Tekst źródłowy strony Mila (jednostka długości)

{{wikisłownik|mila}}
'''Mila''' – dawna [[jednostka miary|jednostka]] długości o różnej wartości, zależnej od rejonu i okresu. Nazwa pochodzi z [[łacina|łac.]] ''mille'' – tysiąc. Początkowo mila oznaczała 1000 [[krok (miara)|kroków podwójnych]].

W Polsce w użyciu pozostała jedynie [[mila morska]] o długości 1,852 km. W krajach anglosaskich stosowana jest [[mila międzynarodowa]] = 1,609344 km{{r|WIEM}}, nazywana skrótowo {{ang.|mile}}.

Wybrane wielkości:
* [[mila morska]] = 10 [[kabel (jednostka)|kabli]] = 1,85166 km
* [[mila polska]] = 7 [[wiorsta|wiorst]], czyli 7,146 km, a od 1819 roku – 8,53431 km
* [[mila pruska]] = 7,53248 km
* [[mila rzymska]] = 1000 [[Krok (miara)|passus]] (kroków podwójnych) = 1,4815 km
* [[mila wrocławska]] = ok. 6,7 km

== Porównanie ==
<!-- Bitte alle Zahlen in die folgende Tabelle integrieren. --->
Lista obejmuje też '''ligi''', tłumaczone również jako mile. Ich długość mieści się między krótkimi zachodnioeuropejskimi i długimi północno-, środkowo- i wschodnioeuropejskimi milami.

{| class="wikitable sortable"
! Długość (m) || Oznaczenie || Miejsce || od || do || Definicja || Komentarze
|-
| {{0|00}}500 || ''[[Li (jednostka długości)|Li]]'', mila chińska || [[Chiny]] || || dzisiaj || || Obecna ustandaryzowana wartość
|-
| {{0|00}}576 || ''Li'', mila chińska || [[Chiny]] || || dawniej || ||
|-
| {{0}}1482 || ''mille passus, milliarium'' || [[Cesarstwo Rzymskie|Cesarstwo rzymskie]] || || || ||
|-
| {{0}}1486,6 || ''[[Miglio]]''<ref>Leopold Carl Bleibtreu, Handbuch der Münz-, Maß- und Gewichtskunde und des Wechsel-Staatspapier-, Bank- und Aktienwesens europäischer und außereuropäischer Länder und Städte, Stuttgart, Verlag von J. Engelhorn, 1863, S. 332.</ref> || [[Sycylia]] || || || ||
|-
| {{0}}1500 || mila perska || [[Iran|Persja]] || || || ||
|-
| {{0}}1524 || ''London Mile'' || [[Anglia]] || || || 5000 [[stopa angielska|stóp]] || ([[mila londyńska]])
|-
| {{0}}1609,3426 || ''statute mile'' (hist.) || [[Wielka Brytania]] || || 01.07.1959 || ||
|-
| {{0}}'''1609,344''' || '''[[Mila międzynarodowa|mile]]''' || '''międzynarodowa''' || '''1959''' || '''dzisiaj''' || '''1760 [[jard]]ów''' || '''Pierwszego lipca [[1959]] różne anglo-amerykańskie jednostki zostały ujednolicone. Wartość w metrach jest dokładna.'''
|-
| {{0}}'''1609,3472''' || (''statute'') ''mile'' || [[Stany Zjednoczone|USA]] || || dzisiaj || 1760 jardów || Od ujednolicenia w 1959 roku „[[Anglo-amerykański system pomiaru|U.S. Survey Mile]]”. Od tego momentu jest jedyną jednostką pomiaru gruntu. Od 1893 roku, dokładna jej długość w metrach wynosi: <math>\tfrac{3600}{3937\cdot1760}.</math>
|-
| {{0}}1820 || || [[Włochy]] || || || ||
|-
| {{0}}'''1852''' || [[mila morska]], ''Nautische Meile, Seemeile'' || międzynarodowa || || dzisiaj || 1 [[minuta kątowa]] || Mierzona względem [[Koło wielkie|koła wielkiego]] o obwodzie 40&nbsp;000&nbsp;km. Symbol: NM, nm (w języku polskim Mm, w języku niemieckim również sm)
|- style="background:lightgrey"
| {{0}}1852,3 || (dla porównania) || || || || 1&nbsp;minuta południkowa ||
|-
| {{0}}1853,181 || mila morska || [[Turcja]] || || || ||
|-
| {{0}}1855 || mila admiralska<ref name=WIEM>{{cytuj stronę |url = https://zapytaj.onet.pl/encyklopedia/4843,,,,mila,haslo.html |tytuł = Mila |opublikowany = [[WIEM (encyklopedia)|WIEM]]}}</ref> || || || || ||
|- style="background:lightgrey"
| {{0}}1855,4 || (dla porównania) || || || || 1&nbsp;minuta równikowa || Mierzona względem [[równik]]a (o obwodzie 40&nbsp;076&nbsp;km).
|-
| {{0}}2220 || liga || [[Kultura gallo-romańska]] || || || 1,5 mili || Za panowania cesarza [[Septymiusz Sewer|Septymiusza Sewera]], na obszarze Galii i rzymskiej Germanii, liga oficjalnie zastąpiła milę jako jednostkę miary<ref>{{cytuj |url = http://vormetrische-laengeneinheiten.de/html/gliederung.html |tytuł = Hierarchische Gliederung der vormetrischen Längeneinheiten |data dostępu = 2018-11-04 |autor = |opublikowany = vormetrische-laengeneinheiten.de |data = |język = de}}</ref>{{Nie w źródle}}.
|-
| {{0}}2470 || || [[Sardynia]], [[Piemont]] || || || ||
|-
| {{0}}2622 || || [[Szkocja]] || || || ||
|-
| {{0}}2880 || || [[Irlandia]] || || || ||
|-
| {{0}}3780 || || [[Flandria (region)|Flandria]] || || || ||
|-
| {{0}}3898 || ''Lieue'' || [[Francja]] || || || 2000 ''Körperlängen'' ||
|-
| {{0}}4000 || liga || || || || ogólna lub metryczna ||
|-
| {{0}}4000 || ''Legue'' || [[Gwatemala]] || || || ||
|-
| {{0}}4190 || ''Legue'' || [[Meksyk]]<ref name="BI">{{cytuj książkę |autor = Helmut Kahnt |tytuł = BI-Lexikon Alte Maße, Münzen und Gewichte |wydawca = VEB Bibliographisches Institut |miejsce = Leipzig |data = 1986 |wydanie = 1 |strony = 380}}</ref> || || || = 2500 ''Tresas'' = 5000 ''Varas'' ||
|-
| {{0}}4444,8 || Mila lądowa || || || || <math>\tfrac{1}{25}\text{°}</math> [[długość geograficzna|długości geograficznej]] ||
|-
| {{0}}4452,2 || ''lieue commune'' || [[Francja]] || || || ||
|-
| {{0}}4513 || ''Legue'' || [[Paragwaj]] || || || ||
|-
| {{0}}4513 || ''Legua'' || [[Chile]]<ref name="BI" /> ([[Gwatemala]], [[Haiti]]) || || || = 36 ''Cuadros'' = 5400 ''Varas'' ||
|-
| {{0}}4808 || || [[Szwajcaria]] || || || ||
|-
| {{0}}4828 || angielska ''land league'' ([[liga lądowa]]) || [[Anglia]] || || || 3 ''miles'' ||
|-
| {{0}}4800<br />{{0}}4900 || niemiecka ''Rasta'', też „Doppelleuge” || || || || ||
|-
| {{0}}5000
|''légua nova''
|[[Portugalia]]<ref name="BI" />
|
|
|
|
|-
| {{0}}5196 || ''Legua'' || [[Boliwia]]<ref name="BI" /> || || || = 40 ''Ladres'' ||
|-
| {{0}}5152 || ''Legua argentina'' || [[Argentyna]], [[Buenos Aires]]<ref name="BI" /> || || || = 6000 ''Varas'' ||
|-
| {{0}}5154 || ''Legue'' || [[Urugwaj]] || || || ||
|-
| {{0}}5200 || ''Legua'' || [[Boliwia]] || || || ||
|-
| {{0}}5370 || ''Legue'' || [[Wenezuela]] || || || ||
|-
| {{0}}5500 || ''Legua'' || [[Portugalia]] || || || ||
|-
| {{0}}5510 || ''Legue'' || [[Ekwador]] || || || ||
|-
| {{0}}5532,5 || ''Landleuge'' || [[Królestwo Prus|Prusy]] || || || ||
|-
| {{0}}5540 || ''Legue'' || [[Honduras]] || || || ||
|-
| {{0}}5556 || [[liga morska]] || || || || = 3 [[mila morska|mile morskie]] ||
|-
| {{0}}5570 || ''Legua'' || [[Hiszpania]] i [[Chile]] || || || ||
|-
| {{0}}5572 || ''Legua'' || [[Kolumbia]]<ref name="BI" /> || || || = 3 ''Millas'' ||
|-
| {{0}}5572,7 || ''Legue'' || [[Peru]]<ref name="BI" /> || || || = 20000 Fuß ||
|-
| {{0}}5572,7 || ''Legua antigua''<br />dawna Legua || [[Hiszpania]]<ref name="BI" /> || || || = 3 ''Millas'' = 15000 stóp ||
|-
| {{0}}5590
|''Légua''
|[[Brazylia]]<ref name="BI" />
| || || = 5000 ''Varas'' = 2500 ''Bracas'' ||
|-
| {{0}}5600 || ''Legua'' || Brazylia || || || ||
|-
| {{0}}6197
|''légua antiga''
|[[Portugalia]]<ref name="BI" /> || || || = 3 ''Milhas'' = 24 ''Estadios'' ||
|-
| {{0}}6277 || || [[Luksemburg]] || || || ||
|-
| {{0}}6280 || || [[Belgia]] || || || ||
|-
| {{0}}6687,24 || ''Legua nueva''<br />Legua nowa, od 1766 || [[Hiszpania]]<ref name="BI" /> || || || = 8000 ''Varas'' ||
|-
| {{0}}6797 || ''Landvermessermeile'' || [[Saksonia]] || || || ||
|-
| {{0}}7400 || || [[Niderlandy (region historyczny)|Niderlandy]] || || || ||
|- style="background:lightgrey"
| {{0}}7409 || (dla porównania) || || || || 4&nbsp;minuty południkowe ||
|-
| {{0}}7419,2 || || [[Królestwo Hanoweru]] || || || ||
|-
| {{0}}7419,4 || || [[Księstwo Brunszwiku]] || || || ||
|-
| {{0}}7420,4<br />{{0}}7414,9 || || [[Bawaria]] || || || ||
|-
| {{0}}7420,439 || mila geograficzna || || || || <math>\tfrac{1}{15}</math> stopnia równikowego ||
|- style="background:lightgrey"
| {{0}}7421,6 || (dla porównania) || || || || 4&nbsp;minuty równikowe || (mila geograficzna)
|-
| {{0}}7448,7 || || [[Wirtembergia]] || || || ||
|-
| {{0}}7450 || || [[Hohenzollern-Hechingen (księstwo)|Hohenzollern-Hechingen]] || || || ||
|-
| {{0}}7467,6 || || [[Rosja]] || || || 7 wiorst ||
|-
| {{0}}7480 || || [[Czechy]] || || || ||
|-
| {{0}}7500 || ''kleine / neue Postmeile'' (mała / nowa mila pocztowa) || [[Saksonia]] || || 1840 || || mila niemiecka, mila saksońska
|-
| {{0}}7532,5 || Deutsche Land(es)meile (Niemiecka mila lądowa) || || || || ||
|-
| {{0}}7585,9 || Postmeile || [[Austro-Węgry]] || || || ||
|-
| {{0}}7850 || || [[Rumunia]] || || || ||
|-
| {{0}}8800 || || [[Szlezwik-Holsztyn]] || || || ||
|-
| {{0}}8888,89 <!--8890--> || || [[Badenia]] || || || ||
|-
| {{0}}9062 || ''mittlere Post-'' lub ''Polizeimeile'' (średnia mila pocztowa lub policyjna) || [[Saksonia]] || || 1722 || ||<!-- = 2 Stunden = 2000 Straßen-Ruthen = 16&nbsp;000 Leipziger Ellen = 32&nbsp;000 Fuß-->
|-
| {{0}}9206,3 <!--9200--> || || [[Wielkie Księstwo Hesji]] || || || ||
|- style="background:lightgrey"
| {{0}}9261,4 || (dla porównania) || || || || 5&nbsp;minut południkowych ||
|- style="background:lightgrey"
| {{0}}9277 || (dla porównania) || || || || 5&nbsp;minut równikowych ||
|-
| {{0}}9323 || ''alte Landmeile'' (dawna mila lądowa) || [[Hanower]] || || 1836 || ||<!--= 2000 calenberger Ruten zu 16 Fuß = 2 Stunden = 12000 Schritt-->
|-
| {{0}}9347 || ''alte Landmeile'' (dawna mila lądowa) || [[Hanower]] || || 1836 || ||
|-
| {{0}}9869,6 || || [[Oldenburg]] || || || ||
|-
| 10&nbsp;000 || mila metryczna, [[mila skandynawska]] || [[Skandynawia]] || || obecnie || || Ujednolicona mila szwedzka i norweska.
|-
| 10&nbsp;044 || ''große Meile'' || [[Westfalia]] || || || ||
|-
| 10&nbsp;670 || || [[Finlandia]] || || 1889 || || Obecnie używana jest mila skandynawska (10&nbsp;000&nbsp;m).
|-
| 10&nbsp;688,54 || ''mil'' || [[Szwecja]] || || 1889 || || Obecnie używana jest mila skandynawska (10&nbsp;000&nbsp;m).
|- style="background:lightgrey"
| 11&nbsp;113,7 || (dla porównania) || || || || 6&nbsp;minut południkowych ||
|- style="background:lightgrey"
| 11&nbsp;132,4 || (dla porównania) || || || || 6&nbsp;minut równikowych ||
|-
| 11&nbsp;299 || ''mil'' || [[Norwegia]] || || 1889 || || Obecnie używana jest mila skandynawska (10&nbsp;000&nbsp;m).
|}

== Zobacz też ==
[[Plik:Wegmasse1.png|thumb|150px|Różne historyczne mile/ligi w niemieckim podręczniku z 1848 roku]]
* [[pozaukładowe jednostki miary]]
* [[układ SI]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Jednostki odległości}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Dawne jednostki długości]]