Tekst źródłowy strony Kropka środkowa

{{Znak|{{unicode|·}}}}
'''Kropka środkowa, punkt'''<ref name=":1" /> – znak niealfabetyczny w formie kropki (np. [[font]] ''[[Szeryf (typografia)|serif]]'') położonej na wysokości [[linie pisma|średniej linii pisma]]. W niektórych fontach może mieć inną formę graficzną (kwadrat, trójkąt, romb, elipsa). Stosowany głównie jako separator lub [[punktor]] (ozdobny znak wypunktowania).

== Historia ==
Kropkę środkową zaczęli stosować Rzymianie jako znak interpunkcyjny służący do rozdzielania wyrazów. Zachowała się na papirusach z [[Herkulanum]] pisanych rzymską [[kurenta kapitalna|kurentą kapitalną]] z początku n.e. Pojawia się również na pompejańskich tabliczkach woskowych z lat 55–57 n.e. pisanych [[starsza kursywa rzymska|starszą kursywą rzymską]]. W I w n.e. stosowano ją powszechnie na rzymskich inskrypcjach nakamiennych<ref>WŁADYSŁAW SEMKOWICZ, ''Paleografia łacińska'', Universitas: Kraków 2007, wyd. 2, s. 212 in. {{ISBN|97883-242-0757-2}}</ref>.

Znak był obecny również w łacinie [[Średniowiecze|średniowiecznej]], w której bywał jedynym z używanych znaków przestankowych. Od niego pochodzi również sam termin [[Interpunkcja|interpunkcji]] (od {{W języku|la|interpunctio}}<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = INTERPUNKCJA |data dostępu = 2019-03-17 |praca = Słownik terminów gramatycznych |opublikowany = Edupedia |url = http://www.edupedia.pl/words/index/show/489194_slownik_terminow_gramatycznych-interpunkcja.html}}</ref>), czyli dosłowne: wstawianie owych punktów w tekst.

Znak ten był podstawowo umieszczany w połowie wysokości łacińskiego pisma kapitalnego tzw. [[kapitała monumentalna|kapitale monumentalnej]], a umieszczanie go na różnych wysokościach wiersza zmieniało jego znaczenie. Punkt postawiony u góry oznaczał koniec myśli lub przerwę dużą, pośrodku przerwę mniejszą, a u dołu, czyli w miejscu współczesnej [[Kropka|kropki]] – przerwę mała.

Zanik punktu w [[Literatura polska|piśmiennictwie polskim]] (zastąpionego [[Przecinek|przecinkiem]], [[Ukośnik|skośną kreską]] oraz kropką) miał miejsce w XVI wieku<ref name=":1">{{Cytuj książkę |autor = Ewa i Feliks Przyłubscy |tytuł = Gdzie postawić przecinek? |wydawca = Wiedza Powszechna |miejsce = Warszawa |data = 1982 |isbn = 83-214-0129-5}}</ref>.

Forma graficzna kropki środkowej przypominała trójkąt, grot strzały, kwadracik, romb lub ozdobny liść bluszczu, tzw. [[Hedera (typografia)|hederę]]. Niekiedy kropka środkowa była stosowana jako ornament do rozdzielania poszczególnych liter<ref>ALEKSANDER GIEYSZTOR, ''Zarys dziejów pisma łacińskiego'', PWN: Warszawa 1973, s. 63.</ref>.

== Znaki podobne ==
Znaki podobne do kropki środkowej w zapisie [[Unicode|unikodowym]]:
{| class="wikitable"
! Znak !! Unicode !! Kod [[HTML]] !! Nazwa unikodowa !! Nazwa polska<ref>Nazwy polskie zaczerpnięte lub utworzone na podstawie Robert Bringhurst ''Elementarz stylu w typografii'' (Załącznik A), Design Plus, Kraków 2007, {{ISBN|978-83-923835-05}}</ref> !! Zastosowanie
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ·
| U+00B7 || <code>&amp;middot;</code> ''lub'' <code>&amp;#xB7;</code> ''lub'' <code>&amp;#183;</code> || MIDDLE DOT || kropka środkowa  ||  typografia, ozdobny znak wypunktowania
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | •
| U+2022 || <code>&amp;bull;</code> ''lub'' <code>&amp;#x2022;</code> ''lub'' <code>&amp;#8226;</code> ||BULLET || [[punktor]] || typografia, znak wypunktowania
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ‧
| U+2027 || <code>&amp;#x2027;</code> ''lub'' <code>&amp;#8231;</code> || HYPHENATION POINT|| punkt podziału || leksykografia (patrz opis pod tabelą)
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ∙
| U+2219 || <code>&amp;#x2219;</code> ''lub'' <code>&amp;#8729;</code> ||BULLET OPERATOR || punktor operator || chemia
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ⋅
| U+22C5 || <code>&amp;sdot;</code> ''lub'' <code>&amp;#x20C5;</code> ''lub'' <code>&amp;#8901;</code> || DOT OPERATOR || kropka środkowa operator ||  matematyka
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ·
|| U+0387 || <code>&amp;#x0387;</code> ''lub'' <code>&amp;#903;</code> || GREEK ANO TELEIA ||  grecki średnik ||  język grecki
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ・
| U+30FB || <code>&amp;#x30FB;</code> ''lub'' <code>&amp;#12539;</code> ||KATAKANA MIDDLE DOT || kropka środkowa katakana|| symbol [[CJK]]
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ･
| U+FF65 || <code>&amp;#xFF65;</code> ''lub'' <code>&amp;#65381;</code> || HALFWIDTH KATAKANA MIDDLE DOT || kropka środkowa katakana na półfirecie || symbol [[CJK]]
|-
| style="font-size: 5em; line-height: 0.4; font-family: serif; font-weight: normal; text-align: center" | ּ
| U+05BC || <code>&amp;#x05BC;</code> ''lub'' <code>&amp;#1468;</code> || HEBREW POINT DAGESH OR MAPIQ ||  || język hebrajski
|}

== Zastosowanie ==
=== Matematyka ===
W matematyce i fizyce znak ''kropki środkowej'' stosuje się jako znak [[Mnożenie|mnożenia]] np. x ∙ y
lub jako symbol [[iloczyn skalarny|iloczynu skalarnego]].

[[Iloczyn wektorowy]] zapisuje się, stosując znak obróconego krzyżyka (używanego też czasem do oznaczania mnożenia):
: <math>\vec{a} \times \vec{b}</math>

W unikodzie przewidziano dla iloczynu skalarnego adres U+2219 o nazwie BULLET OPERATOR (∙) punktor operator, stosowany też na oznaczanie relacji „AND” w logice.

=== Programy DTP i procesory tekstu ===
W programach DTP i procesorach tekstu kropkę środkowa wykorzystuje się na oznaczania [[Spacja|spacji]] w trybie podglądu niedrukowanych znaków.

=== Chemia ===
W chemii kropkę środkową (w postaci U+2022) stosuje się do rozdzielenia części formuł w zapisie [[hydrat|nieorganicznych soli uwodnionych]] np. bezwodny [[węglan sodu]], przyswajając wodę, tworzy kolejno hydraty: jednowodny Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>•H<sub>2</sub>O, następnie siedmiowodny Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>•7H<sub>2</sub>O i ostatecznie trwały dziesięciowodny Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>•10H<sub>2</sub>O.

=== Leksykografia ===
W leksykografii środkową kropkę stosowano zazwyczaj do oznaczania miejsc podziału np.:

do·ber·man, D. ~na, Ms. ~nie, lm M. ~ny.

Coraz częściej również [[tylda|wężyk]] zastępuje się kropką środkową (U+00B7)

do·ber·man, D·na, Ms·nie, lm M·ny.

W słownikach przygotowywanych do publikacji drukiem jak też w przeglądarkach internetowych zaleca się stosowanie znaku HYPHENATION POINT (‧) U+2027 ''punktu podziału'', który oprócz graficznego oznaczenia potencjalnych miejsc podziału wyrazu (gdyż wizualnie sam [[glif (typografia)|glif]] jest identyczny jak ''kropka środkowa'' (U+00B7)), ma dodatkową funkcjonalność, dzięki której jeśli wypadnie na końcu wiersza, to ''punkt podziału'' zostanie zamieniony na ''[[dywiz]]''.

Przykład problemu składu z kropką środkową (U+00B7)

: do·ber·-<br />man

lub

: do·ber-<br />·man

rozwiązanie problemu z punktem podziału (U+2027)

: do·ber-<br />man

''Punkt podziału'' ułatwia skład komputerowych słowników itp., gdyż nie wymaga korekty wyrazów z zaznaczonymi punktami podziału, które na skutek [[justowanie|justowania]] i [[dzielenie wyrazów|dzielenia wyrazów]] zostały przeniesione do następnego wiersza.
W niektórych przeglądarkach internetowych (np. Safari) taka funkcjonalność dla ''punktu podziału'' została również zaimplementowana.

=== Typografia ===
* [[punktor]] – do wypunktowania wyrażeń umieszczonych w formie listy. W krojach [[OpenType]] punktor może mieć wiele [[Glif (typografia)|glifów]] zdefiniowanych pod swoim adresem unikodowym. Zazwyczaj są to warianty [[Hedera (typografia)|hedery]] lub inne ozdobniki;

* kropka środkowa — zazwyczaj jako ozdobnik, separator, lub punkt podziału;
* w języku japońskim — [[separator dziesiętny]] w liczbach pisanych znakami [[kanji]], np. 一・五四 (1,54).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Znaki pisarskie}}

{{Arytmetyka elementarna}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Interpunkcja]]
[[Kategoria:Oznaczenia matematyczne]]
[[Kategoria:Znaki typograficzne]]