Tekst źródłowy strony Imperiał

[[Plik:Elizaveta Imperial (5 rbl) 74001265.jpg|thumb|240px|Półimperiał carycy [[Elżbieta Romanowa|Elżbiety]] (1756)]]
[[Plik:Russia 1762 10 Roubles.jpg|thumb|240px|Imperiał [[Piotr III Romanow|Piotra III]] (1762)]]
'''Imperiał''' ([[język rosyjski|ros.]] ''империал'') – wielorublowa [[złoto|złota]] [[moneta]] [[Rosja|rosyjska]] wprowadzona do obiegu w [[1755]] i [[emisja pieniądza|emitowana]] do 1917 r.<ref>Polskie źródła podają datę końcową 1897 (por. Andrzej Mikołajczyk: ''Leksykon numizmatyczny''. Warszawa-Łódź: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 143).</ref> Nazwa będąca pochodną od [[łacina|łac.]] ''imperialis'' (cesarski).

Wprowadzony za panowania cesarzowej [[Elżbieta Romanowa|Elżbiety]] imperiał był monetą 10-rublową zawierającą 11,61 g złota o [[próba złota|próbie]] 916 (za [[Paweł I Romanow|Pawła I]] i [[Aleksander I Romanow|Aleksandra I]] wynosiła ona 987). W obiegu znajdował się także 5-rublowy półimperiał o wadze 5,85 g. Po reformie walutowej [[Jegor Kankrin|Kankrina]] (1838) wartość imperiała ustalono na 10 [[rubel|rubli]] 30 [[kopiejka|kopiejek]].

W związku z postępującym spadkiem wartości pieniądza kredytowego (bilety bankowe, asygnaty) względem monet srebrnych, pod koniec XIX wieku wartość nominalna imperiała osiągnęła 15 rubli, a półimperiała – 7,5 rubli. [[Reforma walutowa]] w 1897 r. wraz z wprowadzeniem złotego rubla spowodowała niedogodności w obrachunkach imperiałów 7,5- i 15-rublowych, dlatego od tegoż roku zaczęto bić wygodniejsze i lżejsze monety złote o nominale 5 i 10 rubli, czyli <math>\tfrac{1}{3}</math> i <math>\tfrac{2}{3}</math> imperiała. W 1899 emisję starszych imperiałów przerwano i stopniowo wycofywano je z obiegu<ref>Dlatego źródła rosyjskie uznają tę datę za koniec emisji imperiałów właściwych. Późniejsze monety złote uważane są za tzw. ''zołotoj rubl'', czyli zwielokrotnienie rubla (Por. [http://www.numizm.ru/html/z/zolotoy_rubl5.html ''Słowar’ numizmata'']).</ref>. Skutkowało to ukrytą [[dewaluacja|dewaluacją]] rubla, w którym zmniejszono też zawartość czystego złota, jednakże reforma ta wpłynęła na przejściowe ustabilizowanie rosyjskiej waluty<ref>В.В. Зварич: ''Нумизматический словарь'', dz. cyt. w bibliografii.</ref>.

Wczesne imperiały nosiły na [[awers i rewers|awersie]] popiersie panującego, na odwrocie – herb cesarstwa. Od 1796 nie umieszczano już popiersia władcy, które ponownie pojawia się od 1886. Oznaczenia „imperiał” i „półimperiał” spotykane są jedynie na rzadkich monetach 5- i 10-rublowych z lat 1895–1897<ref>H. Kahnt: ''Das große Münzlexikon'', dz. cyt. w bibliografii.</ref>.

W Polsce imperiałami często nazywano wszystkie złote monety carskie, które określano potoczną nazwą ''pece'' (półimperiały i imperiały)<ref>[[Józef Korzeniowski (1797–1863)|J. Korzeniowski]]: ''Spekulant''. Kraków: [[Wydawnictwo Literackie]], 1976, s. 192; [[Józef Ignacy Kraszewski|J.I. Kraszewski]]: ''Latarnia czarnoksięska''. Warszawa: [[Państwowy Instytut Wydawniczy|PIW]], 1954, s. 128.</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Helmut Kahnt: ''Das große Münzlexikon von A bis Z''. Regensburg: Battenberg/H. Gietl, 2005, s. 203.
* Владимир В. Зварич: ''Нумизматический словарь''. Львов: Вища школа, 1980, s. 67.
* [[Władysław Kopaliński]]: ''Słownik mitów i tradycji kultury''. Warszawa: PIW, 1991, s. 404.
{{Wikisłownik|imperiał}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.numizm.ru/html/i/imperial.html «Imperiał» w ''Słowar’ numizmata''] {{lang|ru}} [dostęp 2017-11-23]

[[Kategoria:Rosyjskie monety]]
[[Kategoria:Złote monety]]