Tekst źródłowy strony Karolingowie

[[Plik:The Carolingian and Byzantine Empires and the Califate about 814.jpg|thumb|240px|Państwo Karolingów ok. 814 r.]]
[[Plik:Western Empire as divided at Verdun 843.jpg|thumb|240px|Podział państwa Karolingów (843) oraz sąsiedzi za Łabą „[[Języki lechickie|Lechs]]”, „[[Wendowie|Wends]]” oraz „[[Biała Chorwacja|Chrobatia]]”.]]
'''Karolingowie''' – [[dynastia]] [[Frankowie|frankijska]] wywodząca się od [[Karol Młot|Karola Młota]], panująca w latach 753–987. Pierwszym jej przedstawicielem miał być [[Arnulf z Metzu]]. Początkowo [[Majordom (średniowiecze)|majordomowie]] dynastii [[Merowingowie|Merowingów]]. Odsunęli ich od władzy w 751 i sami objęli tron za zgodą możnowładztwa i papiestwa. Po śmierci [[Ludwik I Pobożny|Ludwika Pobożnego]] [[państwo frankijskie]] zostało podzielone na trzy części: zachodnią (''Francia occidentalis''), wschodnią (''Francia orientalis'') i środkową ciągnącą się od [[Region Flamandzki|Flandrii]] po północną [[Italia (kraina historyczna)|Italię]] i brzegi [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]].
{{Osobny artykuł|Imperium Karolińskie}}

== Historia ==
Karolingowie pochodzili z [[Austrazja|Austrazji]]. Protoplastą rodu był [[Arnulf z Metzu|Arnulf Piwowarski]] (zm. ok. 645), urzędnik królewski, [[biskup]] [[Metz]]u. Syn Arnulfa [[Ansegizel]] ożenił się z [[Bega z Andenne|Beggą]], córką [[Pepin z Landen|Pepina z Landen]], [[Majordom (średniowiecze)|majordoma]] Austrazji. Arnulf i Pepin byli jednymi z najznamienitszych możnych tego pokolenia. Małżeństwo Ansegizela i Beggi zapewniło rodowi (zwanego od wtedy Arnulfinami-Pepinidami) hegemonię w Austrazji.

Ogromne znaczenie polityczne pokazała sytuacja po śmierci króla [[Dagobert I|Dagoberta I]] w 639 r. Syn Pepina I, [[Grimoald I|Grimoald]], który polecił bezdzietnemu [[Sigebert III|Sigebertowi III]] adoptować swego syna [[Childebert Adoptowany|Childeberta]] i osadził go następnie na tronie. Jednak możni [[Neustria|Neustrii]] wytoczyli Grimoaldowi proces i zgładzili go w 656 roku.

Syn Ansegizela i Beggi, wnuk Arnulfa, [[Pepin z Heristalu|Pepin II]], przejął praktycznie całą władzę w królestwie Franków, był majordomem Austrazji, Neustrii i [[Burgundia|Burgundii]]. Jako majordom wszystkich królestw przyjął tytuł księcia Franków.

Syn Pepina II, [[Karol Młot]], po śmierci ojca (grudzień 714) nie odziedziczył żadnej ziemi, ani tytułu – jego ojciec wraz z żoną [[Plektruda|Plektrudą]] jako dziedzica wyznaczyli swojego wnuka [[Teudoald]]a – nieślubne dziecko ich syna Grimoalda. Plektruda wtrąciła Karola do więzienia. Z końcem 715 r. uciekł z więzienia i stanął na czele buntu przeciw rządom kobiety. Do 718 r. Karol zdołał pokonać wrogów wewnętrznych i od tego czasu do swojej śmierci w 741 zaczął umacniać swą władzę w królestwie oraz zbrojnie odpowiadać na zakusy innych plemion [[Germanie|germańskich]]. W tym czasie majordomus zdołał podporządkować sobie tzw. biskupie republiki arystokratyczne wzdłuż [[Loara|Loary]] i [[Rodan]]u, ponadto dokonał szeregu [[sekularyzacja|sekularyzacji]] dóbr kościelnych. Najsłynniejszym epizodem z życia Karola Młota jest [[Bitwa pod Poitiers (732)|bitwa pod Poitiers]] stoczona w roku 732, w której Frankowie odparli najazd [[Al-Andalus|arabski]] oraz zabili arabskiego wodza [[Abd ar-Rahman Ghafiki|Abd-ar-Rahmana]]<ref name=":0">{{Cytuj książkę |nazwisko = Galos |imię = Adam |autor link = Adam Galos |tytuł = Historia Niemiec |url = |wydanie = drugie, poprawione |rok = 1990 |wydawca = [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich]] |miejsce = Wrocław |imię2 = Władysław |imię3 = Wacław |nazwisko2 = Czapliński |nazwisko3 = Korta |autor link2 = Władysław Czapliński (historyk) |autor link3 = Wacław Korta |isbn = 8304030586 |język = pl |odn = tak}}</ref>.

Synowie Młota, [[Karloman (syn Karola Młota)|Karloman]] i [[Pepin Krótki]], po śmierci ojca podzielili królestwo Franków między siebie. Karloman otrzymał Austrazję, [[Szwabia|Szwabię]] i [[Turyngia|Turyngię]], Pepin Neustrię i Burgundię, a swojego najmłodszego, przyrodniego brata [[Griffo]] umieścili w klasztorze<ref>P. Riché, ''Karolingowie'', s. 53.</ref>. W roku 743 na tronie Frankońskim – zdobytym wcześniej przez Karola Młota – osadzili [[Childeryk III|Childeryka III]], prawowitego władcę z dynastii [[Merowingowie|Merowingów]]<ref name=":0" />. Obaj bracia rządzili swoimi częściami zgodnie, wspierając się wzajemnie. W 747 roku Karloman zrezygnował z władzy i został mnichem w klasztorze na [[Monte Cassino]]. Pepin przejął faktycznie całą władzę w królestwie Franków. W październiku 751 roku na zwołanym przez siebie zjeździe feudałów frankijskich w [[Soissons]] dokonał za przyzwoleniem feudałów zamachu stanu, detronizował króla Childeryka III<ref name=":0" /> i został konsekrowany na króla Franków przez [[Bonifacy-Winfrid|świętego Bonifacego]] jako pierwszy władca z dynastii Karolingów. Wcześniej od [[Zachariasz (papież)|papieża Zachariasza]] otrzymał poparcie w formie rozporządzenia, by tytuły królewskie nadawano tym, którzy realnie sprawują władzę. Jego prawo do władzy pozostawało jednak wciąż dyskusyjne, dlatego zawarł sojusz z papiestwem, zaproponowany przez kolejnego papieża, [[Stefan II (papież)|Stefana II]]. Zalegalizował on jego władzę przez namaszczenie w dniu 28&nbsp;lipca 754 roku w bazylice [[Bazylika w Saint-Denis|Saint-Denis]] pod Paryżem, a tym samym zobowiązał go do obrony Rzymu przed [[Longobardowie|Longobardami]]. Prowadził on kampanię przeciw Longobardom (754), wyniku której powstało [[Państwo Kościelne]]. W latach 752–760 prowadził walki z Arabami z [[Półwysep Iberyjski|Półwyspu Iberyjskiego]].

[[Plik:Frankish Empire 481 to 814-pl.svg|thumb|270px|Mapa rozwoju Imperium Franków w latach 481–814]]

Syn Pepina [[Karol Wielki]] wyniósł młodą dynastię, stary ród, na wyżyny potęgi. Do nabytków terytorialnych poprzedników dodał swoje: zdobył północne i środkowe [[Włochy]], północno-wschodnią [[Hiszpania|Hiszpanię]], [[Saksonia|Saksonię]], [[Bawaria|Bawarię]] i ziemie nad środkowym [[Dunaj]]em. W ten sposób ukształtowało się państwo sięgające od [[Morze Północne|Morza Północnego]] i [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]] na północy po [[Benewent]] na południu oraz od [[Ocean Atlantycki|Atlantyku]] na zachodzie po [[Łaba|Łabę]] i [[Puszta|pusztę]] pannońską na wschodzie. Do nabytków terytorialnych nie sposób nie dodać reform wewnętrznych w królestwie, które jednak nie przetrwały po śmierci reformatora. Największym osiągnięciem Karola była koronacja cesarska w [[Boże Narodzenie]] 800 roku w [[Rzym]]ie z rąk papieża [[Leon III (papież)|Leona III]].

Po śmierci Karola 28 stycznia 814 w [[Akwizgran]]ie nastąpił powolny rozkład struktur wielkiego państwa frankijskiego. Prawo dziedziczenia, które widoczne już wcześniej dzieliło państwo, stało się po śmierci Karola powodem rozpadu cesarstwa. Początkiem ostatecznego rozpadu był [[Traktat w Verdun|traktat roku w Verdun]] zawarty w 843, który podzielił państwo Karola Wielkiego między synów [[Ludwik I Pobożny|Ludwika I Pobożnego]] (syna Karola Wielkiego): [[Lotar I|Lotara]], [[Karol II Łysy|Karola Łysego]] i [[Ludwik II Niemiecki|Ludwika Niemieckiego]]. Podział ten położył podwaliny pod powstanie w przyszłości [[Francja|Francji]] i [[Niemcy|Niemiec]].

== Drzewo genealogiczne ==
{{familytree/start}}
{{familytree | | | | PH |~|y|~| AD | | PH=[[Pepin z Heristalu|Pepin z Herstalu]]<br /><small>Majordom Austrazji</small>|AD=[[Alpaida]]}}
{{familytree | | | | | | | |)|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree | | | CR |y| KM | | | | |CL|y|NN| CR=[[Chrotruda]]|KM=[[Karol Młot]]<br /><small>Majordom królestwa Franków</small>|CL=[[Childebrand]]<br /><small>Książę Burgundii</small>|NN=NN}}
{{familytree | | | | | |)|-|-|.| | | | | | | |!|}}
{{familytree | | | | |KR| |PK|y|BL | |NB| |KR=[[Karloman (syn Karola Młota)|Karloman]]|PK=[[Pepin Krótki]]<br /><small>Król Franków</small>|BL=[[Bertrada z Laonu|Bertrada z Laon]]|NB=[[Nibelungowie|Nibelung]]<br /><small>Hrabia Vexin</small>}}
{{familytree | | | | | | | | | | | |)|-|-|-|-|.| | | | | | ||}}
{{familytree | | | | | | | | | | |KP| | |KW| | | | | | | |KP=[[Karloman I (król Franków)|Karloman]]<br /><small>Król Franków</small>|KW=[[Karol Wielki]]<br /><small>Król Franków, cesarz rzymski</small>}}
{{familytree | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|+|-|-|-|.||}}
{{familytree | | | | | | | | | | |PL| | |LP| | |DM| | | | |PL=[[Pepin Longobardzki]]<br /><small>król Longobardów</small>|LP=[[Ludwik I Pobożny]]<br /><small>król Akwitanii, cesarz</small>|DM=Drogo<br /><small>biskup Metzu</small>}}
{{familytree | | | | | |,|-|-|-|-|v|-|-|-|-|+|-|-|-|-|.||}}
{{familytree | | | | |L1| | |PA| | |L2| | |P1| | | | | | | |L1=[[Lotar I]]<br /><small>król Franków i cesarz</small>|PA=[[Pepin I Akwitański]]<br /><small>król Akwitanii</small>|L2=[[Ludwik II Niemiecki]]<br /><small>król Bawarii, król Franków wschodnich</small>|P1=[[Karol II Łysy]]<br /><small>król Franków zachodnich, cesarz, król Italii</small>}}
{{familytree/end}}

* [[Karol Młot]], majordom zjednoczonego królestwa Franków (jego ojcem był [[Pepin z Heristalu|Pepin z Herstalu]] – majordom [[Austrazja|Austrazji]])
** [[Hiltrud]] (zm. 754)
** [[Karloman (syn Karola Młota)]], od 741–747 król Austrazji, [[Szwabia|Szwabii]] i [[Turyngia|Turyngii]]
** Grifo (zm. 753)
** [[Pepin Krótki]], majordom [[Childeryk III|Childeryka III]], od 751 król Franków
*** [[Karloman I (król Franków)|Karloman (syn Pepina Krótkiego)]], od 768 król Austrazji i Burgundii
*** [[Karol Wielki|Karol I Wielki]], od 768 król Franków, od 774 król Franków i [[Longobardowie|Longobardów]], od 800 [[cesarz]] rzymski
**** Pepin
**** Karol (zm. 811)
**** [[Pepin Longobardzki]], od 781 król Longobardów
**** [[Ludwik I Pobożny]], od 781 król [[Akwitania|Akwitanii]], od 814 król Franków i cesarz
***** [[Lotar I]], od 840 król Franków i cesarz
****** [[Karolingowie włoscy]] do 875
***** [[Ludwik II Niemiecki]], od 817 król [[Bawaria|Bawarii]], od 843 król Franków wschodnich
****** '''''Karolingowie niemieccy''''' do 911 <math>\Rightarrow</math> [[Państwo wschodniofrankijskie]]
***** [[Pepin I Akwitański|Pepin I]], od 817 król Akwitanii
****** [[Pepin II Akwitański|Pepin II]] od 838 do 848 król Akwitanii
***** [[Karol II Łysy]], od 840 król Franków zachodnich, od 875 cesarz, od 876 król Italii
****** '''''Karolingowie francuscy''''' do 987 <math>\Rightarrow</math> [[Państwo zachodniofrankijskie]]
**** Drogo, biskup [[Metz]]

=== Karolingowie niemieccy ===
Panowali w królestwie Franków wschodnich w latach 840–911. Obejmowała sześciu królów panujących:
* [[Ludwik II Niemiecki]] (804–876), od 840 król wsch. Franków
** [[Karloman I (król wschodniofrankijski)|Karloman]] (830–880), od 876 król wsch. franków i od 877 Italii
*** [[Arnulf z Karyntii]] (850–899), od 887 król wsch. franków i od 896 cesarz
**** [[Ludwik IV Dziecię]] (893–911), od 899 król wsch. franków
** [[Ludwik III Młodszy]] (835–882), od 876 król wsch. franków
*** Ludwik (877–879)
** [[Karol Otyły]] (839–888), król 876–87 wsch. franków, 884–887 zach. franków i Italii i 881–887 cesarz

=== Karolingowie francuscy ===
Panowali w królestwie Franków zachodnich w latach 840–987. Obejmowała dziewięciu królów panujących:
* [[Karol II Łysy]] (840–877), od 840 król zach. Franków, od 875 cesarz rzymski, od 876 król Italii
** [[Ludwik II Jąkała]] (877–879)
*** [[Ludwik III (król zachodniofrankijski)|Ludwik III]] (879–882) (współrządy z Karlomanem)
*** [[Karloman II]] (879–884) (współrządy z Ludwikiem III w latach 879–882, następnie samodzielne rządy)
*** [[Karol III Prostak]] (892–922)
**** [[Ludwik IV Zamorski]] (936–954)
***** [[Lotar]] (954–986)
***** Karol
****** [[Ludwik V Gnuśny]] (986–987), ostatni król dynastii Karolingów zachodnich (francuskich)

== Zobacz też ==
* [[drzewo genealogiczne Karolingów]]
* [[historia Francji]]
* [[historia Niemiec]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Antoni Mączak, red., ''Dynastie Europy'', Wrocław 2009, s. 132–151.
* [[Włodzimierz Dworzaczek]], ''Genealogia'', cz. 2: ''Tablice'', Warszawa 1959, tabl. 42.

{{Dynastie Europy}}
{{Władcy Friuli}}
{{Historia Francji}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:!}}
[[Kategoria:Karolingowie]]
[[Kategoria:Drzewa genealogiczne|Karolingowie]]
[[Kategoria:Władcy Franków]]
[[Kategoria:Władcy Niemiec]]