Tekst źródłowy strony Miejski Zakład Komunikacyjny w Bielsku-Białej

{{Przedsiębiorstwo infobox
 |nazwa             = MZK w Bielsku-Białej
 |nazwa oryginalna  = Miejski Zakład Komunikacyjny w Bielsku-Białej
 |logo              = 
 |grafika           = Siedziba MZK Bielsko-Biała, ulica Długa.jpg
 |opis grafiki      = Siedziba MZK przy ul. Długiej 50
 |państwo           = Polska
 |siedziba          = [[Bielsko-Biała]]
 |adres             = ul. Długa 50
 |data założenia    = [[1 lipca]] [[1991]]
 |data likwidacji   = 
 |forma prawna      = [[spółka z ograniczoną odpowiedzialnością]]
 |prezes            = [[Hubert Maślanka]]
 |dyrektor          = 
 |przewodniczący RN = 
 |udziałowcy        = 
 |rejestr           = 
 |numer rejestru    = 
 |zatrudnienie      = 
 |giełda            = 
 |ISIN              = 
 |symbol akcji      = 
 |rok               = 
 |przychody         = 
 |wynik operacyjny  = 
 |wynik netto       = 
 |aktywa            = 
 |kapitał własny    = 
 |kapitał zakładowy = 
 |współrzędne       = 
 |commons           = 
 |www               = http://www.mzk.bielsko.pl
}}
[[Plik:Bielsko-Biała,_zajezdnia_MZK.jpg|thumb|Widok na zajezdnię przy ulicy Długiej z lotu ptaka]]
'''Miejski Zakład Komunikacyjny w Bielsku-Białej''' '''sp. z o.o.'''<ref>{{Cytuj |tytuł = Kontakt |data dostępu = 2021-10-17 |opublikowany = MZK w Bielsku-Białej |url = https://mzk.bielsko.pl/kontakt/ |język = pl}}</ref> (do 2019 roku jako zakład budżetowy miasta [[Bielsko-Biała]]<ref>{{Cytuj |autor = Phototrans |tytuł = [https://phototrans.pl/24,35,0.html]}}</ref>) – główny operator [[komunikacja miejska w Bielsku-Białej|komunikacji miejskiej w Bielsku-Białej]]{{fakt|data=2021-11}}.

Spółka poza obsługą komunikacji w mieście funkcjonuje w identycznej formie w miejscowościach znajdujących się obok Bielska-Białej. Są to: [[Bystra (powiat bielski)|Bystra]], [[Czechowice-Dziedzice]], [[Wilkowice (powiat bielski)|Wilkowice]] oraz [[Mazańcowice]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Schemat sieci MZK |data dostępu = 2025-01-23 |opublikowany = komunikacja.um.bielsko.pl |url = https://komunikacja.um.bielsko.pl/wp-content/uploads/2022/07/schemat-sieci-MZK-2022.pdf |archiwum = http://web.archive.org/web/20220807135624/https://komunikacja.um.bielsko.pl/wp-content/uploads/2022/07/schemat-sieci-MZK-2022.pdf |zarchiwizowano = 2022-08-07}}</ref>.

== Historia ==
{{Osobna sekcja|Komunikacja miejska w Bielsku-Białej|Historia}}
'''Miejski Zakład Komunikacyjny''' powstał na bazie poprzednika – '''Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego''', którego postawiono w stan likwidacji. Wiązało się to z przywróceniem samorządów gminnych w [[Polska|Polsce]]. Stało się to 1 lipca 1991, wówczas to MZK, z ramienia jednostki budżetowej Urzędu Miejskiego Bielsko-Biała przejęło obowiązki i organizację transportu miejskiego{{fakt|data=2021-11}}.

Po [[Transformacja ustrojowa|transformacji ustrojowej]] postanowiono zreorganizować funkcjonowanie komunikacji autobusowej. Wiązało się to z likwidacją połączeń przynoszących straty; dotyczyło to kursów do zakładów pracy, podmiejskich (większość została przejęta przez [[Komunikacja Beskidzka|PKS w Bielsku-Białej]]) oraz tych, które dublowały się. Ponadto postanowiono uruchomić linie, które miały na celu połączyć słabo skomunikowane osiedla z komunikacją miejską – były to m.in. osiedla: Polskich Skrzydeł, Sarni Stok oraz Langiewicza. Ponadto zauważono możliwość „zarobku” na reklamach – zaczęto umieszczać reklamy na pojazdach. Początkowo były one niewielkie, lecz z biegiem czasu ewoluowały do rozmiaru, w których zaczęły zajmować całą boczną i tylną powierzchnię autobusu{{Fakt|data=2021-11}}.

W 2004 roku ustalono malaturę pojazdów<ref>{{Cytuj |tytuł = MIG – Miesięcznik Informacyjny Komunikacji Na Podbeskidziu |data dostępu = 2021-10-17 |opublikowany = www.nowymig.cba.pl |url = http://www.nowymig.cba.pl/mig/9/new.htm#dop}}</ref> – od tamtej pory autobusy jeździły w biało-czerwono-żółtych barwach, które odnosiły się do barw [[Flaga Bielska-Białej|flagi Bielska-Białej]]. Dyskusję sprowokowała dostawa sześciu [[Solaris Urbino 12]] drugiej generacji z 2002 roku w zielono-niebieskich barwach; narzucano ich barwy innym pojazdom, co spowodowało kontrowersje wśród mieszkańców{{Fakt|data=2021-11}}.

=== Pierwsze dostawy autobusów ===
[[Plik:Ikarus 415 022 Partyzantow.JPG|thumb|Ikarus 415.14B #022 na ulicy Partyzantów]]
W pierwszych latach od przekształcenia przedsiębiorstwa postanowiono zmodernizować flotę. W tym celu zakupiono autobusy marki [[Ikarus]], które swoimi parametrami nadawały się do obsługi miasta o górzystej topografii. W 1993 roku przyjechała pierwsza dostawa autobusów przegubowych – był to model [[Ikarus 280|280.37]] oznaczony numerem taborowym #001-#010. Rok później dostarczono model [[Ikarus 280|280.37B]], który wyróżniał się od poprzedników zmienioną skrzynią biegów. Otrzymały one numerację #011-#020{{fakt|data=2021-11}}.

W nadchodzących latach dyrekcja MZK ujednolicała tabor, bowiem to właśnie Ikarusy były podstawą floty. W [[1995]] roku zamówiono kilkanaście sztuk [[Ikarus 415|415.14B]]. Rokrocznie dokupowano kolejne egzemplarze różniące się poszczególnymi specyfikacjami. Względy mobilności dla osób niepełnosprawnych przesądziły, aby w zamówieniach uwzględniać niskopodłogowe pojazdy – w takim wypadku zakupiono Ikarusy [[Ikarus 405|405.03]], [[Ikarus 411|411.08]] (MZK posiadała dwa z wyprodukowanych sześciu egzemplarzy) oraz [[Ikarus 412|412.08B]]. Dzięki temu rozwiązaniu przewoźnik mógł uwzględnić gwarancję kursów niskopodłogowych – oznaczane w rozkładach jazdy na przystankach literą ''i''{{fakt|data=2021-11}}.

Pod koniec lat 90. do zakładu zostało sprowadzonych dziewięć sztuk niskopodłogowych [[MAN NL 2x2|MAN NL 222]] posiadających pod maską 220 KM{{fakt|data=2021-11}}.

=== Modernizacja taboru ===
Mimo dokupowania nowoczesnych autobusów na ówczesne standardy w latach dwutysięcznych (tj. 20 sztuk [[Mercedes-Benz O530|Mercedesów 0530 Facelift]], 15 sztuk [[Solaris Urbino 12|Solarisów Urbino 12]] III generacji, 10 sztuk [[Mercedes-Benz O345|Mercedesów Benz Conecto LF A30]], 6 sztuk przegubowych [[Mercedes-Benz O530|Mercedesów O530G Facelift]] czy kilka egzemplarzy [[Jelcz M081MB|Jelczów M081MB3 Vero]] i [[Autosan|Autosanów A8V.03.01 Wetlina]]) – przewoźnik skupiał się na modernizacji taboru. Wówczas to likwidowano stare pojazdy, m.in. są to [[Jelcz PR110|Jelcze PR110]] (ostatni został wycofany w 2007 roku) czy dwa egzemplarze [[Mercedes-Benz O305G]] (o numerach taborowych #733 i #734). [[Plik:SU12 Partyzantow MZKBB.jpg|thumb|Wycofany z eksploatacji [[Solaris Urbino 12]] #091 II generacji w starym malowaniu.Przystanek przy pl. Mickiewicza]]
W połowie [[Lata 10. XXI wieku|lat 10. XXI wieku]] MZK stanął przed wyzwaniem modernizacji taboru, w którym większość pojazdów była przestarzała technologicznie; Ikarusy zamówione w latach 90. miały w większości około 20 lat. W tym celu zamówiono 38 sztuk autobusów mających na celu zastąpić wysłużone pojazdy wystawione na sprzedaż. Sprowadzono do Bielska-Białej [[Solaris Urbino 18]] IV generacji w liczbie 10 egzemplarzy oraz [[Solaris Urbino 12]], których spółka zamówiła 28 sztuk. Finalnie oznaczało to koniec wykorzystywania pojazdów marki Ikarus przez MZK.

22.08.2018 roku zostało zorganizowane pożegnanie autobusów marki Ikarus w Bielsku- Białej. W pożegnalne kursy został zadysponowany ostatni wóz Węgierskiej marki na stanie MZK- Ikarus [[Ikarus 280|280.70E]] #060, którego numer oznaczał liczbę lat, w jakich węgierskie pojazdy podróżowały po bielskich ulicach{{fakt|data=2021-11}}.

19 Października 2018r. wóz został wywieziony na złom w Zawierciu, tak zakończyła się Węgierska historia w MZK<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = ([https://phototrans.pl/24,35,0,Miejski_Zak__ad_Komunikacyjny_w_Bielsku_Bia__ej_sp__z_o_o_.html Phototrans.pl]) |praca = https://phototrans.pl/24,35,0,Miejski_Zak__ad_Komunikacyjny_w_Bielsku_Bia__ej_sp__z_o_o_.html |opublikowany = Phototrans.pl}}</ref>

W 2021 roku przewoźnik ogłosił przetarg, w którym finalnie podpisano umowę na zakup pięciu Solarisów Urbino 12 IV generacji. Pojazdy zostały dostarczone w październiku tego samego roku{{fakt|data=2021-11}}.

W tym samym roku MZK ogłosiło przetarg na zakup 4 sztuk autobusów przegubowych. Przetarg wygrała firma [[Solaris Bus & Coach|Solaris]] dostarczając w 2022 roku 4 [[Solaris Urbino 18|Solarisy Urbino 18]]  IV generacji (Facelift).    

=== Zmiany w przebiegach linii ===
Początek [[XXI wiek]]u obfitował w wiele zmian; postanowiono skomunikować nowo otwarty Szpital Wojewódzki funkcjonującymi liniami – są to nr 1, 12, 23, które miały za zadanie wzmocnić siatkę połączeń do placówki medycznej. Wiele połączeń kończących trasę przy [[Bielsko-Biała Główna|dworcu kolejowym]] i [[Komunikacja Beskidzka|dworcu autobusowym]] zostało wydłużonych do nowo otwartych galerii handlowych i hipermarketów{{fakt|data=2021-11}}.

Uruchamiano połączenia mające na celu skomunikować regiony peryferyjne miasta. Powstały linie, które pozwalały mieszkańcom łatwiej dostać się m.in. do [[Lipnik (Bielsko-Biała)|Lipnika]], [[Kamienica (Bielsko-Biała)|Kamienicy]] czy [[Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej|Akademii Techniczno-Humanistycznej]] znajdującej się w [[Mikuszowice|Mikuszowicach]]. Przywrócono połączenia podmiejskie, które kursowały do [[Mazańcowice|Mazańcowic]], [[Międzyrzecze Dolne|Międzyrzecza Dolnego]] oraz do [[Czechowice-Dziedzice|Czechowic-Dziedzic]]{{fakt|data=2021-11}}.

W 2014 roku uruchomiono dwa nowe połączenia; są to linie 37 i 38 (zlikwidowane po pierwotnym zawieszeniu ich obsługi spowodowanej [[Pandemia COVID-19|pandemią COVID-19]]). W ramach obsługi linii pracowniczych przewoźnik otworzył trzy połączenia, które zostały oznaczone literą P<ref>{{Cytuj |tytuł = Uruchomienie linii pracowniczych P1 oraz P2 do zakładu Proseat przy ul. Szklanej |data = 2020-11-18 |data dostępu = 2024-10-05 |opublikowany = MZK w Bielsku-Białej |url = https://mzk.bielsko.pl/2020/11/18/uruchomienie-linii-pracowniczych-p1-oraz-p2-do-zakladu-proseat-przy-ul-szklanej/ |język = pl-PL}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Optymalizacja sieci komunikacyjnej – zmiany od 4 maja 2021 r. |data = 2021-04-29 |data dostępu = 2024-10-05 |opublikowany = MZK w Bielsku-Białej |url = https://mzk.bielsko.pl/2021/04/29/optymalizacja-sieci-komunikacyjnej-zmiany-od-4-maja-2021-r/ |język = pl-PL}}</ref>.

Od października 2021 roku zmieniono końcowe przystanki w liniach 24 oraz 10, które poprzednio kończyły swoje trasy odwrotnie. Pierwsza z wymienionych zaczęła kończyć trasę na przystanku ''Mikuszowice Śląskie'', a druga przy uczelni ATH{{fakt|data=2021-11}}.

== Tabor ==
Spis taboru (06.02.2025){{fakt|data=2021-11}}<ref name=":0" />

{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
! Model autobusu
! class="unsortable"|

Niska podłoga

!Informacja pasażerska
!Monitoring
!Klimatyzacja
! Rok zakupu
! Liczba pojazdów eksploatowanych
! Numery boczne
! Typ eksploatacji
|-
! [[Solaris Urbino 12|Solaris Urbino 12 III W2]]
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|
|
| [[2006]]
| 10
! #092-#101
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
! [[Jelcz M081MB]]
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|
|
| [[2006]]–[[2007]]
| 5
! #102-#105, #107-#108
| obsługa linii peryferyjnych, 
linii nocnych, linii specjalnych
|-
! [[Mercedes-Benz O530|Mercedes Benz O530K Facelift]] A26
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|
|
| [[2007]]
| 10
! #109-#118
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
! [[Mercedes-Benz O530|Mercedes Benz O530 Facelift]] A30
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|
| [[2008]]
| 10
! #119-#128
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
! [[Solaris Urbino 12|Solaris Urbino 12 III W69]]
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|
| [[2009]]
| 5
! #129-#133
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
! [[Autosan Wetlina|Autosan A8V.03.01 Wetlina]] City
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|
| [[2009]]
| 3
! #134-#136
| obsługa linii specjalnych
|-
! [[Mercedes-Benz O530|Mercedes Benz O530G Facelift]] B4
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|
| [[2010]]–[[2011]]
| 6
! #137-#142
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
! [[Mercedes-Benz O530|Mercedes Benz O530G Facelift]] B2
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|
| [[2011]]
| 4
! #143-#146
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
! [[Mercedes-Benz O345|Mercedes Benz Conecto]] LF A30
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|
| [[2011]]
| 10
! #147-#156
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
! Iveco Daily 70C17 / SKD [[SKD Stratos|Stratos LF 38]]
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|{{Cechy pojazdów|4=klimatyzacja}}
| [[2015]], [[2017]]
| 3
! #157, #216, #217
| obsługa linii peryferyjnych, linii nocnych, linii specjalnych
|-
! Scania OmniCity CN230UB 4<math>\times</math>2 EB
| {{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|{{Cechy pojazdów|4=klimatyzacja}}
| [[2015]]
| 8
! #158,
<nowiki>#</nowiki>160-#165 #167
| przewozy miejskie i podmiejskie
|-
![[Solaris Urbino 18|Solaris Urbino 18 IV]]
|{{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|{{Cechy pojazdów|4=klimatyzacja}}
|[[2016]]–[[2017]]
|10
!#168-#177
|przewozy miejskie i podmiejskie
|-
![[Solaris Urbino 12|Solaris Urbino 12 IV]]
|{{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|{{Cechy pojazdów|4=klimatyzacja}}
|[[2016]]–[[2017]]
|38
!#178-#217
|przewozy miejskie i podmiejskie
|-
![[Solaris Urbino 12|Solaris Urbino 12 IV Fl]]
|{{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|{{Cechy pojazdów|4=klimatyzacja}}
|[[2021]]
|5
!#218-#222
|przewozy miejskie i podmiejskie
|-
![[Solaris Urbino 18|Solaris Urbino 18 IV Fl]]
|{{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|{{Cechy pojazdów|3=monitoring}}
|{{Cechy pojazdów|4=klimatyzacja}}
|[[2022]]
|4
!#223-#226
|przewozy miejskie i podmiejskie
|-
!Mercedes- Benz eVito Tourer/CMS Auto
|{{Cechy pojazdów|niepełnosprawni}}
|{{Cechy pojazdów|2=informacja}}
|
|{{Cechy pojazdów|4=klimatyzacja}}
|2024
|5
!#935-#939
|obsługa przewozów specialnych
|-
| colspan="8" | '''Razem'''
|136 
|-
| colspan="8" | '''Autobusy przystosowane do przewozu osób na wózkach inwalidzkich'''
|100%<!--{{subst:#expr:136/136*100 round 0}}--> (136/136)
|-
| colspan="8" | '''Autobusy z głosowymi zapowiedziami przystanków'''
|97%<!--{{subst:#expr:132/136*100 round 0}}--> (132/136)
|-
| colspan="8" | '''Autobusy z monitoringiem wizyjnym'''
|78%<!--{{subst:#expr:106/136*100 round 0}}--> (106/136)
|-
| colspan="8" | '''Autobusy z klimatyzacją przestrzeni pasażerskiej'''
|60%<!--{{subst:#expr:81/136*100 round 0}}--> (81/136)
|}

== Zobacz też ==
* [[komunikacja miejska w Bielsku-Białej]]
* [[tramwaje w Bielsku-Białej]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.mzk.bielsko.pl/ Strona główna Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego w Bielsku-Białej]
* https://komunikacja.um.bielsko.pl

[[Kategoria:Komunikacja miejska w Bielsku-Białej]]
[[Kategoria:Operatorzy publicznego transportu zbiorowego w województwie śląskim|Bielsko-Biała]]
[[Kategoria:Transport w Czechowicach-Dziedzicach]]