Tekst źródłowy strony Granice wzrostu (raport Klubu Rzymskiego)

'''Granice Wzrostu''' ([[język angielski|ang.]] ''Limits to Growth'') – wydana przez [[Klub Rzymski]] w [[1972]] [[książka]] analizująca przyszłość ludzkości wobec wzrostu liczby mieszkańców [[Ziemia|Ziemi]] oraz wyczerpujących się zasobów naturalnych. Autorami opracowania są: [[Donella H. Meadows]], [[Dennis L. Meadows]], [[Jørgen Randers]] i [[William W. Behrens III]]<ref name ="raport">{{cytuj książkę | url=http://collections.dartmouth.edu/teitexts/meadows/meadows_ltg-normalize.html |tytuł=The Limits to Growth|autor=Donella H. Meadows, Dennis l. Meadows, Jorgen Randers, William W. Behrens III |data=1972}} – pełna treść raportu</ref><ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Meadows|imię=Donella H.|tytuł=Granice Wzrostu|wydawca=Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne|miejsce=Warszawa|data=1973|nazwisko2=Meadows|imię2=Dennis L.|nazwisko3=Randers|imię3=Jorgen|nazwisko4=Behrens III|imię4=William W.}}</ref><ref>{{cytuj książkę | url=http://web.archive.org/web/20130928090817/http://www.religionandnature.com/bron/courses/pdf/LimitsToGrowth.pdf |tytuł=The Limits to Growth. Abstract established by Eduard Pestel. A Report to The Club of Rome|autor=Donella H. Meadows, Dennis l. Meadows, Jorgen Randers, William W. Behrens III |data=1972}} – streszczenie raportu</ref>. 

W 1992 roku opublikowano zaktualizowaną wersję prognozy, Beyond the Limits (autorstwa Donelli Meadows, Dennisa Meadows i Jørgena Randersa), a w 2004 roku ''The Limits to Growth: The 30-Year Update.'' 

== Prognozy ==
Podstawowym założeniem autorów była obserwacja, że parametry związane ze zużyciem zasobów przez ludzkość charakteryzują się [[wzrost wykładniczy|wzrostem wykładniczym]], a dostępne zasoby pozostają stałe w związku z czym nieuniknione jest osiągnięcie w krótkim czasie sytuacji, w której dalszy wzrost będzie niemożliwy ze względu na brak zasobów. Jest to rozbudowana wersja [[statyczna teoria zasobów|statycznej teorii zasobów]] [[Thomas Malthus|Malthusa]], oparta na większej liczbie parametrów niż żywność.

Twórcy pracy analizowali pięć wskaźników: produkcję przemysłową per capita, populację, żywność per capita, nieodnawialne [[zasoby naturalne]] i [[zanieczyszczenie środowiska]]. Na podstawie tych parametrów i [[modelowanie matematyczne|matematycznego modelu]] świata o nazwie [[World3]] wygenerowali 3 scenariusze rozwoju gospodarczego (standardowy, stabilny i z pełnym wykorzystaniem technologii) i doszli do wniosku, że:

{{Cytat
 |treść = Jeśli obecne trendy wzrostowe światowej populacji, industrializacji, zanieczyszczenia, produkcji żywności i zużycia zasobów zostaną utrzymane, to w ciągu najbliższych stu lat osiągnięte zostaną granice wzrostu tej planety. Najbardziej prawdopodobnym skutkiem będzie raczej gwałtowny i niekontrolowany spadek zarówno liczebności populacji jak i produkcji przemysłowej.
 |autor = 
 |źródło = ''The Limits To Growth'', 1972, str. 23
 |styl = środek
}}

Dwa z tych scenariuszy (standardowy i z pełnym wykorzystaniem technologii), w granicach poczynionych założeń, wskazują na możliwość załamania wzrostu produkcji przemysłowej, produkcji żywności i ludzkiej populacji w połowie XXI wieku. Późniejsze porównania z rzeczywistym rozwojem tych 5 analizowanych wskaźników pokazują poprawność przywidywań w latach 1970-2000, w szczególności dla modelu standardowego<ref>{{cytuj stronę | url = http://web.archive.org/web/20131027110232/http://www.csiro.au/files/files/plje.pdf | tytuł = A comparison of the Limits to Growth with thirty years of reality | autor = Graham Turner | data dostępu = 2016-10-04|archiwum=http://web.archive.org/web/20080825111322/http://www.csiro.au/files/files/plje.pdf|zarchiwizowano=2008-08-25}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Meadows | imię = Donella H. | nazwisko2 = Randers | imię2 = Jørgen. | nazwisko3 = Meadows | imię3 = Dennis L. | tytuł = The limits to growth : the 30-year updat | data = 2004 | wydawca = Chelsea Green Publishing Company | miejsce = White River Junction, Vt | isbn = 1-931498-51-2}}</ref>.

Równowaga światowa może według Klubu zostać osiągnięta poprzez ograniczenie wzrostu liczby ludności, zmniejszenie zużycia zasobów nieodnawialnych oraz racjonalne zużywanie surowców odnawialnych. W szczególności autorzy przyjęli, że możliwe jest zbudowanie "modelu zrównoważonego", jeśli zostaną spełnione następujące warunki:

* populacja ma dostęp do stuprocentowo skutecznych metod [[kontrola urodzeń|kontroli urodzin]];
* średni pożądany rozmiar rodziny to dwójka dzieci;
* system ekonomiczny utrzymuje średnią produkcję przemysłową ''per capita'' na poziomie z 1975 roku; nadmiarowe zdolności produkcyjne są wykorzystywane do wytwarzania dóbr konsumpcyjnych zamiast zwiększania poziomu inwestycji kapitałowych w przemyśle powyżej poziomu [[Deprecjacja (ekonomia)|deprecjacji]] (''rather than increasing the industrial capital investment rate above the depreciation rate'').

Raport zawiera szereg wyliczeń dotyczących aktualnych zasobów rozmaitych surowców naturalnych oraz trzy rodzaje poglądowych wyliczeń czasu ich wyczerpania się – przy założeniu zużycia statycznego (na takim samym poziomie jak w 1970 roku), wykładniczego (utrzymanie [[Tendencja rozwojowa|trendu]] wzrostowego) oraz wykładnicze przy założeniu, że zasoby będą pięciokrotnie większe (by uwzględnić złoża odkryte w przyszłości). Nie były to jednak prognozy, a prezentacja efektów wykładniczego wzrostu użycia surowców w porównaniu z modelem statycznym, nawet przy zwielokrotnieniu istniejących złóż.

Na przykład dla [[ropa naftowa|ropy naftowej]] przyjęto następujące wartości:

* aktualne zasoby światowe – <math>455*10^{9}</math> baryłek (1970)
* wyczerpanie zasobu w modelu "statycznym" – 31 lat (2001 rok)
* wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym – 20 lat (1990 rok)
* wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym i zasobem pomnożonym pięciokrotnie – 50 lat (2020 rok)

W odniesieniu do [[ropa naftowa|ropy naftowej]] potwierdzone (P90) zasoby w 2008 roku wynosiły <math>1243*10^{9}</math> baryłek. Przy wielkości produkcji na rok 2008, przy założeniach, że pozostanie ona stała, a nowe złoża nie zostaną odkryte (jak w powyższych najprostszym modelu statycznym), wystarczyłoby na następne 54 lata (2062 rok)<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilreserves.html |tytuł=Oil Proved Reserves, All Countries (Billion Barrels) |opublikowany=Energy Information Administration}}</ref>.

Analogiczne wyliczenia dla [[złoto|złota]]:

* aktualne zasoby światowe – <math>353*10^{6}</math> [[uncja|uncji jubilerskich]] (1970)
* wyczerpanie zasobu w modelu "statycznym" – 11 lat (1981 rok)
* wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym – 9 lat (1979 rok)
* wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym i zasobem pomnożonym pięciokrotnie – 29 lat (1999 rok)

W 2009 roku potwierdzono wydobycie <math>5,175*10^{9}</math> [[uncja|uncji jubilerskich]] złota i ocenia się, że stanowi to około 60% całkowitych zasobów światowych<ref>{{cytuj stronę |url=http://ngm.nationalgeographic.com/2009/01/gold/larmer-text/3 |tytuł=The Real Price of Gold |opublikowany=National Geographic |data dostępu=2010-03-21 |archiwum=https://web.archive.org/web/20170615124707/http://ngm.nationalgeographic.com/2009/01/gold/larmer-text/3 |zarchiwizowano=2017-06-15 }}</ref>.

Raport prezentuje też wyliczenia bardziej zaawansowanego modelu dla wydobycia i ceny chromu z uwzględnieniem takich czynników jak różna jakość rud, nowe technologie wydobycia, koszty wydobycia, [[elastyczność popytu]] i zastępowanie innymi surowcami.
Wyliczenia dla 3 powyższych modeli:
* aktualne zasoby światowe – <math>7,75*10^{8}</math> ton (1970)
* wyczerpanie zasobu w modelu "statycznym" – 420 lat (2390 rok)
* wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym – 95 lat (2065 rok)
* wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym i zasobem pomnożonym pięciokrotnie – 154 lat (2124 rok)

Z wykorzystaniem bardziej zaawansowanego modelu zużycie chromu spada do zera po 125 latach (2095 rok), z ciągle pozostałymi, ale nieopłacalnymi w wydobyciu rezerwami (5% początkowych złóż), w sytuacji kiedy 60% zastosowań jest zaspokojonych przez inne surowce. Przy podwojeniu istniejących złóż, czas opłacalnego wykorzystania chromu zwiększa się zaledwie o 20 lat (2115 rok)<ref name ="raport" />.

Prognozy dotyczące produkcji żywności były sprzeczne z szacunkami i prognozami przygotowywanymi w późniejszym czasie przez International Food Production Research Institute<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/vb18.pdf |tytuł=Biophysical Limits to Global Food Production |opublikowany=International Food Production Research Institute |data=1995}}</ref>.

Jednym z parametrów branych pod uwagę w książce przy rozważaniu zanieczyszczeń było stężenie atmosferyczne [[dwutlenek węgla|dwutlenku węgla]] i prognozowane wartości odpowiadają dość dokładnie [[Krzywa Keelinga|krzywej Keelinga]].

== Komentarze do raportu ==
Krytyka założeń raportu opierała się na tych samych argumentach, na podstawie których demonstrowano nieprawdziwość [[statyczna teoria zasobów|statycznej teorii zasobów]] – w tym teorią "zasobu ostatecznego", [[konwergencja (ekonomia)|hipotezą konwergencji]] oraz "modelem boserupiańskim"<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.teberia.pl/index_txt.php?id=9513&kom=dodaj |tytuł=Czy wystarczy nam zasobów? |autor=Jerzy Kicki |opublikowany=Teberia |data=2009 |data dostępu=2011-10-03 |archiwum=https://web.archive.org/web/20130509071708/http://www.teberia.pl/index_txt.php?id=9513&kom=dodaj |zarchiwizowano=2013-05-09 }}</ref>.

{{osobny artykuł|Statyczna teoria zasobów}}

Według Grahama T. Turnera model świata w przebiegu typowym (''standard run scenario'') dość wiernie oddaje historyczne zmiany ostatniego trzydziestolecia<ref name="csiro">{{Cytuj stronę|autor=Graham M. Turner|tytuł=A Comparison of the Limits to Growth with Thirty Years of Reality|opublikowany=Global Environmental Change (18/3), August 2008, s. 397-411, doi:10.1016/j.gloenvcha.2008.05.001|data=2008|url=http://www.csiro.au/files/files/plje.pdf|archiwum=https://web.archive.org/web/20080825111322/http://www.csiro.au/files/files/plje.pdf|zarchiwizowano=2008-08-25|data dostępu=2008-11-12}}</ref>. Turner argumentował, że część krytyków błędnie odnosiła się do okresów dostępności surowców według prognozy "wykładniczej", zamiast "wykładniczej z zasobami razy pięć", biorącej pod uwagę nowo odkryte złoża (ale nawet przy takim założeniu prognozy "Granic wzrostu" pozostają niedoszacowane).

Podobny argument podnosił Simmons, który w pracy oceniającej przychylnie zbieżność prognoz "Granic wzrostu" w 30 lat po ich publikacji, przyznał jednak, że ''"niewątpliwie jest tam trochę elementów katastroficznych, opisujących co się stanie jeśli zalecenia raportu zostaną zignorowane"''<ref>{{cytuj stronę |tytuł=Revisiting The Limits to Growth: Could the Club of Rome Have Been Correct, After All? |autor=Matthew R. Simmons |data=2000 |url=http://www.greatchange.org/ov-simmons,club_of_rome_revisted.pdf}}</ref>.

Według niektórych późniejszych opinii, modele opublikowane przez "Granice wzrostu" nie były "prognozami" ponieważ publikacja zawiera przypisek, że "rzeczywiste zmiany dostępności tych surowców nie dadzą się opisać żadnym z tych prostych modeli".<ref name="prognozy">{{cytuj stronę|url=http://therationalpessimist.com/2012/01/25/the-limits-to-growth-urban-legends-economists-and-dieter-helm/|tytuł=The Limits to Growth, Urban Legends, Economists and Dieter Helm|data dostępu=2013-04-09}}</ref>{{Niewiarygodne źródło}}.

Raport był także cytowany w sposób przesadzony lub zniekształcony przez część organizacji [[Zielona polityka|ekologicznych]] i promujących [[zrównoważony rozwój]]:

{{Cytat
 |treść = Niektóre wcześniejsze przybliżone wyniki modelowania komputerowego, takie jak krytykowane wcześniej modele granic wzrostu, sugerowały, że w ciągu następnych 250 lat (czyli około 2195 roku) ludzkość i większość innych form życia przestanie istnieć
 |autor = 
 |źródło = ''Moffatt, 2001''<ref name="csiro"/>
 |styl = środek
}}

Na początku pracy autorzy zastrzegli, że skonstruowany przez nich model jest, "jak każdy model, niedoskonały, nadmiernie uproszczony i niedokończony". Mimo to raport stał się inspiracją dla wielu ruchów politycznych związanych z koncepcjami [[Zrównoważony rozwój|zrównoważonego rozwoju]] i [[Zielona polityka|ekologizmu]].

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.dartmouth.edu/~library/digital/publishing/meadows/ltg/?mswitch-redir=classic Pełna wersja raportu] (licencja [[Creative Commons]] BY-NC)

== Zobacz też ==
* [[Statyczna teoria zasobów]]
* [[Peak Oil]]
* [[Thomas Malthus]]
* [[Protokół z Kioto]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Polityka ekologiczna]]
[[Kategoria:Utwory literackie z 1972]]