]]ach i [[niewydolność nerek|niewydolności nerek]], przewlekłym zapaleniu pęcherza moczowego lub [[Moczowód|przewodów moczowych]] i w [[Kamica nerkowa|kamicy moczowej]] (szczawianowej i fosforanowej){{r|ozarowski}}. Ponadto przy [[dyspepsja|niestrawności]] i braku łaknienia oraz w początkowym stadium [[cukrzyca|cukrzycy]]<ref name="lamer" />. Stosowane są również przy [[awitaminoza]]ch{{r|barabasz}}.

: Zewnętrznie świeży sok mleczny stosowany jest do usuwania różnego rodzaju [[Brodawka|brodawek]] na skórze (działa podobnie jak sok [[glistnik jaskółcze ziele|glistnika jaskółcze ziele]])<ref name="lamer" /><ref name="lewkowicz" />, przy czym skuteczny jest we wczesnych fazach ich tworzenia się<ref name="czerpak" />.

: Leki ziołowe z mniszka stosowane są w postaci [[odwar]]u z korzeni, [[wyciąg (farmacja)|wyciągu]], [[Nalewka (napój alkoholowy)|nalewki]] lub jako składnik mieszanek ziołowych{{r|ozarowski}}. Maksymalne, zalecane dawki wynoszą 4&nbsp;g jednorazowo i 12&nbsp;g dobowo w przypadku ziela oraz 1&nbsp;g jednorazowo i 3&nbsp;g dobowo w przypadku surowca z korzenia<ref name="lamer" />.

; Przeciwwskazania i działania niepożądane: Nie należy korzystać z preparatów z mniszka w przypadku [[Niedrożność dróg żółciowych|niedrożności dróg żółciowych]], [[ropniak]]a pęcherzyka żółciowego, warunkowo – w porozumieniu z lekarzem – mogą je stosować chorzy na [[Kamica żółciowa|kamicę żółciową]]. U osób wrażliwych substancje goryczowe mogą spowodować dolegliwości żołądkowe i [[Zgaga|zgagę]]<ref name="lamer" /><ref name="frohne" />.

{{zastrzeżenia|medycyna}}

=== Roślina jadalna ===
[[Plik:Salade de Pissenlit.jpg|Lotaryńska sałatka z mniszka i wędzonego boczku|thumb|240px]]
[[Plik:Plate of Wehani rice with sauteed dandelion greens.jpg|Upieczone liście mniszka z [[Ryż brązowy|brązowym ryżem]]|thumb|240px]]
{{Wartość odżywcza
 |nazwa                = Mniszek pospolity, zielone liście w stanie surowym
 |próbka               = 100 g
 |źródło               = ''USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version''{{r|nutr_USDA-SR28}}
 |wartość energetyczna = 188
 |jednostka energii    = kJ
 |indeks glikemiczny   = 
 |ładunek glikemiczny  = 
 |białka               = 2,70
 |węglowodany          = 9,20
 |węglowodany metabol  = 
 |cukry                = 0,71
 |jednocukry           = 
 |glukoza              = 
 |fruktoza             = 
 |galaktoza            = 
 |dwucukry             = 
 |sacharoza            = 
 |maltoza              = 
 |laktoza              = 
 |wielocukry           = 
 |skrobia              = 
 |błonnik              = 3,5
 |tłuszcze             = 0,70
 |nasycone             = 0,170
 |nienasycone          = 
 |jednonienasycone     = 0,014
 |wielonienasycone     = 0,306
 |omega-3              = 0,0440
 |omega-3 źródło       = {{r|self-greens_raw}}
 |kwas α-linolenowy    = 
 |omega-6              = 0,261
 |omega-6 źródło       = {{r|self-greens_raw}}
 |kwas linolowy        = 
 |omega-9              = 
 |trans                = 0,000
 |woda                 = 85,60
 |alkohol              = 0,0
 |kofeina              = 0
 |witamina C           = 35,0
 |tiamina              = 0,190
 |ryboflawina          = 0,260
 |niacyna              = 0,806
 |kwas pantotenowy     = 0,084
 |witamina B6          = 0,251
 |biotyna              = 
 |foliany              = 0,027
 |kwas foliowy         = 0,000
 |kobalamina           = 0,00000
 |cholina              = 35,3
 |flawonoidy           = 
 |witamina A           = 0,508
 |witamina D           = 0,0000
 |witamina E           = 0,00
 |witamina K           = 0,7784
 |fosfor               = 66
 |wapń                 = 187
 |magnez               = 36
 |chlor                = 
 |potas                = 397
 |sód                  = 76
 |sól                  = 
 |jod                  = 
 |żelazo               = 3,10
 |fluor                = 
 |kobalt               = 
 |miedź                = 0,171
 |chrom                = 
 |cynk                 = 0,41
 |mangan               = 0,342
 |molibden             = 
 |selen                = 0,0005
 |rad                  = 
 |srebro               = 
 |złoto                = 
 |platyna              = 
}}
Liście i korzenie mniszka nadają się do spożycia zarówno surowe, jak i gotowane. W celu ograniczenia gorzkiego smaku liści wskazana jest ich [[etiolacja]] – osłonięcie przed dostępem światła na kilka dni przed zbiorem, jednak wadą tego zabiegu jest zmniejszenie wartości odżywczych<ref name=luczaj/>. Z liści można przyrządzać sałatkę wiosenną, która w Polsce jest mało popularna, w przeciwieństwie do krajów romańskich<ref name="cincura" />. W smaku jest ona nieco gorzkawa. Przyprawia się ją [[Ocet|octem]], [[sól kuchenna|solą]] i [[pieprz]]em<ref name="hlava" />. Młode liście jako przyprawa dodawane są także do zup i sosów<ref name=hlava/>. W Europie Środkowej spożywano liście mniszka na [[Przednówek|przednówku]]<ref name="paluch" />. Dawniej pąki koszyczkowe wykorzystywano jako namiastkę [[kapary|kaparów]], a prażony korzeń zastępował [[cykoria|cykorię]]<ref name="szweyk" />. Z płatków kwiatowych mniszka z dodatkiem cytryny i cukru uzyskuje się [[wino kwiatowe]] o charakterystycznym miodowo-ziołowym [[bukiet (aromat)|bukiecie]]<ref name="wino" />, przy czym unikać należy dodania zielonych (gorzkich) części rośliny<ref name="luczaj" />. Korzeń mniszka wraz z korzeniem [[łopian]]u jest składnikiem tradycyjnego orzeźwiającego napoju, szczególnie popularnego w Wielkiej Brytanii, znanego pod nazwą [[dandelion and burdock]] (tłum. mniszek i łopian)<ref name="milliken" />. W zależności od przepisu dodaje się do niego również liście mniszka, cukier lub słodzik i inne składniki. [[Napar|Herbatkę ziołową]] sporządzać można z różnych części rośliny<ref name=luczaj/>.

[[Wywar]] z gotowanych kwiatów mniszka po dodaniu dużej ilości [[cukier spożywczy|cukru]] zamienia się w [[syrop]] o barwie, konsystencji i smaku zbliżonym do [[miód|miodu]], tzw. [[miodek majowy]]<ref name="sztabowa" />.
Mniszek pospolity był wykorzystywany jako roślina jadalna także na obszarach, gdzie został zawleczony. Indianie Ameryki Północnej z różnych plemion jadali surowe lub gotowane liście ([[Czirokezi]] i [[Tohono O’odham]]) oraz gotowane liście z [[syrop klonowy|syropem klonowym]] dodawane do mięsa ([[Odżibwejowie]] i [[Potawatomi]]). [[Apacze]] aromatyzowali kwiatami mniszka napoje alkoholowe. W Japonii sparzone młode liście mniszka pospolitego wyparły z użycia tamtejszy rodzimy gatunek – ''[[Taraxacum platycarpum]]'' i sporządza się z nich potrawy ''aemono'' i ''o-hitashi'' (sparzone liście warzyw w pierwszym wypadku z [[sos sojowy|sosem sojowym]] i cukrem, a w drugim moczone w rosole rybnym i podawane schłodzone z sosem sojowym i sosem alkoholowym ''mirin'')<ref name=luczaj/>.

==== Polskie produkty tradycyjne ====
Wyroby z mniszka pospolitego wpisane na polską ''[[Lista produktów tradycyjnych|Listę produktów tradycyjnych]]'':
*  syropy
** „Syrop z mniszka lekarskiego”, województwo pomorskie, wpisany w marcu 2007 roku{{r|syropzmniszka2007-Lpt}};
** „Mniszek bronisławski” wytwarzany w woj. kujawsko-pomorskim, w powiedzie radziejowskim, w [[Bronisław (powiat radziejowski)|Bronisławiu]], wpisany w styczniu 2010{{r|syropzmniszkaBronisław-Lpt|syropzmniszkaBronisław-WP}};
** „Syrop z mniszka z Puszczy Mariańskiej” wytwarzany w mazowieckiej gminie [[Puszcza Mariańska (gmina)|Puszcza Mariańska]], wpisany we wrześniu 2021{{r|syropzmniszkaPuszcza-Lpt}}.
* napoje alkoholowe
** „Dąbrowski trunek z mniszka” wytwarzany w woj. lubelskim w okolicach [[Dąbrowa (gmina Ludwin)|Dąbrowy]] w gminie Ludwin, z płatków mniszka lekarskiego (z pominięciem szypuł), wody, cukru, drożdży i ew. cytryny, wpisany w maju 2019{{r|dąbrowskitrunek-Lpt|dąbrowskitrunek-FRPL}};
** „Nalewka żenicha” wytwarzana w woj. podlaskim (na terenach [[Podlasie|Podlasia]]) z mniszka lekarskiego, pędów sosnowych, mięty, owoców maliny, pigwy, aronii, dzikiej róży, czarnego bzu oraz miodu, cukru, wody i spirytusu 95%, wpisana na listę w lipcu 2016{{r|nalewkażenicha-Lpt}}.

=== Roślina miododajna ===
[[Plik:Apis mellifera an Taraxacum officinale-Salzburg, Flachgau, Eugendorf-bE-HdN-1506a.jpg|Pszczoła obsypana pyłkiem mniszka|thumb|240px]]
{{osobny artykuł|miód mniszkowy}}
[[Wydajność miodowa]] mniszka sięga do 20&nbsp;kg/ha, zatem jest dość niska. Poszczególne ule mogą zyskiwać w okresie intensywnego kwitnienia (tj. przez około 8 dni) do 3–4&nbsp;kg dziennie. [[Nektar (botanika)|Nektar]] gromadzony jest wydajniej przez pszczoły oblatujące kwiaty przy niższych temperaturach, tj. przez mieszańce długojęzyczkowe i rasę kaukaską. Przy niedostatecznie ciepłej, słonecznej pogodzie (co często się zdarza w okresie wiosennym) nektarowanie jest słabe. W takich warunkach pszczoły zbierają z kwiatów dużo pyłku i mało nektaru. Kwiaty niedostępne są dla pszczół od popołudnia, kiedy koszyczki się zamykają oraz podczas deszczu, kiedy w ogóle się nie otwierają<ref name="lipinski_2010" />. Także kwiatostany stanowiące miejsce bytowania wielu chrząszczy nie są odwiedzane przez pszczoły. Pyłek mniszka ma dla pszczół przeciętne wartości odżywcze<ref name="lipinski_1958" />. [[Obnóże]] z nektarem i pyłkiem pochodzącym z mniszka ma charakterystyczną, pomarańczową barwę. W niektórych obszarach, zwłaszcza górskich (np. w [[Szwajcaria|Szwajcarii]]), mniszek jest główną rośliną miododajną<ref name="demianowicz" />.

=== Roślina pastewna ===
Świeża roślina stanowi wartościowe pożywienie dla zwierząt hodowlanych<ref name="szweyk" />, przy czym szczególnie chętnie mniszek zjadany jest przez króliki i drób<ref name="mazerant" />. W klasyfikacji [[Rośliny pastewne|roślin pastewnych]] zaliczany jest do ziół pastewnych<ref name="nowinski" />, jednak mimo swego potencjału często jest nie tylko niewykorzystywany, ale też traktowany jako [[chwast]]<ref name="tacik" />. Tymczasem [[Pasza (rolnictwo)|pasza]] z mniszkiem uważana jest za wartościową, zwłaszcza przy wczesnym użytkowaniu. Jest posilna, łatwostrawna i dietetyczna. Ziele mniszka polepsza smak paszy, reguluje trawienie i zapobiega nadmiernym gazom i kolce u zwierząt. W [[siano|sianie]] udział mniszka jest zwykle mały ze względu na dużą zawartość wody w roślinie i niski wzrost. Mniszek jest też ceniony na pastwiskach ze względu na odporność na suszę oraz zarastanie luk w poroście wartościowych traw<ref name="nowinski" />. Wadą mniszka jest wypieranie podstawowych roślin pastewnych – traw i [[koniczyna|koniczyn]] i to, że ze względu na sposób wzrostu tylko częściowo daje się zgryzać. W gospodarce łąkowo-pastwiskowej ocenia się, że zagęszczenie mniszka wynoszące do 200–300 roślin na 1&nbsp;m<sup>2</sup> jest „akceptowalne”<ref name="klapp" />.

=== Bioindykator ===
Roślina ze względu na swoje powszechne występowanie na terenach w znacznym stopniu zmienionych przez człowieka może być wykorzystywana do monitorowania poziomu skażenia gleb toksycznymi pierwiastkami{{r|Petrova-2013}}. Analizy zawartości [[Brom|Br]], [[Miedź|Cu]], [[Mangan|Mn]] i [[Ołów|Pb]] w liściach pozwalają stwierdzić korelację między zawartością pierwiastków w roślinie a poziomem antropogenicznego zanieczyszczenia terenu{{r|Djingova-1986}}. Zarówno Cu, jak i [[Arsen|As]], [[Kadm|Cd]], [[Chrom|Cr]], [[Żelazo|Fe]], [[Rtęć|Hg]], [[Nikiel|Ni]], [[Antymon|Sb]], [[Selen|Se]], [[Tytan (pierwiastek)|Ti]], [[Wanad|V]] i [[Cynk|Zn]] były kumulowane w roślinie proporcjonalnie do poziomu zanieczyszczenia środowiska{{r|Kuleff-1984}}{{r|Ligocki-2011}}. Roślina jest łatwa do zidentyfikowania a pobieranie prób proste i tanie. Zdolność kumulacji dotyczy zarówno pierwiastków będących [[mikroelementy|mikroelementami]], jak i pierwiastków toksycznych, niepełniących funkcji biologicznych{{r|Petrova-2013}}. Zawartość Cd, Cr, Mn i Ni może być oznaczana w liściach lub korzeniach, a statystyczna zależność pomiędzy stężeniami jest zachowana{{r|Ligocki-2011}}.

W ocenie gleb łąkowych mniszek pospolity jest [[Roślina wskaźnikowa|rośliną wskaźnikową]] dla gleb dobrych, czynnych i zasobnych, ale też może być wskaźnikiem przepasienia (nadmiernej obsady pastwiska)<ref name="nowinski" />.

=== Inne zastosowania ===
[[Plik:Hütte ob Falera.jpg|thumb|240px|W maju masowo kwitnące mniszki istotnie mogą wpływać na krajobraz]]
* Mniszek pospolity jest wykorzystywany jako roślina kosmetyczna – stanowi dodatek do niektórych kremów przeznaczonych do pielęgnacji skóry suchej i starzejącej się{{r|wielgosz}}.
* [[Wyciąg (farmacja)|Wyciąg]] lub odwar wodny ze zmiażdżonego ziela mniszka wykorzystywany jest w [[rolnictwo biodynamiczne|rolnictwie biodynamicznym]], np. do biologicznego zwalczania [[Mszyce|mszyc]]{{r|mazerant}}. W tym celu 40–45 g zmiażdżonego ziela mniszka zalewa się wiadrem wody i po kilku godzinach odcedza. Można też zrobić odwar. Tak przyrządzony roztwór można rozpylać opryskiwaczem lub kropidłem<ref name="mazerant" />.
* Kwiaty mniszka bywają używane do dekoracji stołu oraz jako składnik [[Bukiet (dekoracja)|bukietów]]{{r|wielgosz}}, a także do plecenia [[wianek|wianków]]{{r|kazmierczyk|narodnyje}}.
* Przynajmniej niektóre drobne gatunki mają zdolność do [[Bioakumulacja|kumulowania]] [[ołów|ołowiu]] w liściach, a tym samym mogą służyć do oczyszczania skażonej gleby<ref name="tacik" />.
* Ze względu na dużą rozpoznawalność, łatwość pozyskiwania materiału i dostępność przez cały sezon wegetacyjny mniszek pospolity jest przydatny w doświadczeniach przeprowadzanych w ramach zajęć dydaktycznych dla uczniów i studentów. Materiał roślinny umożliwia przeprowadzanie doświadczeń prezentujących kiełkowanie, pomiar potencjału wodnego, [[geotropizm]], wpływ auksyn na rozwój rośliny, morfologię, a także budowę anatomiczną organów i komórek{{r|Oxlade-1981}}{{r|Oxlade-1999}}. Kwitnienie mniszka rejestrowane było w kalendarzach fenologicznych (patrz [[fenologia]])<ref name="kochmanski" />.
* Z korzeni można pozyskać barwnik karmazynowo-brązowy<ref name="pfaf" />.
* Także z korzeni pozyskiwać można [[kauczuk naturalny|lateks naturalny]], jednak jest on niskiej jakości<ref name="pfaf" />.

== Uprawa ==
[[Plik:Tephritis leontodontis1.jpg|thumb|240px|Owad dojrzały ''Tephritis leontodontis''. Gąsienice tego gatunku są istotnym szkodnikiem upraw mniszka.]]
Mniszek pospolity uprawiany był w celu pozyskiwania korzeni na potrzeby przemysłu spożywczego. Korzenie wykorzystywane były analogicznie do korzeni [[Cykoria podróżnik|cykorii]] – do wyrobu kawy konserwowej i innych przetworów<ref name="motyka" />. W drugiej połowie XX wieku uprawy dostarczały już w zasadzie tylko surowca zielarskiego<ref name="ruminska" />.

; Wymagania, zabiegi pielęgnacyjne i zbiór: Mniszek uprawia się w glebie głębokiej i żyznej, najlepiej w drugim roku po nawożeniu [[obornik]]iem<ref name="motyka" />. Gleby kwaśne należy [[Wapnowanie gleby|zwapnować]] przed orką zimową. Zarówno przed siewem, jak i w drugim roku uprawy glebę należy zasilić nawozami mineralnymi<ref name="ruminska" />. W ramach pielęgnacji zaleca się tylko oplewianie uprawy i zwalczanie szkodników. Zaleca się także usuwanie kwiatostanów w celu niedopuszczania do rozsiania się mniszka<ref name="motyka" />. Korzenie zbiera się jesienią w drugim roku uprawy. Uzyskuje się [[plon]] wynoszący około 2 t korzeni z [[hektar]]a. Korzenie wydobywa się widłami lub pługiem, dokładnie oczyszcza, odcina część nadziemną rośliny i suszy<ref name="ruminska" />.

; Rozmnażanie: Mniszka rozmnaża się z nasion wysiewanych jesienią lub wiosną do rozsadnika, skąd w maju rozsadza się młode rośliny na polu. Rozsady stosuje się dla odmian silnie rosnących, które sadzi się w [[Więźba sadzenia|więźbie]] od 40×40 do 60×60&nbsp;cm<ref name="motyka" />. Można też siać nasiona wprost do gruntu wczesną wiosną lub w miejscu po wczesnych zbiorach, tj. w drugiej połowie sierpnia. Nasiona siane do gruntu wysiewa się w rzędy co 40&nbsp;cm, zużywając ich ok. 5&nbsp;kg na 1 ha<ref name="ruminska" />. Nasiona przechowywane nawet przez 9 miesięcy w temperaturze 4&nbsp;°C w niewielkim stopniu tracą zdolność kiełkowania. Przechowywanie w temperaturze pokojowej (25&nbsp;°C) prowadzi do znacznej utraty zdolności kiełkowania już po 3 miesiącach. Brak dostępu światła oraz niska temperatura prowadzi do nierównomiernych wschodów, dlatego optymalną głębokością siewu jest 0–1&nbsp;cm{{r|Letchamo-1996}}. Przyklepanie nasion po wysiewie zapobiega ich wywiewaniu<ref name="ruminska" />. Rośliny mogą być także rozmnażane przez sadzonki korzeniowe. Najwyższy stopień przeżycia uzyskiwano przy wysadzaniu sadzonek w lipcu (60–100%), przy czym duży wpływ na przeżycie mają warunki pogodowe. Umieszczenie korzenia w orientacji innej niż normalna wydłuża czas regeneracji. Optymalna głębokość sadzenia to nie więcej niż 10&nbsp;cm. Sadzonki wysadzane we wrześniu ulegały regeneracji po średnio 20 dniach. Zdolność regeneracji zależy od wielkości wysadzanych fragmentów korzeni. Zbyt małe sadzonki mają niewielkie szanse na regenerację{{r|Mann-1979}}.

; Choroby i szkodniki: Gatunek wykazuje się wysoką odpornością na szkodniki i patogeny. Ważnym mechanizmem obronnym jest wysoka aktywność oksydazy polifenolowej. Do nielicznych bakterii wywołujących choroby u mniszka należą: ''[[Pseudomonas syringae]]''{{r|Richter-2012}} i ''[[Agrobacterium tumefaciens]]''{{r|Stewart-2002}}. Znanych jest ponad 20 [[wirusy|wirusów]] infekujących ''T. officinale'' i wywołujących choroby o różnych objawach. W przenoszeniu wirusów często uczestniczą [[mszyce]]{{r|Stewart-2002}} oraz [[nicienie]]{{r|Johns-1982}}. Spośród owadów dokuczliwym szkodnikiem w uprawach mniszka mogą być gąsienice ''[[Tephritis leontodonis]]''<ref name="motyka" />. Na roślinach tych żeruje wielożerna [[mszyca brzoskwiniowo-ziemniaczana]] (''Myzus persicae'') oraz dwa gatunki [[Monofagizm|monofagów]] – [[mszyca mniszkowa]] (''Dactynotus taraxaci'') i [[mszyca mniszkowo-korzeniowa|mniszkowo-korzeniowa]] (''Aphis taraxacicola''). Na korzeniach żerują [[miodownicowate]] – ''[[Trama troglodytes]]'' i ''[[Trama rara]]''. Z chorób grzybowych zagrożenie stanowi mączniak ''[[Erysiphe cichoriacearum]]'' oraz [[rdze]]<ref name="ruminska" />.

== Zwalczanie ==
[[Plik:Pusteblumenfeld - Weinberg.jpg|Winnica zarośnięta mniszkiem|thumb|240px]]
Mniszek pospolity jest uciążliwym [[chwast]]em na [[trawnik]]ach, [[Pole golfowe|polach golfowych]], placach sportowych itp. Na niewielkich powierzchniach zalecane jest zwalczanie mechaniczne, przy czym ze względu na zdolność do regeneracji, trzeba starać się usuwać rośliny wraz z korzeniem palowym, co najlepiej robić za pomocą długich szpikulców (także specjalistycznych, przeznaczonych do zwalczania tego gatunku) lub wideł. Zabieg taki przy okazji napowietrza trawnik<ref name="zaborowska" />. Na większych powierzchniach i przy silniejszym zachwaszczeniu zaleca się stosowanie [[Herbicydy|herbicydów]] niszczących chwasty dwuliścienne<ref name="okulowicz" />.

W uprawach polowych mniszek jest chwastem pojawiającym się masowo zwłaszcza w uprawach założonych w miejscu wcześniejszej uprawy [[Lucerna (roślina)|lucerny]]. W celu jego zwalczania ściernisko zaleca się przeorać pługiem zaopatrzonym w [[przedpłużek]], który umieszcza korzenie mniszka na dnie [[Bruzda (rolnictwo)|bruzdy]]. Można też zwalczać mniszka w uprawach traw i na trawnikach opryskując rośliny przed kwitnieniem [[Herbicydy|herbicydami]] do roślin dwuliściennych<ref name="domanska" />. Wschody mniszka można niszczyć [[Podorywka|podorywką]] i [[bronowanie]]m<ref name="tymrakiewicz" />. Ze względu na brak trwałego glebowego banku nasion, chwast pojawia się w uprawach po owocowaniu i rozproszeniu nasion. Dlatego lepsze efekty daje zastosowanie herbicydów jesienią (działa wówczas zarówno na rośliny dorosłe, jak i tegoroczne siewki mniszka). Wiosną chwasty wyrastają zarówno z nasion, jak i korzeni będących organem przetrwalnikowym{{r|Hacault-2006}}. Do biologicznego zwalczania mniszka w uprawach może być wykorzystany ''Pseudomonas syringae'' pv. ''tagetis''{{r|Gronwald-2004}}. Badania potwierdzają również możliwość zwalczania mniszka poprzez zastosowanie patogenów grzybiczych z rodzajów ''Sclerotinia'' i ''Phoma''{{r|Stewart-2002}}.

Wśród sadowników mniszek pospolity jest także traktowany jako chwast. Często starają się oni kosić kwitnące rośliny, aby nie tworzyły konkurencji dla uprawianych drzew owocowych, poprzez dostarczanie pszczołom alternatywnych źródeł pokarmu. Badania w sadach jabłoni w Kanadzie nie potwierdzają potrzeby stosowania tego rodzaju zabiegów. Pyłek z ''T. officinale'' stanowił tylko 0,1–3% pyłku zbieranego przez pszczoły w sadzie{{r|Laverty-1998}}. Podobnie sporadycznie pszczoły miodne odwiedzały kwiaty mniszka podczas kwitnienia grusz w sadzie na Węgrzech<ref name="cabi" />.

Istotnie szkodliwe znaczenie gospodarcze może mieć mniszek pospolity jako rezerwuar wielu wirusów będących patogenami roślin uprawnych, przenoszonych przez owady i [[nicienie]]<ref name=cabi/>.

== Obecność w kulturze ==
[[Plik:Albrecht Dürer - The Large Piece of Turf, 1503 - Google Art Project.jpg|thumb|240px|Mniszek lekarski na obrazie [[Albrecht Dürer|Albrechta Dürera]] pt. „Kępa trawy” (1503)]]
<gallery mode="packed">
Plik:Balice - terminal glowny.JPG|Dmuchawce w logo lotniska Kraków-Balice
Plik:Logotype de Larousse par E. Grasset.jpg|Logo wydawnictwa Larousse
</gallery>
Zdmuchiwanie owoców mniszka jest popularną zabawą dziecięcą, nierzadko towarzyszy jej przy tym intencja spełnienia jakiegoś życzenia lub wróżby<ref name="webster" />. Mniszek lekarski jest popularną rośliną służącą do wyplatania wianków{{r|kazmierczyk|narodnyje}}.

Okazy mniszka, z kwiatami i owocami, a często jedynie same liście tej rośliny, przedstawione bardzo ozdobnie w stylizacji przypominającej [[Akant (ornament)|liście akantu]], występują kilkakrotnie w tle malarskim scen w [[Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie|ołtarzu Wita Stwosza]] w [[Kościół archiprezbiterialny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Krakowie|Kościele Mariackim]] w [[Kraków|Krakowie]] (m.in. w scenach ''Hołdu Trzech Króli'' oraz ''Spotkania  Chrystusa z Magdaleną w ogrodzie'')<ref name=WSz>[[Władysław Szafer]]: ''Kwiaty w ołtarzu Wita Stwosza'', w: „Kwiaty w naturze i sztuce”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1958, s. 102-117</ref>. Roślina ta zresztą, głównie ze względu na kształt liści, wielokrotnie pojawia się w twórczości europejskich malarzy i rytowników późnego [[Średniowiecze|średniowiecza]] i [[renesans]]u. Występuje m.in. w tle obrazu ''Spotkanie Chrystusa z Magdaleną w ogrodzie'' [[Jacob Cornelisz. van Oostsanen|Jacoba Cornelisza]] z [[Amsterdam]]u z 1507&nbsp;r.<ref name=WSz/> oraz u stóp ''św. Jana Ewangelisty na Patmos'' [[Hans Burgkmair starszy|Hansa Burgkmaira starszego]] z 1518&nbsp;r.

Owoce mniszka symbolizujące ideę wznoszenia się i nieograniczonych możliwości wykorzystane zostały w logo [[Port lotniczy Kraków-Balice|portu lotniczego Kraków-Balice]]<ref name="wnp" />. Obecne są także w logotypie wydawnictwa [[Éditions Larousse|Larousse]]<ref name="24pl" />. Przypisywano także dmuchawcom symbolizowanie niestałości męskich uczuć<ref name="sieradzka" />.

Mniszek pospolity jest jedną z roślin, należących do tzw. gorzkich ziół, które [[Żydzi]] spożywają w okresie [[Pesach|Paschy]]. Wymieniony jest w [[Miszna|Misznie]]. W Izraelu rośnie jeszcze jeden gatunek mniszka – ''[[Taraxacum cypricum]]'', ale występuje on tylko w miejscach wilgotnych i górzystych, ponadto Żydzi żyją w rozproszeniu w różnych miejscach na świecie, stąd też. F. N. Hepper proponuje, by za [[Rośliny biblijne|roślinę biblijną]] uważać kosmopolitycznego mniszka pospolitego{{r|wlodarczyk}}. W Biblii mniszek symbolizować ma zgryzotę<ref name="religia" />.

Poradniki [[Ezoteryka|ezoteryczne]] przypisują mniszkowi magiczne właściwości. Wykorzystywany może być do wróżenia (po dmuchnięciu w owoce liczba pozostałych na szypułce równać ma się liczbie pozostałych lat życia dmuchającego), wzmagać ma moce psychiczne spożywany w formie herbatek, wysuszone kwiaty umieszczone w poduszce lub pod nią wyostrzać mają marzenia senne<ref name="webster" /><ref name="cunningham" />. W języku (mowie) kwiatów oznaczać ma absurdalność, zbytnią pretensjonalność<ref name="webster" />. W chińskiej symbolice kwiatowej mniszek oznacza ochronę, dobre zdrowie i pieniądze<ref name="webster" />.

W rosyjskiej kulturze ludowej funkcjonuje przysłowie meteorologiczne mówiące, że, gdy mniszek zwija swój koszyczek, zbiera się na deszcz{{r|kalugin}}.

W 1957 r. [[Ray Bradbury]] napisał opartą na wspomnieniach z dzieciństwa powieść ''Dandelion Wine'' (''Mniszkowe wino''; w polskim przekładzie [[Anna Przedpełska-Trzeciakowska|Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej]] ''Słoneczne wino''). W roku 1971 astronauci załogi [[Apollo 15]], chcąc upamiętnić tę powieść, nadali jednemu z [[Krater uderzeniowy|kraterów uderzeniowych]] [[Księżyc]]a nazwę Dandelion Crater<ref>{{Cytuj książkę | autor = Ray Bradbury | tytuł = Conversations with Ray Bradbury | wydawca = Univ. Press of Mississippi | data = 2004 | strony = XIX | isbn = 1578066417}}</ref>.

W roku 1966 zespół [[The Rolling Stones]] nagrał (wydaną w 1967) piosenkę „Dandelion” (powszechna angielska nazwa mniszka lekarskiego).

== Przypisy ==
<references>
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
# <ref name="24pl">{{Cytuj stronę | url = http://www.wiadomosci24.pl/artykul/dmuchawiec_nowym_symbolem_lotniska_w_balicach_41681.html | tytuł = Dmuchawiec – nowym symbolem lotniska w Balicach | praca = wiadomosci24.pl | data dostępu = 2015-02-21}}</ref>
# <ref name="Akashi-1994">{{Cytuj pismo |nazwisko=Akashi |imię=Tomoyoshi |nazwisko2=Furuno |imię2 = Tetsuo |nazwisko3 = Takahashi |imię3 = Takeyoshi |nazwisko4 = Ayabe |imię4 = Shin-Ichi |tytuł = Biosynthesis of triterpenoids in cultured cells, and regenerated and wild plant organs of Taraxacum officinale |czasopismo = Phytochemistry |wolumin = 36 |wydanie = 2 |strony = 303–308 |rok = 1994 |issn = 0031-9422 |doi = 10.1016/S0031-9422(00)97065-1 |język = en}}</ref>
# <ref name="america">{{Cytuj stronę |url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=132314 |tytuł = Taraxacum F. H. Wiggers, Prim. Fl. Holsat. 56. 1780 |autor = Luc Brouillet |praca = Flora of North America |opublikowany = eFloras.org |data dostępu = 2015-02-16}}</ref>
# <ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2010-04-15}}</ref>
# <ref name="barabasz">{{Cytuj książkę | tytuł = Ботаника. Основы структурной ботаники и систематики высших растений | wydawca = Издательско – полиграфический центр Воронежского государственного университета | data = 2011 | strony = 17 | inni = Г.И. Барабаш, Г.М. Камаева (red.) | url = http://www.pharm.vsu.ru/sources/bot_spo.pdf | język = ru}}</ref>
# <ref name="bergstrom">{{Cytuj książkę | autor = Dana M. Bergstrom, Pete Convey, A.H.L. Huiskes | tytuł = Trends in Antarctic Terrestrial and Limnetic Ecosystems: Antarctica as a Global Indicator | wydawca = Springer Science & Business Media | data = 2007 | strony = 2006-2007 | isbn = 1402052774}}</ref>
# <ref name="bioinfo">{{Cytuj stronę | url = http://www.bioinfo.org.uk/html/Taraxacum_officinale_agg_.htm | tytuł = Taraxacum officinale agg. (dandelion) | autor = Malcolm Storey | praca = BioInfo | data dostępu = 2015-03-04 | archiwum = https://web.archive.org/web/20150923190110/http://www.bioinfo.org.uk/html/Taraxacum_officinale_agg_.htm | zarchiwizowano = 2015-09-23}}</ref>
# <ref name="Brock-2005">{{Cytuj pismo |nazwisko = Brock |imię = Marcus T. |nazwisko2 = Weinig |imię2 = Cynthia |nazwisko3 = Galen |imię3 = Candace |tytuł = A comparison of phenotypic plasticity in the native dandelion Taraxacum ceratophorum and its invasive congener T. officinale |czasopismo = New Phytologist |wolumin = 166 |wydanie = 1 |strony = 173–183 |rok = 2005 |issn = 0028-646X |doi = 10.1111/j.1469-8137.2004.01300.x |język = en}}</ref>
# <ref name="Brock-2005b">{{Cytuj pismo |nazwisko = Brock |imię = M.T. |nazwisko2 = Galen |imię2 = C. |tytuł = Drought tolerance in the alpine dandelion, Taraxacum ceratophorum (Asteraceae), its exotic congener T. officinale, and interspecific hybrids under natural and experimental conditions |czasopismo = American Journal of Botany |wolumin = 92 |wydanie = 8 |strony = 1311–1321 |rok = 2005 |issn = 0002-9122 |doi = 10.3732/ajb.92.8.1311 |język = en}}</ref>
# <ref name="cabi">{{Cytuj stronę | url = http://www.cabi.org/isc/datasheet/52773 | tytuł = Taraxacum officinale complex (dandelion) | praca = Invasive Species Compendium | opublikowany = cabi.org | data dostępu = 2015-02-27}}</ref>
# <ref name="cebrat">{{Cytuj książkę | autor = Jan Cebrat | tytuł = Atlas anatomii roślin | wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu | miejsce = Wrocław | data = 2007 | strony = 677, 854 | isbn = 978-83-60574-065}}</ref>
# <ref name="china">{{Cytuj stronę |url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=317667 |tytuł = Taraxacum sect. Taraxacum |praca = Flora of China |opublikowany = eFloras.org |data dostępu = 2015-02-16}}</ref>
# <ref name="cincura">{{cytuj książkę |tytuł=Pospolite rośliny środkowej Europy |wydawca=Państwowe Wydawnictwo rolnicze i Leśne |miejsce=Warszawa |rok=1990 |imię=František |nazwisko=Činčura |imię2=Viera |nazwisko2=Feráková |imię3=Jozef |nazwisko3=Májovský |imię4=Ladislav |nazwisko4=Šomšák |imię5=Ján |nazwisko5=Záborský |inni=Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje) |isbn=83-09-01473-2 |strony=306-307}}</ref>
# <ref name="cunningham">{{Cytuj książkę | autor = Scott Cunningham | tytuł = Encyklopedia magicznych roślin | wydawca = Studio Astropsychologii | miejsce = Białystok | data = 2009 | strony = 186 | isbn = 978-83-7377-352-3}}</ref>
# <ref name="czerpak">{{Cytuj książkę | autor = Romuald Czerpak, Agata Jabłońska-Trypuć | tytuł = Roślinne surowce kosmetyczne | wydawca = MedPharm Polska | miejsce = Wrocław | data = 2008 |strony = 111 |isbn = 978-83-60466-58-2}}</ref>
# <ref name="demianowicz">{{Cytuj książkę | autor = Zofia Demianowicz | tytuł = Rośliny miododajne | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Warszawa | data = 1953 | strony = 122}}</ref>
# <ref name="dens">{{Cytuj stronę | url = http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Taraxacum+dens-leonis | tytuł = Taraxacum dens-leonis | praca = The Plant List (2013). Version 1.1. | data dostępu = 2015-02-25}}</ref>
# <ref name="Djingova-1986">{{Cytuj pismo | nazwisko = Djingova | imię = R | nazwisko2 = Kuleff | imię2 = I | nazwisko3 = Penev | imię3 = I | nazwisko4 = Sansoni | imię4 = B | tytuł = Bromine, copper, manganese and lead content of the leaves of Taraxacum officinale (dandelion) | czasopismo = Science of The Total Environment | wolumin = 50 | strony = 197–208 | rok = 1986 | issn = 0048-9697 | doi = 10.1016/0048-9697(86)90361-X | język = en}}</ref>
# <ref name="domanska">{{Cytuj książkę |autor = Helena Domańska |tytuł = Chwasty i ich zwalczanie |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |miejsce = Warszawa |data = 1980 |strony = 242}}</ref>
# <ref name="esau">{{Cytuj książkę | autor = Katherine Esau | tytuł = Anatomia roślin | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Warsza | data = 1973 | strony = 416}}</ref>
# <ref name="floran">{{cytuj stronę|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/astera/tarax/tararudv.jpg |tytuł=Taraxacum the section Vulgaria | praca=Den virtuella floran| opublikowany=Naturhistoriska riksmuseet| język=sv|data dostępu=2015-02-20}}</ref>
# <ref name=floraojcz>{{Cytuj książkę | autor = Ireneusz R. Moraczewski, Barbara Sudnik-Wójcikowska, Bożena Dubielecka, Lucjan Rutkowski, Kazimierz A. Nowak, Wojciech Borkowski, Halina Galera | tytuł = Flora ojczysta – gatunki pospolite, chronione, ciekawe... (CD-ROM: Atlas roślin, słownik botaniczny i multimedialne klucze do oznaczania) | wydawca = Wydawnictwo Stigma | miejsce = Warszawa | data = 2000| język=pl}}</ref>
# <ref name="fsfed">{{Cytuj | url = http://www.fs.fed.us/database/feis/plants/forb/taroff/all.html | tytuł = SPECIES: Taraxacum officinale | praca = Fire Effects Information System (FEIS) | opublikowany = USDA Forest Service | data dostępu = 2015-02-21 |język=en}}</ref>
# <ref name="Gange-1994">{{Cytuj pismo | nazwisko = Gange | imię = A.C. | nazwisko2 = Brown | imię2 = V.K. | nazwisko3 = Sinclair | imię3 = G. S. | tytuł = Reduction of black vine weevil larval growth by vesicular-arbuscular mycorrhizal infection | czasopismo = Entomologia Experimentalis et Applicata | wolumin = 70 | wydanie = 2 | strony = 115–119 | data= 1994 | issn = 0013-8703 | doi = 10.1111/j.1570-7458.1994.tb00739.x | język = en}}</ref>
# <ref name="gbif">{{Cytuj stronę |url = http://www.gbif.org/species/102971781 |tytuł = Taraxacum campylodes G.E. Haglund |opublikowany = GBIF |data dostępu = 2015-02-14 |archiwum = https://web.archive.org/web/20150214224449/http://www.gbif.org/species/102971781 |zarchiwizowano = 2015-02-14}}</ref>
# <ref name="Gier-1942">{{Cytuj pismo | autor = L.J. Gier, Ralph M. Burress | tytuł = Anatomy of Taraxacum Officinale 'Weber' | czasopismo = Transactions of the Kansas Academy of Science (1903-) | wolumin = 45 | strony = 94-97 | data = 1942 | url = https://www.jstor.org/stable/3624987}}</ref>
# <ref name="global">{{Cytuj stronę | url = http://dixon.iplantcollaborative.org/CompositaeWeb/default.aspx?Page=NameDetails&TabNum=0&NameId=afc06047-ee86-41ec-87a2-98ef4339a5e1 | tytuł = Taraxacum sect. Ruderalia Kirschner, H.Øllg. & Štěpánek |autor = C. Flann |data = 2009+ | praca = Global Compositae Checklist | data dostępu = 2015-03-03 | archiwum = http://archive.is/iZq2Y | zarchiwizowano = 2015-02-21}}</ref>
# <ref name="grin">{{Cytuj stronę |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?80051 |tytuł=Taxon: Taraxacum officinale F. H. Wigg. aggr. | praca=Germplasm Resources Information Network (GRIN) |data dostępu=2014-11-20}}</ref>
# <ref name="Gronwald-2004">{{Cytuj pismo | nazwisko = Gronwald | imię = John W. | nazwisko2 = Plaisance | imię2 = Kathryn L. | nazwisko3 = Bailey | imię3 = Bryan A. | tytuł = Effects of the fungal protein Nep1 and Pseudomonas syringae on growth of Canada thistle (Cirsium arvense), common ragweed (Ambrosia artemisiifolia), and common dandelion (Taraxacum officinale) | czasopismo = Weed Science | wolumin = 52 | wydanie = 1 | strony = 98–104 | rok = 2004 | issn = 0043-1745 | doi = 10.1614/ws-03-021R | język = en}}</ref>
# <ref name="grynia">{{Cytuj książkę | autor = Maria Grynia (red.) | tytuł = Łąkarstwo | wydawca = Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu | miejsce = Poznań | data = 1995 | strony = 221, 269-270 | isbn = 83-86363-02-9}}</ref>
# <ref name="Hacault-2006">{{Cytuj pismo | nazwisko = Hacault | imię = Kristin M. | nazwisko2 = Van Acker | imię2 = Rene C. | tytuł = Emergence timing and control of dandelion (Taraxacum officinale) in spring wheat | czasopismo = Weed Science | wolumin = 54 | wydanie = 1 | strony = 172–181 | rok = 2006 | issn = 0043-1745 | doi = 10.1614/WS-05-083R.1 | język = en}}</ref>
# <ref name="Hawker-1957">{{Cytuj pismo | nazwisko = Hawker | imię = Lilian E. | nazwisko2 = Harrison | imię2 = R.W. | nazwisko3 = Nicholls | imię3 = Valerie O. | nazwisko4 = Ham | imię4 = Angela M. | tytuł = Studies on vesicular-arbuscular endophytes | czasopismo = Transactions of the British Mycological Society | wolumin = 40 | wydanie = 3 | strony = 375–IN4 | rok = 1957 | issn = 0007-1536 | doi = 10.1016/S0007-1536(57)80035-7 | język = en}}</ref>
# <ref name="hlava">{{Cytuj książkę |autor = Bohumir Hlava, Dagmar Lanska |tytuł = Rośliny przyprawowe |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |miejsce = Warszawa |data = 1983 |strony = 34 |isbn = 83-09-00456-7}}</ref>
# <ref name="Honek-2005">{{Cytuj pismo |nazwisko = Honek |imię = Alois |nazwisko2 = Martinkova |imię2 = Zdenka |tytuł = Pre-dispersal predation of Taraxacum officinale (dandelion) seed |czasopismo = Journal of Ecology |wolumin = 93 |wydanie = 2 |strony = 335–344 |rok = 2005 |issn = 0022-0477 |doi = 10.1111/j.1365-2745.2005.00986.x |język = en}}</ref>
# <ref name="Honek-2005b">{{Cytuj pismo | nazwisko = Honek | imię = Alois | nazwisko2 = Martinkova | imię2 = Zdenka | nazwisko3 = Saska | imię3 = Pavel | tytuł = Post-dispersal predation of Taraxacum officinale (dandelion) seed | czasopismo = Journal of Ecology | wolumin = 93 | wydanie = 2 | strony = 345–352 | rok = 2005 | issn = 0022-0477 | doi = 10.1111/j.1365-2745.2005.00987.x | język = en}}</ref>
# <ref name="Hughes-1985">{{Cytuj pismo | nazwisko = Hughes | imię = J. | nazwisko2 = Richards | imię2 = A.J. | tytuł = Isozyme inheritance in diploid Taraxacum hybrids | czasopismo = Heredity | wolumin = 54 | wydanie = 2 | strony = 245–249 | rok = 1985 | issn = 0018-067X | doi = 10.1038/hdy.1985.32 | język = en}}</ref>
# <ref name="ipni">{{Cytuj stronę |url = https://www.ipni.org/ |tytuł = Taraxacum officinale F.H.Wigg. |praca = The International Plant Names Index |opublikowany = International Plant Names Index |data dostępu = 2015-02-14}}</ref>
# <ref name="janmarek">{{Cytuj książkę | autor = Jan Marek Matuszkiewicz | tytuł = Zespoły leśne Polski | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | data = 2001 | strony = 167, 221, 271 | isbn = 83-01-13401-1}}</ref>
# <ref name="Jeon-2008">{{Cytuj pismo |nazwisko = Jeon |imię = Hye-Jin |nazwisko2 = Kang |imię2 = Hyun-Jung |nazwisko3 = Jung |imię3 = Hyun-Joo |nazwisko4 = Kang |imię4 = Young-Sook |nazwisko5 = Lim |imię5 = Chang-Jin |tytuł = Anti-inflammatory activity of Taraxacum officinale |czasopismo = Journal of Ethnopharmacology |wolumin = 115 |wydanie = 1 |strony = 82–88 |rok = 2008 |issn = 0378-8741 |doi = 10.1016/j.jep.2007.09.006 |język = en}}</ref>
# <ref name="Johns-1982">{{Cytuj pismo | autor = Johns Lois J. | tytuł = Purification and partial characterization of a carlavirus from Taraxacum officinale | czasopismo = Phytopathology | wydanie = 9 | wolumin = 72 | strony = 1239-1242 | język = en | data = 1982 | url = http://www.apsnet.org/publications/phytopathology/backissues/Documents/1982Articles/Phyto72n09_1239.PDF}}</ref>
# <ref name="jonko">{{Cytuj stronę | url = http://www.lepidoptera.eu | tytuł = Motyle Europy | autor = Krzysztof Jonko | praca = lepidoptera.eu | data dostępu = 2015-03-04}}</ref>
# <ref name="kalugin">{{Cytuj książkę | autor = М.С. Калугин | tytuł = Справочник рыболова | wydawca = Kommuna | miejsce = Woroneż | data = 1989 | strony = 381 | rozdział = Календарь рыболова | język = ru}}</ref>
# <ref name="kazmierczyk">{{Cytuj stronę | url = http://magazyn-kuchnia.pl/magazyn-kuchnia/56,123978,11516005,Mniszek_lekarski_dla_zuchwalych.html | tytuł = Mniszek lekarski dla zuchwałych | nazwisko = Kaźmierczyk | imię = Dariusz | data = 2014-04-04 | praca = Kuchnia – magazyn dla smakoszy | opublikowany = Gazeta.pl | język = pl | data dostępu = 2015-03-12}}</ref>
# <ref name="Kim-2000">{{Cytuj pismo | autor = Kim H.M., Shin H.Y., Lim K.H., Ryu S.T., Shin T.Y., Chae H.J. et al. | tytuł = Taraxacum officinale inhibits tumor necrosis factor-alpha production from rat astrocytes. | czasopismo = Immunopharmacol Immunotoxicol | wolumin = 22 | wydanie = 3 | strony = 519-530 | rok = 2000 | doi = 10.3109/08923970009026009 | pmid = 10946829 | język = en}}</ref>
# <ref name="kirschner">{{Cytuj pismo |autor = Jan Kirschner |autor2=Jan Štěpánek |tytuł = Typification of Leontodon taraxacum L. (≡ Taraxacum officinale F.H. Wigg.) and the generic name Taraxacum: A review and a new typification proposal |czasopismo = Taxon |wolumin = 60, 1 |strony = 216-220 |data = 2011 |url = http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00021?crawler=true | archiwum = http://web.archive.org/web/20150924123057/http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00021?crawler=true | zarchiwizowano = 2015-09-24}}</ref>
# <ref name="Kisiel-2000">{{Cytuj pismo |nazwisko = Kisiel |imię = W |nazwisko2 = Barszcz |imię2 = B |tytuł = Further sesquiterpenoids and phenolics from Taraxacum officinale |czasopismo = Fitoterapia |wolumin = 71 |wydanie = 3 |strony = 269–273 |rok = 2000 |issn = 0367-326X |doi = 10.1016/S0367-326X(99)00158-6 |język = en}}</ref>
# <ref name="klapp">{{Cytuj książkę | autor = Ernest Klapp | tytuł = Łąki i pastwiska | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Warszawa | data = 1962 | strony = 397}}</ref>
# <ref name="kluk">{{Cytuj książkę | autor = Krzysztof Kluk | tytuł = Dykcyonarz roślinny. T. II | miejsce = Warszawa | data = 1808 | strony = 78}}</ref>
# <ref name="kochmanski">{{Cytuj książkę | autor = Bronisław Kochmański | tytuł = Kalendarz fenologiczny w zakresie szkolnej biologii środowiskowej. Poradnik dydaktyczny | wydawca = Instytut Kształcenia Nauczycieli im. Wł. Spasowskiego | miejsce = Rzeszów | data = 1983 | strony = 19}}</ref>
# <ref name="Koh-2010">{{Cytuj pismo |nazwisko = Koh |imię = Yoon-Jeoung |nazwisko2 = Cha |imię2 = Dong-Soo |nazwisko3 = Ko |imię3 = Je-Sang |nazwisko4 = Park |imię4 = Hyun-Jin |nazwisko5 = Choi |imię5 = Hee-Don |tytuł = Anti-Inflammatory Effect of Taraxacum officinale Leaves on Lipopolysaccharide-Induced Inflammatory Responses in RAW 264.7 Cells |czasopismo = Journal of Medicinal Food |wolumin = 13 |wydanie = 4 |strony = 870–878 |rok = 2010 |issn = 1096-620X |doi = 10.1089/jmf.2009.1249 |język = en}}</ref>
# <ref name="Koo-2004">{{Cytuj pismo | autor = Koo HN, Hong SH, Song BK, Kim CH, Yoo YH, Kim HM | tytuł = Taraxacum officinale induces cytotoxicity through TNF-alpha and IL-1alpha secretion in Hep G2 cells. | czasopismo = Life Sci | wolumin = 74 | wydanie = 9 | strony = 1149-1157 | rok = 2004 | doi = | pmid = 14687655 | język = en}}</ref>
<ref name=kowalchik>{{Cytuj książkę | autor = Claire Kowalchik, William H. Hylton, Anna Carr | tytuł = Rodale's illustrated encyclopedia of herbs | wydawca = Rodale Press | miejsce = Emmaus | data = 1987 | strony = 141 | isbn = 0-87857-699-1}}</ref>
# <ref name="Kuleff-1984">{{Cytuj pismo | nazwisko = Kuleff | imię = I. | nazwisko2 = Djingova | imię2 = R. | tytuł = The dandelion (Taraxacum officinale) ? A monitor for environmental pollution? | czasopismo = Water, Air, and Soil Pollution | wolumin = 21 | wydanie = 1-4 | strony = 77–85 | rok = 1984 | issn = 0049-6979 | doi = 10.1007/BF00163613 | język = en}}</ref>
# <ref name="kulpa">{{Cytuj książkę | autor = Władysław Kulpa | tytuł = Nasionoznawstwo chwastów | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Warszawa | data = 1988 | strony = 277-278 | isbn = 83-09-01385-X}}</ref>
# <ref name="kuznicka">{{Cytuj książkę |imię=Barbara |nazwisko=Kuźnicka |imię2=Maria |nazwisko2=Dziak |tytuł=Zioła i ich zastosowanie. Historia i współczesność |wydawca=Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich |miejsce=Warszawa |rok=1979 |strony=104-106 |isbn=83-200-0052-1}}</ref>
# <ref name="lamer">{{cytuj książkę |autor= Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak, Jan Niedworok (red.) |tytuł=Fitoterapia i leki roślinne |miejsce=Warszawa |rok=2007 |wydawca=Wydawnictwo Lekarskie PZWL |strony=291 |isbn=978-83-200-3401-1}}</ref>
# <ref name="Laverty-1998">{{Cytuj pismo | autor = Laverty T., Hiemstra H. | tytuł = Effect of flowering dandelion as a competitor to flowers of fruit trees for pollen-collecting honey bees in Ontario | czasopismo = Proceedings of the Entomological Society of Ontario | wolumin = 129 | strony = 3-8 | issn = 0071-0768 | język = en | data = 1998}}</ref>
# <ref name="Leal-1994">{{Cytuj pismo | nazwisko = Leal | imię = Walter Soares | nazwisko2 = Ono | imię2 = Mikio | nazwisko3 = Hasegawa | imię3 = Makoto | nazwisko4 = Sawada | imię4 = Masaaki | tytuł = Kairomone from dandelion,Taraxacum officinale, attractant for scarab beetle Anomala octiescostata | czasopismo = Journal of Chemical Ecology | wolumin = 20 | wydanie = 7 | strony = 1697–1704 | rok = 1994 | issn = 0098-0331 | doi = 10.1007/BF02059891 | język = en}}</ref>
# <ref name="Letchamo-1996">{{Cytuj pismo | autor = Letchamo W., Gosselin A. | tytuł = Light, temperature and duration of storage govern the germination and emergence of Taraxacum officinale seed | czasopismo = Journal of Horticultural Science | wydanie = 3 | wolumin = 71 | strony = 373-377 | issn = 0022-1589 | data = 1996 | doi=10.1080/14620316.1996.11515416}}</ref>
# <ref name="lewkowicz">{{Cytuj książkę |autor = Teresa Lewkowicz-Mosiej |tytuł = Rośliny lecznicze. Leksykon |wydawca = Świat Książki |miejsce = Warszawa |data = 2012 |strony = 203-204 |isbn = 978-83-7799557-0}}</ref>
# <ref name="Ligocki-2011">{{Cytuj pismo | autor = Ligocki Marek, Zofia Tarasewicz, Anisko M. | tytuł = The common dandelion (Taraxacum officinale) as an indicator of anthropogenic toxic metal pollution of environment | czasopismo = Acta Scientiarum Polonorum. Zootechnica | wydanie = 4 | wolumin = 10 | strony = 73-82 | język = en | data = 2011 | url = http://asp.zut.edu.pl/2011/10_4/8%20Ligocki.pdf}}</ref>
# <ref name="lipinski_1958">{{Cytuj książkę |autor = Mieczysław Lipiński |tytuł = Pożytki pszczele. Zapylanie i miododajność roślin |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |miejsce = Warszawa |data = 1958 |strony = 133, 159}}</ref>
# <ref name="lipinski_2010">{{Cytuj książkę |autor = Mieczysław Lipiński |tytuł = Pożytki pszczele. Zapylanie i miododajność roślin |wydawca = Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne sp. z o.o. |miejsce = Warszawa |data = 2010 |strony = 150 |isbn = 978-83-09-99024-6}}</ref>
# <ref name="Liu-2010">{{Cytuj pismo |nazwisko = Liu |imię = Liben |nazwisko2 = Xiong |imię2 = Huanzhang |nazwisko3 = Ping |imię3 = Jiaqi |nazwisko4 = Ju |imię4 = Yulin |nazwisko5 = Zhang |imię5 = Xuemei |tytuł = Taraxacum officinale protects against lipopolysaccharide-induced acute lung injury in mice |czasopismo = Journal of Ethnopharmacology |wolumin = 130 |wydanie = 2 |strony = 392–397 |rok = 2010 |issn = 0378-8741 |doi = 10.1016/j.jep.2010.05.029 | pmid = 20510343 |język = en}}</ref>
# <ref name="luczaj">{{cytuj książkę|autor=Łukasz Łuczaj|tytuł=Dzikie rośliny jadalne Polski|wydawca=Chemigrafia | miejsce=Krosno|data=2004|strony=138-139 |isbn=83-904633-6-9}}</ref>
# <ref name="Lyman-1984">{{Cytuj pismo | nazwisko = Lyman | imię = Jennifer C. | nazwisko2 = Ellstrand | imię2 = Norman C. | tytuł = Clonal diversity in taraxacum officinale (compositae), an apomict | czasopismo = Heredity | wolumin = 53 | wydanie = 1 | strony = 1–10 | rok = 1984 | issn = 0018-067X | doi = 10.1038/hdy.1984.58 | język = en}}</ref>
# <ref name="Mann-1979">{{Cytuj pismo | nazwisko = Mann | imię = H. | nazwisko2 = Cavers | imię2 = P.B. | tytuł = The regenerative capacity of root cuttings ofTaraxacum officinaleunder natural conditions | czasopismo = Canadian Journal of Botany | wolumin = 57 | wydanie = 17 | strony = 1783–1791 | rok = 1979 | issn = 0008-4026 | doi = 10.1139/b79-221 | język = en}}</ref>
# <ref name="Martinková-2008">{{Cytuj pismo |nazwisko = Martinková |imię = Zdenka |nazwisko2 = Honěk |imię2 = Alois |tytuł = Contrast adaptation to time constraints on development of two pre-dispersal predators of dandelion (Taraxacum officinale) seed |czasopismo = Biologia |wolumin = 63 |wydanie = 3 |rok = 2008 |issn = 1336-9563 |doi = 10.2478/s11756-008-0055-6 |język = en}}</ref>
# <ref name="martonfiova">{{Cytuj pismo | autor = Lenka Martonfiova | tytuł = Comparison of breeding behaviour of Taraxacum sect. Ruderalia and Taraxacum sect. Erythrosperma ( Asteraceae ) | czasopismo = Thaiszia – J. Bot. | wolumin = 21 | strony = 177-184, | data = 2011 | url = https://www.upjs.sk/public/media/6567/177-184-martonfiova-upr.pdf}}</ref>
# <ref name="matuszkiewicz">{{Cytuj książkę |nazwisko=Matuszkiewicz |imię=Władysław |tytuł=Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski |rok=2006 |wydawca=Wydawnictwo Naukowe PWN |miejsce=Warszawa |isbn=83-01-14439-4}}</ref>
# <ref name="mazerant">{{Cytuj książkę |nazwisko=Mazerant |imię=Anna |tytuł=Mała księga ziół |rok=1990 |wydawca=Inst. Wyd. Zw. Zawodowych |miejsce=Warszawa |isbn=83-202-0810-6}}</ref>.
# <ref name=mikro>{{Cytuj książkę |nazwisko= Mulenko|imię= Wiesław|nazwisko2=Majewski|imię2=Tomasz| nazwisko3=Ruszkiewicz-Michalska|imię3=Małgorzata |tytuł=A preliminary checklist of micromycetes in Poland. Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski |wydawca=W. Szafer. Institute of Botany, PAN |miejsce=Kraków |rok= 2008|isbn=978-83-89648-75-4}}</ref> 
# <ref name="milliken">{{Cytuj książkę |tytuł=British Soft Drinks Since 1960 |imię=Chris |nazwisko=Milliken |rok=2007 |wydawca=University of Cambridge |język=en |data dostępu=2009-01-11}}</ref>
# <ref name="syropzmniszka2007-Lpt">{{cytuj |url= http://www.minrol.gov.pl/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Syrop-z-mniszka-lekarskiego |tytuł= Syrop z mniszka lekarskiego |opublikowany= [[Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi]] |praca= [[Lista produktów tradycyjnych]] (woj. pomorskie) |archiwum= https://web.archive.org/web/20160305185036/http://www.minrol.gov.pl/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Syrop-z-mniszka-lekarskiego |zarchiwizowano= 2016-03-05}}</ref>
# <ref name="syropzmniszkaBronisław-Lpt">{{cytuj |url = https://www.gov.pl/web/rolnictwo/mniszek-bronislawski |tytuł = Mniszek bronisławski |praca = [[Lista produktów tradycyjnych]] (woj. kujawsko-pomorskie) |opublikowany = [[Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi]] |data = 2018-06-03 |data dostępu = 2024-04-11}}</ref>
# <ref name="syropzmniszkaBronisław-WP">{{cytuj stronę |url = https://wiadomosci.wp.pl/dwie-nowe-potrawy-na-tradycyjnym-polskim-stole-6036293589373569a |tytuł = ''Dwie nowe potrawy na tradycyjnym polskim stole'' | praca = [[Wirtualna Polska|WP Wiadomości]] | opublikowany = [[Wirtualna Polska Holding|Grupa WP]] | data = 2010-02-23 |data dostępu = 2024-04-11}}</ref>
#<ref name="syropzmniszkaPuszcza-Lpt">{{cytuj |url = https://www.gov.pl/web/rolnictwo/syrop-z-mniszka-z-puszczy-marianskiej |tytuł = Syrop z mniszka z Puszczy Mariańskiej |praca = [[Lista produktów tradycyjnych]] (woj. mazowieckie) |opublikowany = [[Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi]] |data = 2021-09-03 |data dostępu = 2024-04-11}}</ref>
#<ref name="dąbrowskitrunek-Lpt">{{cytuj |url = https://www.gov.pl/web/rolnictwo/dabrowski-trunek-z-mniszka |tytuł = Dąbrowski trunek z mniszka |praca = [[Lista produktów tradycyjnych]] (woj. lubelskie) |opublikowany = [[Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi]] |data = 2019-05-33 |data dostępu = 2024-04-11}}</ref>
#<ref name="dąbrowskitrunek-FRPL">{{cytuj stronę |url = https://frpl.pl/leczynskie-smaki/ | tytuł = ''Łęczyńskie smaki'' |opublikowany = Fundacja Rozwoju Powiatu Łęczyńskiego | data = 2022-02-15 |data dostępu = 2024-04-11}}</ref>
#<ref name="nalewkażenicha-Lpt">{{cytuj |url = https://www.gov.pl/web/rolnictwo/nalewka-zenicha |tytuł = Nalewka żenicha |praca = [[Lista produktów tradycyjnych]] (woj. podlaskie) |opublikowany = [[Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi]] |data = 2018-06-03 |data dostępu = 2024-04-11}}</ref>
# <ref name="Mir-2013">{{Cytuj pismo | autor=M. Amin Mir |autor2=S.S. Sawhney |autor3=M.M.S. Jassal |tytuł=Qualitative and quantitative analysis of phytochemicals of Taraxacum officinale |czasopismo=Wudpecker Journal of Pharmacy and Pharmacology |wydanie=1 |wolumin=2 |strony=01-05 |język=en |data=2013 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/fb65/97543d933256cbe8db76f99cef94e426860c.pdf}}</ref>
# <ref name="Molina-Montenegro-2011">{{Cytuj pismo | nazwisko = Molina-Montenegro | imię = Marco A. | nazwisko2 = Peñuelas | imię2 = Josep | nazwisko3 = Munné-Bosch | imię3 = Sergi | nazwisko4 = Sardans | imię4 = Jordi | tytuł = Higher plasticity in ecophysiological traits enhances the performance and invasion success of Taraxacum officinale (dandelion) in alpine environments | czasopismo = Biological Invasions | wolumin = 14 | wydanie = 1 | strony = 21–33 | rok = 2011 | issn = 1387-3547 | doi = 10.1007/s10530-011-0055-2 | język = en}}</ref>
# <ref name="motyka">{{Cytuj książkę |autor = [[Józef Motyka]], T. Panycz |tytuł = Rośliny lecznicze i przemysłowe w Polsce |wydawca = Książnica Atlas |miejsce = Lwów – Warszawa |data = 1936 | strony = 309-311}}</ref>
# <ref name="narodnyje">{{Cytuj stronę | url = http://herbs.fotocrimea.com/static.php?page=oduvanchik | tytuł = Одуванчик лекарственный | opublikowany = Народные способы лечения травами | język = ru | data dostępu = 2015-03-12}}</ref>
# <ref name="nawara">{{Cytuj książkę | autor = Zbigniew Nawara | tytuł = Rośliny łąkowe | wydawca = Multico Oficyna Wydawnicza | miejsce = Warszawa | data = 2006 | strony = 173-174 | isbn = 978-83-7073-397-1}}</ref>
# <ref name="nowinski">{{Cytuj książkę |autor = [[Marian Nowiński]] |tytuł = Chwasty łąk i pastwisk |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |miejsce = Warszawa |data = 1970 |strony = 26, 141-142, 181-185, 230}}</ref>
# <ref name="okulowicz">{{Cytuj stronę |url=http://trawy.info/artykuly/6/Chwasty_i_mech_na_trawniku/ |tytuł=Chwasty i mech na trawniku |autor=Rafał Okułowicz |praca=trawy.info |data dostępu=2015-02-27}}</ref>
# <ref name="Oxlade-1981">{{Cytuj pismo | nazwisko = Oxlade | imię = E.L. | nazwisko2 = Clifford | imię2 = P.E. | tytuł = Experiments in geotropism | czasopismo = Journal of Biological Education | wolumin = 15 | wydanie = 2 | strony = 137–142 | rok = 1981 | issn = 0021-9266 | doi = 10.1080/00219266.1981.9654359 | język = en}}</ref>
# <ref name="Oxlade-1999">{{Cytuj pismo | nazwisko = Oxlade | imię = E.L. | nazwisko2 = Clifford | imię2 = P.E. | tytuł = The versatile dandelion | czasopismo = Journal of Biological Education | wolumin = 33 | wydanie = 3 | strony = 125–129 | rok = 1999 | issn = 0021-9266 | doi = 10.1080/00219266.1999.9655650 | język = en}}</ref>
# <ref name="ozarowski">{{cytuj książkę |tytuł=Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy |inni=Aleksander Ożarowski (red.) |wydanie=3 |wydawca=Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich |miejsce=Warszawa |rok=1982 |isbn=83-200-0640-6 |strony=257-259}}</ref>
# <ref name="paluch">{{Cytuj książkę | autor = Adam Paluch | tytuł = Świat roślin w tradycyjnych praktykach wsi polskiej | wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego | miejsce = Wrocław | data = 1984 | strony = 89}}</ref>
<ref name=parasites>{{Cytuj stronę|url=http://bladmineerders.nl/parasites/fungi/basidiomycota/pucciniomycotina/pucciniales/pucciniaceae/puccinia/puccinia-variabilis/|tytuł=Plant parasites of Europe|data dostępu =2018-03-17}}</ref>
# <ref name="Petrova-2013">{{Cytuj pismo | autor = Petrova S., Yurukova L., Velcheva I. | tytuł = Taraxacum officinale as a biomonitor of metals and toxic elements (Plovdiv, Bulgaria) | czasopismo = Bulgarian Journal of Agricultural Science | wydanie = 2 | wolumin = 19 | strony = 241-247 | język = en | data = 2013 | url = http://www.agrojournal.org/19/02-10.pdf}}</ref>
# <ref name="pfaf">{{Cytuj stronę | url = http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Taraxacum+officinale | tytuł = Taraxacum officinale – Webb. | praca = Plants For A Future | data dostępu = 2015-02-27}}</ref>
# <ref name="podbielkowski">{{Cytuj książkę |autor = Zbigniew Podbielkowski, Maria Podbielkowska |tytuł = Przystosowania roślin do środowiska |wydawca = Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne |miejsce = Warszawa |data = 1992 |strony = 491, 495 |isbn = 83-02-04299-4}}</ref>
# <ref name="poetea">{{Cytuj stronę | url = http://web.archive.org/web/20150924095440/http://www.sci.muni.cz/botany/vegsci/vegetace.php?lang=en&typ=XA | tytuł = Class XA Polygono arenastri-Poëtea annuae Rivas-Martínez 1975 corr. Rivas-Martínez et al. 1991 | praca = Vegetation of the Czech Republic | opublikowany = Veretation Science Group | data dostępu = 2015-02-25}}</ref>
# <ref name="poradnik">{{Cytuj książkę | tytuł = Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny | wydawca = Ministerstwo Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 2004 | strony = 102 | isbn = 83-86564-43-1 | inni = Jacek Herbich (red.) | tom = 1 | tytuł tomu = Siedliska morskie i przybrzeżne, nadmorskie i śródlądowe solniska i wydmy | rozdział = 1340 *Śródlądowe słone łąki, pastwiska i szuwary (''Glauco-Puccinellietalia'', część – zbiorowiska śródlądowe) |imię r=Andrzej |nazwisko r=Nienartowicz|imię2 r=Agnieszka |nazwisko2 r=Piernik| adres rozdziału = http://natura2000.gdos.gov.pl/uploads/download/167 | url = http://natura2000.gdos.gov.pl/strona/tom-2 | język = pl}}</ref>
# <ref name="rejewski">{{Cytuj książkę | autor = Marian Rejewski | tytuł = Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich | miejsce = Warszawa | data = 1996 | strony = 115, 153 | isbn = 83-05-12868-7}}</ref>
# <ref name="religia">{{Cytuj książkę | autor = Tadeusz Gadacz, Bogusław Milerski | tytuł = Religia: encyklopedia. Tom 8 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | data = 2003 | strony = 488 | isbn = 8301134143}}</ref>
# <ref name="richards">{{Cytuj pismo | autor = A.J. Richards | tytuł = The origin of Taraxacum agamospecies | czasopismo = Botanical Journal of the Linnean Society | wolumin = 66, 3 | strony = 189–211 | data = 1973 | doi = 10.1111/j.1095-8339.1973.tb02169.x}}</ref>
# <ref name="Richter-2012">{{Cytuj pismo | nazwisko = Richter | imię = Carolin | nazwisko2 = Dirks | imię2 = Mareike E. | nazwisko3 = Gronover | imię3 = Christian Schulze | nazwisko4 = Prüfer | imię4 = Dirk | nazwisko5 = Moerschbacher | imię5 = Bruno M. | tytuł = Silencing and Heterologous Expression ofppo-2Indicate a Specific Function of a Single Polyphenol Oxidase Isoform in Resistance of Dandelion (Taraxacum officinale) AgainstPseudomonas syringaepv.tomato | czasopismo = Molecular Plant-Microbe Interactions | wolumin = 25 | wydanie = 2 | strony = 200–210 | rok = 2012 | issn = 0894-0282 | doi = 10.1094/MPMI-04-11-0082 | język = en}}</ref>
# <ref name="Rodriguez-Fragoso-2008">{{Cytuj pismo | nazwisko = Rodriguez-Fragoso | imię = Lourdes | nazwisko2 = Reyes-Esparza | imię2 = Jorge | nazwisko3 = Burchiel | imię3 = Scott W. | nazwisko4 = Herrera-Ruiz | imię4 = Dea | nazwisko5 = Torres | imię5 = Eliseo | tytuł = Risks and benefits of commonly used herbal medicines in Mexico | czasopismo = Toxicology and Applied Pharmacology | wolumin = 227 | wydanie = 1 | strony = 125–135 | rok = 2008 | issn = 0041-008X | doi = 10.1016/j.taap.2007.10.005 | język = en}}</ref>
# <ref name="ruminska">{{Cytuj książkę | autor = Antonina Rumińska (red.) | tytuł = Poradnik plantatora ziół | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Poznań | data = 1991 | strony = 273-276 | isbn = 83-09-01544-5}}</ref>
# <ref name="rutkowski">{{Cytuj książkę | autor = Lucjan Rutkowski | tytuł = Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | data = 1998 | strony = 513-515 | isbn = 83-01-12218-8}}</ref>
# <ref name="Schütz-2006">{{Cytuj pismo |nazwisko = Schütz |imię = Katrin |nazwisko2 = Carle |imię2 = Reinhold |nazwisko3 = Schieber |imię3 = Andreas |tytuł = Taraxacum–A review on its phytochemical and pharmacological profile |czasopismo = Journal of Ethnopharmacology |wolumin = 107 |wydanie = 3 |strony = 313–323 |rok = 2006 |issn = 0378-8741 |doi = 10.1016/j.jep.2006.07.021 |język = en}}</ref>
# <ref name="sieradzka">{{Cytuj książkę | autor = Anna Sieradzka | tytuł = Peleryna, tren i konfederatka: o modzie i sztuce polskiego modernizmu | wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich | data = 1991 | strony = 109 | isbn = 8304024535}}</ref>
# <ref name="Sigstedt-2008">{{Cytuj pismo |nazwisko = Sigstedt |imię = Sophia |nazwisko2 = Hooten |imię2 = Carla |nazwisko3 = Callewaert |imię3 = Manika |nazwisko4 = Jenkins |imię4 = Aaron |nazwisko5 = Romero |imię5 = Anntherese |tytuł = Evaluation of aqueous extracts of Taraxacum officinale on growth and invasion of breast and prostate cancer cells |czasopismo = International Journal of Oncology |rok = 2008 |issn = 1019-6439 |doi = 10.3892/ijo.32.5.1085 | pmid = 18425335 |język = en}}</ref>
# <ref name="stace">{{Cytuj książkę |autor = Clive A. Stace |tytuł = Taksonomia roślin i biosystematyka |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |miejsce = Warszawa |data = 1993 |strony = 204-206 |isbn = 83-01-11251-4}}</ref>
# <ref name="Stewart-2002">{{Cytuj pismo | nazwisko = Stewart-Wade | imię = S.M. | nazwisko2 = Neumann | imię2 = S. | nazwisko3 = Collins | imię3 = L.L. | nazwisko4 = Boland | imię4 = G.J. | tytuł = The biology of Canadian weeds. 117.Taraxacum officinaleG.H. Weber ex Wiggers | czasopismo = Canadian Journal of Plant Science | wolumin = 82 | wydanie = 4 | strony = 825–853 | rok = 2002 | issn = 0008-4220 | doi = 10.4141/P01-010 | język = en}}</ref>
# <ref name="sudnik">{{Cytuj książkę | autor = Barbara Sudnik-Wójcikowska | tytuł = Rośliny synantropijne | wydawca = Multico Oficyna Wydawnicza | miejsce = Warszawa | data = 2011 | strony = 24 | isbn = 978-83-7073-514-2}}</ref>
# <ref name="swiejkowski">{{Cytuj książkę |autor = Leonidas Świejkowski |tytuł = Rośliny lecznicze występujące w stanie dzikim |wydawca = Wydawnictwo Polskiego Związku Zielarskiego |miejsce = Kraków |data = 1950 |strony = 355-356}}</ref>
# <ref name="sztabowa">{{cytuj książkę|autor=Wera Sztabowa |tytuł=Krupnioki i moczka, czyli gawędy o śląskiej kuchni |wydawca=Wydawnictwo Śląsk |miejsce=Katowice |rok=1990 |isbn=83-216-0935-X}}</ref>
# <ref name="szweyk">{{Cytuj książkę |imię=Alicja |nazwisko=Szweykowska |imię2=Jerzy |nazwisko2=Szweykowski |tytuł=Słownik botaniczny : Mniszek. Mniszek lekarski |wydanie=II, zmienione i uzupełnione |miejsce=Warszawa |rok=2003 |wydawca=Wiedza Powszechna |isbn=83-214-1305-6 |strony=351}}</ref>
# <ref name="tacik">{{cytuj książkę |autor r=Tadeusz Tacik |rozdział=Taraxacum Wiggers, Mniszek (Dmuchawiec) |inni=Adam Jasiewicz (red.) |tytuł=Flora Polska |wydawca=PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce=Warszawa, Kraków |strony=82-85 |rok=1980}}</ref>
# <ref name="Tas-1999">{{Cytuj pismo |nazwisko = Tas |imię = Inge C.Q. |nazwisko2 = Van Dijk |imię2 = Peter J. |tytuł = Crosses between sexual and apomictic dandelions (Taraxacum). I. The inheritance of apomixis |czasopismo = Heredity |wolumin = 83 |wydanie = 6 |strony = 707–714 |rok = 1999 |issn = 0018-067X |doi = 10.1046/j.1365-2540.1999.00619.x |język = en}}</ref>
# <ref name="TPL">{{Cytuj |url = http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-49669 |tytuł = The Plant List |data dostępu = 2014-11-20}}</ref>
# <ref name="tpl_taraxacumoff">{{Cytuj |url = http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-1916 |tytuł = Taraxacum officinale (L.) Weber ex F.H.Wigg. |praca = The Plant List (2013). Version 1.1. |data dostępu = 2015-02-16}}</ref>
# <ref name="travnicek">{{Cytuj pismo | autor = Bohumil Trávníček, Radim J. Vašut | tytuł = Notes on the genus Taraxacum in Slovakia. I. Taraxacum sect. Hamata: a new group of dandelions in Slovakia | czasopismo = Biologia | wolumin = 66, 4 | strony = 595-603 | data = 2011 | url = http://link.springer.com/article/10.2478%2Fs11756-011-0058-6 | doi = 10.2478/s11756-011-0058-6}}</ref>
# <ref name="tropicos">{{Cytuj stronę | url = http://www.tropicos.org/Name/2726999 | tytuł = Taraxacum officinale F.H. Wigg. | praca = Tropicos.org | opublikowany = Missouri Botanical Garden | data dostępu = 2015-02-21}}</ref>
# <ref name="tymrakiewicz">{{Cytuj książkę | autor = Włodzimierz Tymrakiewicz | tytuł = Atlas chwastów | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Warszawa | data = 1962 | strony = 332}}</ref>
# <ref name="nutr_USDA-SR28">{{cytuj pismo | tytuł = „111207, Dandelion greens, raw” [Scientific Name: Taraxacum officinale] | czasopismo = USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version | data = wrzesień 2015, wersja poprawiona maj 2016 | wydawca = [[Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych|Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA)]] | język = en | adres czasopisma = http://www.ars.usda.gov/Services/docs.htm?docid=25700}} (zob. [https://web.archive.org/web/20170310215920/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2960?fgcd=&man=&lfacet=&count=&max=&sort=&qlookup=&offset=&format=Full&new=&measureby= zarchiwizowany<!-- TAK! TO MA BYĆ WERSJA ZARCHIWIZOWANA! WERSJA ONLINE ZMIENIA SIĘ WRAZ Z WYDANIEM NOWEGO RELEASU --> wyciąg HTML]).</ref>
# <ref name="self-greens_raw">{{cytuj | url = http://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2441/0?quantity=2.0 | tytuł = Dandelion greens, raw Nutrition Facts & Calories | czasopismo = USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 21 | wydawca= Self Nutrition Data  Condé Nast. | data dostępu = 2017-03-10}}</ref>
# <ref name="van Baarlen-2000">{{Cytuj |autor = P. van Baarlen, P.J. van Dijk, R.F. Hoekstra, J.H. de Jong |tytuł = Meiotic recombination in sexual diploid and apomictic triploid dandelions (Taraxacum officinale L.) |czasopismo = Genome |wolumin = 43 |wydanie = 5 |s = 827–35 |data = 2000 |pmid = 11081973 |doi=10.1139/g00-047 |język = en}}</ref>
# <ref name="van Dijk-2004">{{Cytuj pismo | nazwisko = van Dijk | imię = P.J. | tytuł = Formation of Unreduced Megaspores (Diplospory) in Apomictic Dandelions (Taraxacum officinale, s.l.) Is Controlled by a Sex-Specific Dominant Locus | czasopismo = Genetics | wolumin = 166 | wydanie = 1 | strony = 483–492 | rok = 2004 | issn = 0016-6731 | doi = 10.1534/genetics.166.1.483 | język = en}}</ref>
# <ref name="Verduijn-2004">{{Cytuj pismo |nazwisko = Verduijn |imię = M.H. |nazwisko2 = Van Dijk |imię2 = P.J. |nazwisko3 = Van Damme |imię3 = J.M.M. |tytuł = The role of tetraploids in the sexual–asexual cycle in dandelions (Taraxacum) |czasopismo = Heredity |wolumin = 93 |wydanie = 4 |strony = 390–398 |rok = 2004 |issn = 0018-067X |doi = 10.1038/sj.hdy.6800515 |język = en}}</ref>
# <ref name="Wahler-2009">{{Cytuj pismo |nazwisko = Wahler |imię = D. | nazwisko2 =Gronover |imię2 = C.S. |nazwisko3 = Richter |imię3 = C. | nazwisko4 = Foucu |imię4 = F. |nazwisko5 = Twyman |imię5 = R.M. |tytuł = Polyphenoloxidase Silencing Affects Latex Coagulation in Taraxacum Species |czasopismo = Plant physiology |wolumin = 151 |wydanie = 1 |strony = 334–346 |rok = 2009 |issn = 0032-0889 |doi = 10.1104/pp.109.138743 |język = en}}</ref>
# <ref name="webster">{{Cytuj książkę | autor = Richard Webster | tytuł = Magia drzew i kwiatów | wydawca = Klub dla Ciebie | miejsce = Warszawa | data = 2010 | strony = 75, 167, 276, 285 | isbn = 978-83-258-0176-2}}</ref>
# <ref name="wielgosz">{{Cytuj książkę |nazwisko=Wielgosz |imię=Teresa |tytuł=Wielka księga ziół polskich |wydawca=Publicat S.A. |miejsce=Poznań |data=2008 |isbn=978-83-245-9538-9}}</ref>
# <ref name="Williams-1996">{{Cytuj pismo |nazwisko = Williams |imię = Christine A. |nazwisko2 = Goldstone |imię2 = Fiona |nazwisko3 = Greenham |imię3 = Jenny |tytuł = Flavonoids, cinnamic acids and coumarins from the different tissues and medicinal preparations of Taraxacum officinale |czasopismo = Phytochemistry |wolumin = 42 |wydanie = 1 |strony = 121–127 |rok = 1996 |issn = 0031-9422 |doi = 10.1016/0031-9422(95)00865-9 |język = en}}</ref>
# <ref name="wino">{{Cytuj stronę |url=http://old.wino.org.pl/frames/index2.htm |tytuł=Domowy wyrób win |data dostępu=2009-01-11}}</ref>
# <ref name="wlodarczyk">{{Cytuj książkę |nazwisko=Włodarczyk |imię=Zofia |tytuł=Rośliny biblijne. Leksykon |wydawca=Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN |miejsce=Kraków |rok=2011 |isbn=978-83-89648-98-3}}</ref>
# <ref name="wlodarczyk_st">{{Cytuj książkę | autor = Stanisław Włodarczyk | tytuł = Botanika łąkarska | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Warszawa | data = 1984 | strony = 156 | isbn = 83-09-00163-0}}</ref>
# <ref name="wnp">{{Cytuj stronę | url = http://logistyka.wnp.pl/dmuchawiec-nowym-logo-krakowskiego-lotniska-w-balicach,31302_1_0_0.html | tytuł = Dmuchawiec nowym logo krakowskiego lotniska w Balicach | praca = wnp.pl | data dostępu = 2015-02-21}}</ref>
# <ref name="zaborowska">{{Cytuj stronę |url=http://www.smakizycia.pl/dom-i-wnetrza/porady/mniszek-chwast-uparty/ |tytuł= Mniszek – chwast uparty |autor=Ula Zaborowska |praca=Smaki Życia |data dostępu=2015-02-27}}</ref>
# <ref name="zavesky">{{Cytuj pismo | autor = Luděk Záveský, Vlasta Jarolímová, Jan Štěpánek | tytuł = Nuclear DNA content variation within the genus Taraxacum (Asteraceae) | czasopismo = Folia Geobotanica | wolumin = 40, 1 | strony = 91-104 | data = 2005 | url = http://link.springer.com/article/10.1007/BF02803047}}</ref>
# <ref name="Zhang-2012">{{Cytuj pismo | autor = Zhang X., Xiong H., Liu L. | tytuł = Effects of taraxasterol on inflammatory responses in lipopolysaccharide-induced RAW 264.7 macrophages. | czasopismo = J Ethnopharmacol | wolumin = 141 | wydanie = 1 | strony = 206-211 | rok = 2012 | doi = 10.1016/j.jep.2012.02.020 | pmid = 22366673 | język = en}}</ref>
# <ref name="Zhang-2014">{{Cytuj pismo | autor = Zhang X., Xiong H., Li H., Cheng Y. | tytuł = Protective effect of taraxasterol against LPS-induced endotoxic shock by modulating inflammatory responses in mice. | czasopismo = Immunopharmacol Immunotoxicol | wolumin = 36 | wydanie = 1 | strony = 11-16 | rok = 2014 | doi = 10.3109/08923973.2013.861482 | pmid = 24286370 | język = en}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
{{wikicytaty|Mniszek pospolity}}
* [http://dixon.iplantcollaborative.org/CompositaeWeb/default.aspx?Page=NameDetails&TabNum=0&NameId=afc06047-ee86-41ec-87a2-98ef4339a5e1 ''Taraxacum'' sect. ''Ruderalia'' Kirschner, H.Øllg. & Štěpánek]. Global Compositae Checklist. [w tabeli 'Browse Names' '''wykaz gatunków apomiktycznych''' z sekcji]
* {{cytuj stronę|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/astera/tarax/tararudv.jpg |tytuł=Taraxacum the section Vulgaria | praca=Den virtuella floran| opublikowany=Naturhistoriska riksmuseet| język=sv|data dostępu=2015-02-20}} ['''mapa zasięgu''' sekcji ''Vulgaria'' (syn. ''Ruderalia'')]
* {{Cytuj stronę | url = https://images.wur.nl/digital/collection/coll13/id/550/rec/4 | tytuł = Taraxacum officinale > Root System Drawings | praca = Wurzelatlas | opublikowany = Wageningen University & Research}} ['''system korzeniowy''']

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Cichorioideae]]
[[Kategoria:Rośliny lecznicze]]
[[Kategoria:Inwazyjne gatunki roślin]]
[[Kategoria:Rośliny biblijne]]