Tekst źródłowy strony Matematyczność świata

'''Matematyczność świata''' – cecha świata, fakt, że daje się go opisać [[matematyka|matematycznie]], podawana jako jedno z założeń [[Nauki empiryczne|nauk empirycznych]] przez [[Filozofia chrześcijańska|chrześcijańskiego]] [[Filozofia przyrody|filozofa przyrody]] [[Michał Heller|Michała Hellera]]{{odn|Heller|2012|s=11}}.

Teza o matematyczności świata upowszechniła się wraz z powstaniem nowożytnej nauki, gdy rozwój matematyki (np. [[rachunek różniczkowy i całkowy]] wynaleziony równolegle przez [[Isaac Newton|Newtona]] i [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniza]]) otworzył nowe perspektywy matematycznego opisu świata<ref>{{Cytuj |autor = Emerich Coreth, Harald Schöndorf |tytuł = Filozofia XVII i XVIII wieku |wydawca = Wydawnictwo Marek Derewiecki |miejsce = Kęty |data = 2006|s=7–8}}</ref>. Potwierdza ją rozwój nauk, opierających się na matematyce{{odn|Heller|2012|s=11}}.

Matematyczność świata odpowiada w pewnym stopniu dawniejszej [[zrozumiałość bytu|zrozumiałości bytu]] (''intelligibilitas entis''), rozpatrywanej w [[średniowiecze|średniowieczu]]{{odn|Heller|2012|s=11}}. Zachodzi podejrzenie, czy nie jest to hipoteza trywialna, okazuje się jednak, że wcale nie{{odn|Heller|2012|s=50}}. Nie jest to wcale jedyny rozpatrywany pogląd na świat. [[Eugene Wigner|Wigner]] określał zrozumiałość świata jako niezrozumiałą, [[Albert Einstein]] pisał nawet, że jest to jedyna naprawdę niezrozumiała rzecz. Wobec tego rozpatruje się też poglądy przeciwne{{odn|Heller|2012|s=11}}:
* amatematyczność przyrody,
* matematyczna [[transcendentność]] przyrody,
* przyroda opisywana przez matematykę zbyt trudną, by umożliwić powstanie i rozwój nauki.

Jeśli jednak przyroda byłaby amatematyczna, a więc nieopisywalna żadną matematyką, byłaby też zupełnie irracjonalna{{odn|Heller|2012|s=11}}. Rozważa się takie światy ([[świat niematematyczny]]). Jednakże gdyby taki świat był całkowicie niematematyczny, nie obowiązywałyby w nim żadne zupełnie prawa bądź też różne zasady obowiązywałyby naraz. Prowadziłoby to do sprzeczności (mówi się nawet, że świat taki byłby ''rozrywany przez sprzeczności''). W rezultacie świat taki nie mógłby zaistnieć{{odn|Heller|2012|s=50–51}}.

Świat mogłaby jednak opisywać matematyka zbyt skomplikowana, by człowiek mógł ją poznać – transcendentną wobec możliwości poznawczych człowieka. Nawet zaś jeśli byłaby opisywana matematyką, którą człowiek może zrozumieć, mógł towarzyszyć jej stopień trudności, który praktycznie uniemożliwiłby powstanie oraz następnie rozwój opartych na matematyce nauk przyrodniczych. [[Michał Heller]] podaje tutaj jako przykład opisane przez Newtona [[prawo powszechnego ciążenia]], zgodnie z którym każde dwa ciała obdarzone [[masa (fizyka)|masą]] przyciągają się z [[Grawitacja|siłą]] odwrotnie proporcjonalną do kwadratu odległości między nimi{{odn|Heller|2012|s=11–12}}
: <math>F =G \frac{ m_1 m_2}{r^2}.</math>

Wystarczy, że zamiast kwadratu odległości w mianowniku pojawi się wartość nieznacznie odbiegająca od liczby 2, np.
: <math>F =G \frac{ m_1 m_2}{r^{2,1}},</math>

a [[planeta|planety]] w [[Układ Słoneczny|Układzie Słonecznym]] będą poruszały się po torach tak skomplikowanych, że nie będzie możliwe wykrycie rządzących nimi praw{{odn|Heller|2012|s=12}}. W rezultacie Heller rozróżnia światy ontycznie matematyczne (o matematyczności w sensie [[ontologia|ontologicznym]]) i poznawczo matematyczne (o matematyczności poznawczej). Oba rodzaje światów opisywane są pewnymi regułami, różnią się natomiast możliwościami zbadania ich i opisania przez człowieka{{odn|Heller|2012|s=53}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę | nazwisko = Heller| imię = Michał | autor link = Michał Heller | tytuł = Filozofia i Wszechświat | wydawca = [[Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”|Universitas]] | miejsce = Kraków | data = 2012 | strony = 40 | isbn=97883-242-2201-8 | odn = tak }}

[[Kategoria:Filozofia przyrody]]
[[Kategoria:Filozofia matematyki]]