Tekst źródłowy strony LaTeX

{{Inne znaczenia|oprogramowania|[[Latex|inne znaczenia „Latex”]]}}
{{Oprogramowanie infobox
 |nazwa               = LaTeX
 |rodzaj              = [[skład tekstu]]
 |logo                = LaTeX project logo bird.svg
 |grafika             = 
 |opis grafiki        = 
 |autor               = [[Leslie Lamport]]
 |platforma sprzętowa = 
 |system operacyjny   = 
 |język programowania = 
 |pierwsze wydanie    = 1984
 |wersja stabilna     = 
 |wersja testowa      = 
 |licencja            = {{link-interwiki|LaTeX Project Public License|Q=Q1050635}}
 |wikibooks           = 
 |commons             = 
 |www                 = https://www.latex-project.org//
}}
'''LaTeX''' – [[oprogramowanie]] do [[automatyzacja|zautomatyzowanego]] [[DTP|składu tekstu]], a także związany z nim [[język znaczników]], służący do formatowania dokumentów tekstowych i tekstowo-graficznych (na przykład: broszur, artykułów, książek, plakatów, prezentacji, a nawet stron [[HTML]]). Jego logo stylizowane jest z użyciem samego LaTeX-a jako <math>\mathrm{L\!\!^{{}_{\scriptstyle A}} \!\!\!\!\!\;\; T\!_{\displaystyle E} \! X}</math>.

LaTeX nie jest samodzielnym środowiskiem programistycznym: jest to zestaw [[makro|makr]] stanowiących nadbudowę dla systemu składu [[TeX|{{TeX}}]], automatyzujących czynności związane z procesem składania tekstu. Jednak, ze względu na dużą popularność LaTeX-a (w porównaniu z czystym TeX-em) nazwy te bywają używane zamiennie.

Twórcą pierwszej wersji <nowiki>LaTeX-a</nowiki> był [[Leslie Lamport]], a powstała ona w laboratorium badawczym firmy [[SRI International]]. Pierwowzorem był język {{link-interwiki |Scribe |Q=Q17152598}}.

== Nazwa ==
Poprawna wymowa nazwy to ''latech'' lub ewentualnie ''lejtech'' (IPA: [ˈlɑtɛx], [ˈleɪtɛx]). Zgermanizowana forma „lejtek” jest niepoprawna. Wymowa wynika ze źródłosłowu – ostatnia litera to [[Język grecki|greckie]] ''[[Chi (litera)|chi]]'', jako że nazwa '''TeX''' wywodzi się z greckiego słowa {{K|el|τεχνη}}, oznaczającego umiejętność, sztukę, technikę.

== Zasada działania LaTeX-a ==
Tworzenie tekstu w LaTeX-u opiera się na zasadzie [[WYSIWYM]] ({{K|en|What You See Is What You Mean}} – to, co widzisz, jest tym, o czym myślisz). Od zasady [[WYSIWYG]] odróżnia go to, że autor tekstu określa jedynie logiczną strukturę dokumentu (tzn. zaznacza, gdzie zaczyna się rozdział, co jest przypisem itp.), natomiast samym graficznym „ułożeniem” tekstu na stronie zajmuje się TeX, zwalniając tym samym użytkownika z tego zadania.

LaTeX zajmuje się również odpowiednim rozmieszczeniem i sformatowaniem wzorów matematycznych, rysunków i diagramów, zwalniając użytkownika ze żmudnej pracy związanej z integracją tych elementów z właściwym tekstem.

W sposób automatyczny tworzone są:
* spisy treści, ilustracji oraz tabel,
* numerowanie i referencje do rozdziałów i podrozdziałów,
* numerowanie i referencje elementów takich jak wzory i rysunki,
* skorowidze,
* bibliografia.

Dokument LaTeX-owy zawiera de facto [[kod źródłowy]] właściwego dokumentu, którego uzyskanie wymaga przeprowadzenia procesu [[Kompilator|kompilacji]]. W jej wyniku powstaje plik wynikowy w formacie [[DVI (plik TeX)|DVI]], specyficzny tylko dla środowiska TeX. Plik [[DVI (plik TeX)|DVI]] można następnie przetworzyć na jeden z popularnych formatów, takich jak [[PostScript]], [[Portable Document Format|PDF]] lub [[HTML]].

== Obszar zastosowań ==
<nowiki>LaTeX</nowiki> ułatwia skład tekstu, pozwalając autorowi skupić się na treści i strukturze tekstu. Obecnie zwykle nie pisze się tekstu źródłowego w „czystym” TeX-u ({{K|en|plain TeX}}), używa się LaTeX-a wraz z dodatkowymi pakietami określanymi mianem klas. Klasy ułatwiają pracę nad wyspecjalizowanymi rodzajami dokumentów – na przykład publikacjami zawierającymi rozbudowane wzory matematyczne lub chemiczne. Ponadto, dla ułatwienia współpracy z autorami artykułów, czasopisma składane w LaTeX-u mogą dostarczać własne wyspecjalizowane klasy. Przykładem może być klasa {{link-interwiki |RevTeX |Q=Q743685}} propagowana przez czasopisma naukowe z grupy [[Physical Review]]. Dzięki tej metodzie pracy ani autor artykułu, ani związany z wydawnictwem redaktor, nie muszą koncentrować się na szczegółach technicznych specyficznych dla danego czasopisma (np. formatowaniu danych bibliograficznych, tabel, podpisów pod rysunkami, standardach numerowania wzorów i nagłówków itp.).

Pisanie tekstu w LaTeX-u z punktu widzenia nowicjusza może wydawać się znacznie trudniejsze niż tworzenie analogicznych dokumentów w programach [[WYSIWYG]], wymaga bowiem nauczenia się podstaw języka [[TeX|{{TeX}}]] i przyswojenia używanych komend. Z drugiej strony, po ich opanowaniu praca nad tekstem i jego składem staje się dzięki LaTeX-owi efektywniejsza<ref>{{Cytuj |autor = John D. Cook |tytuł = Contrasting Microsoft Word and LaTeX |data = 2008-04-03 |data dostępu = 2021-04-30 |url = http://www.johndcook.com/blog/2008/04/03/microsoft-word-and-latex/}}</ref>, szczególnie w przypadku tekstów naukowych lub technicznych zawierających duże ilości wzorów, tabel i rysunków. Język opisu równań matematycznych, zaczerpnięty z LaTeX-a, jest tak uniwersalny i wygodny w użyciu, że stosuje się go niejednokrotnie w programach i serwisach niezwiązanych w inny sposób z TeX-em. W szczególności, wzory matematyczne widoczne na stronach [[Wikipedia|Wikipedii]] formatowane są z użyciem składni języka LaTeX.

W roku 2020 wdrożono wersję <math>\mathrm{L\!\!^{{}_{\scriptstyle A}} \!\!\!\!\!\;\; T\!_{\displaystyle E} \! X} \, 3</math> (LaTeX 3), wykorzystującą nowe jądro, acz z jednoczesnym przejściowym wsparciem dla pakietów opartych na starszej wersji <math>\mathrm{L\!\!^{{}_{\scriptstyle A}} \!\!\!\!\!\;\; T\!_{\displaystyle E} \! X} \, 2_{\displaystyle \varepsilon}</math><ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = LaTeX 3 News |data = 2020-01 |data dostępu = 2021-02-13 |url = https://www.latex-project.org/news/latex3-news/l3news12.pdf}}</ref>.

== Przykład dokumentu ==
{| cellspacing="1" cellpadding="0" border="0"
|<syntaxhighlight lang="latex">
\documentclass[11pt,a4paper]{article}

\usepackage{polski}
\usepackage[utf8]{inputenc}
\title{\LaTeX}
\author{Jan Wikipedysta}
\date{}

\begin{document}
\maketitle

\begin{abstract}
Dokument ten prezentuje kilka zasad składu tekstu
w~systemie \LaTeX.
\end{abstract}
% pierwsza sekcja
\section{Tekst}\label{sec:tekst}
\LaTeX\ ułatwia autorowi tekstu zarządzanie
numerowaniem sekcji, wypunktowaniami oraz odwołaniami
do tabel, rysunków i~innych elementów. W~łatwy sposób
możemy się odwołać do wzoru \ref{eqn:wzor1}.

% druga sekcja
\section{Matematyka}\label{sec:matematyka}
Poniższy wzór prezentuje możliwości \LaTeX\ w~zakresie
składu formuł matematycznych. Wzory są numerowane
automatycznie, podobnie jak inne elementy o~których
mowa w~sekcji~\ref{sec:tekst}.
\begin{equation}
    E = mc^2,
    \label{eqn:wzor1}
\end{equation}
gdzie
\begin{equation}
    m = \frac{m_0}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}}.
\end{equation}

\end{document}
</syntaxhighlight>
|[[Plik:LaTeX Output PL.svg|thumb|Dokument będący wynikiem przetworzenia kodu zamieszczonego po lewej|732x732px]]
|}

Kod źródłowy można utworzyć dowolnym edytorem tekstu. Dla wygody warto wybrać edytor [[podświetlanie składni|podświetlający składnię]] języka. Istnieją również wyspecjalizowane środowiska ułatwiające pracę, na przykład:
* [[Kile (edytor tekstu)|Kile]] darmowe środowisko dla [[Linux|Linuksa]].
* [[LaTeX Editor]] (LEd) darmowe środowisko dla [[Microsoft Windows|Windows]].
* [[LyX]] darmowy graficzny edytor TeX-a, który nie wymaga jego dużej znajomości.
* {{link-interwiki |Scientific WorkPlace |Q=Q7433779}} komercyjny program, również oferujący edycję w trybie graficznym.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Zobacz też ==
{{wikibooks|LaTeX}}
{{commonscat}}
* [[TeX]], [[BibTeX]], [[ConTeXt]], [[XeTeX]], [[Beamer (LaTeX)|Beamer]]
* [[TeaM-TL]]
* [[Kile (edytor tekstu)|Kile]], [[LaTeX Editor]], [[LyX]], [[TeXnicCenter]], [[Texmaker]], [[TeXShop]], {{link-interwiki |TeXworks |Q=Q1808606}} – edytory wspomagające pisanie w LaTeX-u
* [[LyX]] – graficzny edytor TeX-a

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.latex-project.org/ Oficjalna witryna projektu LaTeX]

* Podręcznik [https://polish-mirror.evolution-host.com/ctan/info/lshort/polish/lshort-pl.pdf ''Nie za krótkie wprowadzenie do systemu LaTeX''] zawierający opis systemu
* [http://www.gust.org.pl/ Strona Polskiej Grupy Użytkowników Systemu TEX]

; Dystrybucje TeX-a
[[Dystrybucja oprogramowania|Dystrybucje]] zawierające programy, pakiety makr (w tym LaTeX) i fonty:
* [https://www.tug.org/texlive/ TeX Live] – dla systemów [[Linux]], [[macOS]] and [[Microsoft Windows|Windows]] {{lang|en}}
* [https://miktex.org/ MikTeX] – dla systemów [[Linux]], [[macOS]] and [[Microsoft Windows|Windows]] {{lang|en}}

; Edytory obsługujące LaTeX-a
Przykładowe, darmowe, dedykowane środowiska do edycji LaTeX-a:
* [http://kile.sourceforge.net/ Kile] – [[Wolne oprogramowanie|wolny]] edytor dla systemów [[Unix]] {{lang|en}}
* [http://web.archive.org/web/20020113125426/http://www.uoregon.edu/~koch/texshop/ TeXShop] – wolny edytor dla systemów [[macOS|OS X]] {{lang|en}}
* [http://www.tug.org/texworks/ TeXworks] – wolny edytor dla systemów [[Microsoft Windows|Windows]], [[GNU/Linux]], [[macOS|OS X]] {{lang|en}}
Rozszerzenia popularnych edytorów
* [http://texlipse.sourceforge.net/ TeXlipse] – rozszerzenie [[Eclipse]] o wsparcie dla LaTeX-a {{lang|en}}
* [http://vim-latex.sourceforge.net/ Vim-latex] – zestaw makr ułatwiających prace z LaTeX-em dla edytora Vim {{lang|en}}
* [https://github.com/James-Yu/LaTeX-Workshop LaTeX Workshop] – rozszerzenie dla edytora [[Visual Studio Code|VSCode]] {{lang|en}}

{{Języki znaczników}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Formaty plików komputerowych]]
[[Kategoria:TeX]]
[[Kategoria:Języki opisu strony]]