Tekst źródłowy strony Base85

'''Base85''' (inne nazwy '''Ascii85''', '''Z85''') – rodzaj [[kodowanie transportowe|kodowania transportowego]] umożliwiającego przekazywanie [[Dwójkowy system liczbowy|binarnych]] danych w środowisku, w którym dopuszczalne jest używanie jedynie znaków [[ASCII]]{{odn|Technical Note #5603|s=17}}.

== Opis działania ==
Strumień danych dzielony jest na bloki podlegające transformacji. W dziedzinie danych [[Dwójkowy system liczbowy|binarnych]] rozmiar bloku to cztery [[bajt]]y <math>(b_1\ b_2\ b_3\ b_4).</math> Po stronie ASCII odpowiada im pięć znaków <math>(c_1\ c_2\ c_3\ c_4\ c_5).</math> Oba zestawy łączy następująca relacja{{odn|PDF Manual|s=45}}:
: <math>b_1 \times 256^3 + b_2 \times 256^2 + b_3 \times 256 + b_4 = c_1 \times 85^4 + c_2 \times 85^3 + c_3 \times 85^2 + c_4 \times 85 + c_5.</math>

Proces konwersji wykorzystuje [[Systemy pozycyjne|pozycyjny system liczbowy]] o podstawie <math>85</math> do reprezentacji liczb zapisanych na 32 [[bit]]ach{{odn|Rutter|Orost}}. Liczby trzydziestodwubitowe można traktować jak czterocyfrowe w systemie o podstawie <math>256</math>{{odn|Salomon|2007|s=[https://books.google.pl/books?id=ujnQogzx_2EC&pg=PA929#v=onepage&q&f=false 929]}}.

Proces translacji z dziedziny binarnej jest jednoznaczny dzięki relacji{{odn|Rutter|Orost}}:
: <math>85^5 > 2^{32}</math><ref group="uwaga"><math>85^5 = 4\,437\,053\,125,</math> natomiast <math>2^{32} = 4\,294\,967\,296</math> [[q.e.d.]]</ref>.

ASCII zawiera 95 znaków drukowalnych (wliczając w to [[Spacja|odstęp]]). Do reprezentacji [[Cyfra|cyfr]] wykorzystuje się z niego podzbiór 85 znaków{{odn|Kwiatkowski|2004|s=2}}.

Podstawowa funkcja konwertująca wymaga na wejściu liczb trzydziestodwubitowych. Oznacza to, że strumień danych binarnych powinien mieć całkowitą liczbę bajtów podzielną przez cztery. Sposób obsługi przypadków nie spełniających tego warunku zależy od [[Implementacja (informatyka)|implementacji]]. Jednym z rozwiązań jest dodanie brakujących bajtów o wartości zero do ostatniego bloku{{odn|Rutter|Orost}} i skrócenie wyniku o tyle cyfr ile bajtów zostało dodanych{{odn|PDF Manual|s=45}}<ref group="uwaga">Jeśli zerowe bajty są dodawane na pozycjach mniej znaczących proces dekodowania wymaga „zrekonstruowania” bloku do pełnej pięciocyfrowej postaci przez uzupełnienie znakami cyfry o wartości <math>84.</math> Ostatnia dodana cyfra wprowadza błąd o wartości mniejszej niż nieużywany bajt <math>(84 < 255),</math> dwie dodane cyfry mniejszy niż dwa nieużywane bajty <math>(84^2 + 84 < 255^2+255),</math> oraz podobnie dla trzech cyfr. Skoro podczas kodowania były one wyzerowane, nie nastąpi [[Nadmiar|przepełnienie]] tego obszaru, a pozwoli on odzyskać prawidłową [[Dwójkowy system liczbowy|
wartość binarną]] [[Cyfry znaczące|cyfr znaczących]].</ref>.

== Własności ==
* Rozmiar danych binarnych do zakodowanych pozostaje w stosunku <math>4:5</math>{{odn|Technical Note #5115|s=7}}, czyli kodowanie zwiększa objętość o 25%{{odn|Rutter|Orost|Parmark}}. Daje to przewagę nad alternatywnym kodowaniem 7-bitowym. Na przykład [[base16]] zwiększa rozmiar w stosunku <math>1:2</math>{{odn|PDF Manual|s=44}}, natomiast [[base64]] zamienia 24 bity na 4 znaki{{odn|RFC 4648|s=5}} (stosunek <math>3:4,</math> czyli wzrost objętości o 33%).
* Podstawa o wartości <math>85</math> jest wielkością minimalną aby umożliwić prezentację każdej liczby trzydziestodwubitowej za pomocą pięciu cyfr<ref group="uwaga"><math>84^5 = 4\,182\,119\,424</math> to jest mniej niż <math>2^{32} = 4\,294\,967\,296</math> – w systemie o podstawie <math>84</math> do jej zapisania potrzeba 6 cyfr: <math>\mathbf{1} \times 84^5 + \mathbf{2} \times 84^4 + \mathbf{22} \times 84^3 + \mathbf{33} \times 84^2 + \mathbf{15} \times 84^1 + \mathbf{4} \times 84^0.</math></ref>. Możliwe jest użycie wszystkich 94 znaków ASCII, nie zmienia to jednak minimalnej liczby cyfr potrzebnej do zakodowania informacji{{odn|RFC 1924|s=3}}. Stosowanie minimalnej bazy pozwala na użycie pozostałych znaków do innych celów{{odn|RFC 1924|s=3}}.
* Algorytmu nie można poddać optymalizacji polegającej na zdefiniowaniu predefiniowanych tablic mapujących wybrane grupy bitów na odpowiadające im znaki, co jest na przykład osiągalne dla [[base64]]{{odn|He|Sun|Jia|Yu|2010|s=3}}.

== Warianty ==
Różnice między istniejącymi wariantami polegają głównie na odpowiednim skojarzeniu znaków z wartościami cyfr w systemie o podstawie <math>85.</math>

=== btoa ===
[[Polecenia systemu operacyjnego Unix|Program]] {{tt|btoa}} w systemie [[Unix]] przydziela cyfrom kolejne kody [[ASCII]] począwszy od znaku {{tt|!}} dla cyfry o wartości <math>0</math> i kończywszy na znaku {{tt|u}} dla cyfry o wartości <math>84</math>{{odn|Rutter|Orost}}. Znak {{tt|x}} oznacza koniec zakodowanych danych, {{tt|z}} jest skrótem oznaczającym cztery bajty o wartości zero{{odn|Rutter|Orost}}. Nowsza wersja programu dodała również znak {{tt|y}}, który oznacza cztery bajty o wartości 32 (cztery [[spacja|spacje]]){{odn|Rutter|Orost|Parmark}}.

=== PostScript ===
Implementacja [[Adobe Inc.]] na potrzeby języka [[PostScript]] wykorzystuje zestaw znaków od {{tt|!}} do {{tt|u}} dla cyfr od <math>0</math> do <math>84</math> oraz stosuje skrót {{tt|z}} na oznaczenie czterech bajtów o wartości zero. Symbolem końca danych jest sekwencja {{tt|~>}}{{odn|PDF Manual|s=45}}. Kodowanie to jest określane nazwą ''ASCII85''{{odn|Technical Note #5603|s=11}}.

=== Z85 ===
Standard umożliwiający łatwe użycie kodowania bezpośrednio w [[Kod źródłowy|kodzie źródłowym]] stosuje następującą kolejność znaków {{tt|0}}–{{tt|9}}, {{tt|a}}–{{tt|z}}, {{tt|A}}–{{tt|Z}}, {{tt|. - : + {{=}} ^ ! / * ? & < > ( ) [ ] { } @ % $ #}}{{odn|Hintjens}}. Można go używać w pojedynczych lub podwójnych cudzysłowach oraz przekazywać w linii poleceń. Umieszczenie znaku {{tt|0}} jako reprezentacji cyfry 0 ułatwia naoczne wyszukiwanie zer binarnych{{odn|Hintjens}}.

=== <nowiki>RFC 1924</nowiki> ===
Primaaprilisowa specyfikacja z propozycją zwartego zapisu adresów w sieci [[IPv6]] zaleca następującą kolejność znaków dla cyfr o podstawie <math>85</math>: {{tt|0}}–{{tt|9}}, {{tt|A}}–{{tt|Z}}, {{tt|a}}–{{tt|z}}, {{tt|! # $ % & ( ) * + - ; < {{=}} > ? @ ^ _ ` { {{!}} } ~}}{{odn|RFC 1924|s=3}}.

Wykluczenie {{tt|'}} i {{tt|"}} upraszcza cytowanie, a brak {{tt|,}} i {{tt|.}} umożliwia tworzenie list i zapis w zdaniu. Znaki {{tt|/ : [ ]}} mają już zarezerwowane znaczenie w [[Classless Inter-Domain Routing|CIDR]] i [[IPv6]] stąd również nie są używane w kodowaniu. Natomiast znak {{tt|\}} mógłby powodować problemy w niektórych środowiskach, gdyż jest często używany do podawania sekwencji specjalnych{{odn|RFC 1924|s=4}}.

Dodatkową różnicą względem pozostałych wariantów jest brak dzielenia danych na czterobajtowe bloki. Specyfikacja omawia kodowanie w konteście adresów IPv6, które mają rozmiar 128 bitów i traktowane są w całości jako [[liczby całkowite]] w celu przekształcenia ich na zakodowaną 20 znakową postać{{odn|RFC 1924|s=4}}. W ogólnym przypadku taki zapis adresu jest znacząco krótszy niż format standardowy lub skompresowany{{odn|Loshin|2004|s=145}}.

Zestaw znaków z tej specyfikacji używany jest przez system kontroli wersji [[Git (oprogramowanie)|git]] do generowania [[Łata (informatyka)|łat]] z danych binarnych<ref>{{Cytuj | autor=Junio C Hamano | url=http://www.gelato.unsw.edu.au/archives/git/0605/19975.html | tytuł=[PATCH] binary patch | data=2006-05-05 | data dostępu=2019-09-24 | język=en}}</ref><ref>{{Cytuj | url=https://github.com/git/git/blob/master/base85.c | tytuł=[kod źródłowy <code>base85.c</code> w programie git] | opublikowany=github.com | data dostępu=2019-09-24}}</ref>.

=== XML ===
Nie ma oficjalnego standardu dla efektywnego kodowania w dokumentach [[XML]]. Paul Kwiatkowski zaproponował następujący zestaw: {{tt|0}}–{{tt|9}}, {{tt|A}}–{{tt|Z}}, {{tt|a}}–{{tt|y}}, {{tt|! # $ ( ) * + , - . / : ; {{=}} ? @ ^ ` { {{!}} } ~ z _}}{{odn|Kwiatkowski|2004|s=2}}. Jednak pozostał on jedynie w fazie propozycji jako INTERNET-DRAFT.

Zestaw unika znaków {{tt|< > & ' " %}}, które muszą być zamieniane na sekwencje specjalne w niektórych przypadkach w kodzie XML{{odn|Kwiatkowski|2004|s=3}}. Ponadto wykluczone są {{tt|\ [ ]}}, które również mogłyby stanowić problemy w innych środowiskach{{odn|Kwiatkowski|2004|s=3}}.

Znak {{tt|z}} ma podwójną funkcję. Reprezentuje cyfrę <math>83</math> i na podobieństwo z programem {{tt|btoa}} grupę czterech bajtów o wartości zero. Cyfra o wartości <math>83</math> nigdy nie wystąpi na pierwszej pozycji, a to umożliwia jej równoległe zastosowanie do tego celu{{odn|Kwiatkowski|2004|s=5}}.

Najmniej znacząca cyfra jest kodowana w systemie liczbowym o podstawie <math>84.</math> Umożliwia to przypisanie ostatnim cyfrom kodowanym przez {{tt|_}} drugiej funkcji oznaczającej wyrównanie długości bloku{{odn|Kwiatkowski|2004|s=4}}.

== Zestawienie znaków do kodowania ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align: center"
! data-sort-type="number"| Wartość
! {{tt|btoa}}{{odn|Rutter|Orost}}
! Ascii85{{odn|PDF Manual|s=45}}
! Z85{{odn|Hintjens}}
! <nowiki>RFC 1924</nowiki>{{odn|RFC 1924|s=3}}
! XML{{odn|Kwiatkowski|2004|s=2}}
|-
| 0
| {{tt|!}}
| {{tt|!}}
| {{tt|0}}
| {{tt|0}}
| {{tt|0}}
|-
| 1
| {{tt|"}}
| {{tt|"}}
| {{tt|1}}
| {{tt|1}}
| {{tt|1}}
|-
| 2
| {{tt|#}}
| {{tt|#}}
| {{tt|2}}
| {{tt|2}}
| {{tt|2}}
|-
| 3
| {{tt|$}}
| {{tt|$}}
| {{tt|3}}
| {{tt|3}}
| {{tt|3}}
|-
| 4
| {{tt|%}}
| {{tt|%}}
| {{tt|4}}
| {{tt|4}}
| {{tt|4}}
|-
| 5
| {{tt|&}}
| {{tt|&}}
| {{tt|5}}
| {{tt|5}}
| {{tt|5}}
|-
| 6
| {{tt|'}}
| {{tt|'}}
| {{tt|6}}
| {{tt|6}}
| {{tt|6}}
|-
| 7
| {{tt|(}}
| {{tt|(}}
| {{tt|7}}
| {{tt|7}}
| {{tt|7}}
|-
| 8
| {{tt|)}}
| {{tt|)}}
| {{tt|8}}
| {{tt|8}}
| {{tt|8}}
|-
| 9
| {{tt|*}}
| {{tt|*}}
| {{tt|9}}
| {{tt|9}}
| {{tt|9}}
|-
| 10
| {{tt|+}}
| {{tt|+}}
| {{tt|a}}
| {{tt|A}}
| {{tt|A}}
|-
| 11
| {{tt|,}}
| {{tt|,}}
| {{tt|b}}
| {{tt|B}}
| {{tt|B}}
|-
| 12
| {{tt|-}}
| {{tt|-}}
| {{tt|c}}
| {{tt|C}}
| {{tt|C}}
|-
| 13
| {{tt|.}}
| {{tt|.}}
| {{tt|d}}
| {{tt|D}}
| {{tt|D}}
|-
| 14
| {{tt|/}}
| {{tt|/}}
| {{tt|e}}
| {{tt|E}}
| {{tt|E}}
|-
| 15
| {{tt|0}}
| {{tt|0}}
| {{tt|f}}
| {{tt|F}}
| {{tt|F}}
|-
| 16
| {{tt|1}}
| {{tt|1}}
| {{tt|g}}
| {{tt|G}}
| {{tt|G}}
|-
| 17
| {{tt|2}}
| {{tt|2}}
| {{tt|h}}
| {{tt|H}}
| {{tt|H}}
|-
| 18
| {{tt|3}}
| {{tt|3}}
| {{tt|i}}
| {{tt|I}}
| {{tt|I}}
|-
| 19
| {{tt|4}}
| {{tt|4}}
| {{tt|j}}
| {{tt|J}}
| {{tt|J}}
|-
| 20
| {{tt|5}}
| {{tt|5}}
| {{tt|k}}
| {{tt|K}}
| {{tt|K}}
|-
| 21
| {{tt|6}}
| {{tt|6}}
| {{tt|l}}
| {{tt|L}}
| {{tt|L}}
|-
| 22
| {{tt|7}}
| {{tt|7}}
| {{tt|m}}
| {{tt|M}}
| {{tt|M}}
|-
| 23
| {{tt|8}}
| {{tt|8}}
| {{tt|n}}
| {{tt|N}}
| {{tt|N}}
|-
| 24
| {{tt|9}}
| {{tt|9}}
| {{tt|o}}
| {{tt|O}}
| {{tt|O}}
|-
| 25
| {{tt|:}}
| {{tt|:}}
| {{tt|p}}
| {{tt|P}}
| {{tt|P}}
|-
| 26
| {{tt|;}}
| {{tt|;}}
| {{tt|q}}
| {{tt|Q}}
| {{tt|Q}}
|-
| 27
| {{tt|<}}
| {{tt|<}}
| {{tt|r}}
| {{tt|R}}
| {{tt|R}}
|-
| 28
| {{tt|{{=}} }}
| {{tt|{{=}} }}
| {{tt|s}}
| {{tt|S}}
| {{tt|S}}
|-
| 29
| {{tt|>}}
| {{tt|>}}
| {{tt|t}}
| {{tt|T}}
| {{tt|T}}
|-
| 30
| {{tt|?}}
| {{tt|?}}
| {{tt|u}}
| {{tt|U}}
| {{tt|U}}
|-
| 31
| {{tt|@}}
| {{tt|@}}
| {{tt|v}}
| {{tt|V}}
| {{tt|V}}
|-
| 32
| {{tt|A}}
| {{tt|A}}
| {{tt|w}}
| {{tt|W}}
| {{tt|W}}
|-
| 33
| {{tt|B}}
| {{tt|B}}
| {{tt|x}}
| {{tt|X}}
| {{tt|X}}
|-
| 34
| {{tt|C}}
| {{tt|C}}
| {{tt|y}}
| {{tt|Y}}
| {{tt|Y}}
|-
| 35
| {{tt|D}}
| {{tt|D}}
| {{tt|z}}
| {{tt|Z}}
| {{tt|Z}}
|-
| 36
| {{tt|E}}
| {{tt|E}}
| {{tt|A}}
| {{tt|a}}
| {{tt|a}}
|-
| 37
| {{tt|F}}
| {{tt|F}}
| {{tt|B}}
| {{tt|b}}
| {{tt|b}}
|-
| 38
| {{tt|G}}
| {{tt|G}}
| {{tt|C}}
| {{tt|c}}
| {{tt|c}}
|-
| 39
| {{tt|H}}
| {{tt|H}}
| {{tt|D}}
| {{tt|d}}
| {{tt|d}}
|-
| 40
| {{tt|I}}
| {{tt|I}}
| {{tt|E}}
| {{tt|e}}
| {{tt|e}}
|-
| 41
| {{tt|J}}
| {{tt|J}}
| {{tt|F}}
| {{tt|f}}
| {{tt|f}}
|-
| 42
| {{tt|K}}
| {{tt|K}}
| {{tt|G}}
| {{tt|g}}
| {{tt|g}}
|-
| 43
| {{tt|L}}
| {{tt|L}}
| {{tt|H}}
| {{tt|h}}
| {{tt|h}}
|-
| 44
| {{tt|M}}
| {{tt|M}}
| {{tt|I}}
| {{tt|i}}
| {{tt|i}}
|-
| 45
| {{tt|N}}
| {{tt|N}}
| {{tt|J}}
| {{tt|j}}
| {{tt|j}}
|-
| 46
| {{tt|O}}
| {{tt|O}}
| {{tt|K}}
| {{tt|k}}
| {{tt|k}}
|-
| 47
| {{tt|P}}
| {{tt|P}}
| {{tt|L}}
| {{tt|l}}
| {{tt|l}}
|-
| 48
| {{tt|Q}}
| {{tt|Q}}
| {{tt|M}}
| {{tt|m}}
| {{tt|m}}
|-
| 49
| {{tt|R}}
| {{tt|R}}
| {{tt|N}}
| {{tt|n}}
| {{tt|n}}
|-
| 50
| {{tt|S}}
| {{tt|S}}
| {{tt|O}}
| {{tt|o}}
| {{tt|o}}
|-
| 51
| {{tt|T}}
| {{tt|T}}
| {{tt|P}}
| {{tt|p}}
| {{tt|p}}
|-
| 52
| {{tt|U}}
| {{tt|U}}
| {{tt|Q}}
| {{tt|q}}
| {{tt|q}}
|-
| 53
| {{tt|V}}
| {{tt|V}}
| {{tt|R}}
| {{tt|r}}
| {{tt|r}}
|-
| 54
| {{tt|W}}
| {{tt|W}}
| {{tt|S}}
| {{tt|s}}
| {{tt|s}}
|-
| 55
| {{tt|X}}
| {{tt|X}}
| {{tt|T}}
| {{tt|t}}
| {{tt|t}}
|-
| 56
| {{tt|Y}}
| {{tt|Y}}
| {{tt|U}}
| {{tt|u}}
| {{tt|u}}
|-
| 57
| {{tt|Z}}
| {{tt|Z}}
| {{tt|V}}
| {{tt|v}}
| {{tt|v}}
|-
| 58
| {{tt|[}}
| {{tt|[}}
| {{tt|W}}
| {{tt|w}}
| {{tt|w}}
|-
| 59
| {{tt|\}}
| {{tt|\}}
| {{tt|X}}
| {{tt|x}}
| {{tt|x}}
|-
| 60
| {{tt|]}}
| {{tt|]}}
| {{tt|Y}}
| {{tt|y}}
| {{tt|y}}
|-
| 61
| {{tt|^}}
| {{tt|^}}
| {{tt|Z}}
| {{tt|z}}
| {{tt|!}}
|-
| 62
| {{tt|_}}
| {{tt|_}}
| {{tt|.}}
| {{tt|!}}
| {{tt|#}}
|-
| 63
| {{tt|`}}
| {{tt|`}}
| {{tt|-}}
| {{tt|#}}
| {{tt|$}}
|-
| 64
| {{tt|a}}
| {{tt|a}}
| {{tt|:}}
| {{tt|$}}
| {{tt|(}}
|-
| 65
| {{tt|b}}
| {{tt|b}}
| {{tt|+}}
| {{tt|%}}
| {{tt|)}}
|-
| 66
| {{tt|c}}
| {{tt|c}}
| {{tt|{{=}} }}
| {{tt|&}}
| {{tt|*}}
|-
| 67
| {{tt|d}}
| {{tt|d}}
| {{tt|^}}
| {{tt|(}}
| {{tt|+}}
|-
| 68
| {{tt|e}}
| {{tt|e}}
| {{tt|!}}
| {{tt|)}}
| {{tt|,}}
|-
| 69
| {{tt|f}}
| {{tt|f}}
| {{tt|/}}
| {{tt|*}}
| {{tt|-}}
|-
| 70
| {{tt|g}}
| {{tt|g}}
| {{tt|*}}
| {{tt|+}}
| {{tt|.}}
|-
| 71
| {{tt|h}}
| {{tt|h}}
| {{tt|?}}
| {{tt|-}}
| {{tt|/}}
|-
| 72
| {{tt|i}}
| {{tt|i}}
| {{tt|&}}
| {{tt|;}}
| {{tt|:}}
|-
| 73
| {{tt|j}}
| {{tt|j}}
| {{tt|<}}
| {{tt|<}}
| {{tt|;}}
|-
| 74
| {{tt|k}}
| {{tt|k}}
| {{tt|>}}
| {{tt|{{=}} }}
| {{tt|{{=}} }}
|-
| 75
| {{tt|l}}
| {{tt|l}}
| {{tt|(}}
| {{tt|>}}
| {{tt|?}}
|-
| 76
| {{tt|m}}
| {{tt|m}}
| {{tt|)}}
| {{tt|?}}
| {{tt|@}}
|-
| 77
| {{tt|n}}
| {{tt|n}}
| {{tt|[}}
| {{tt|@}}
| {{tt|^}}
|-
| 78
| {{tt|o}}
| {{tt|o}}
| {{tt|]}}
| {{tt|^}}
| {{tt|`}}
|-
| 79
| {{tt|p}}
| {{tt|p}}
| {{tt|{ }}
| {{tt|_}}
| {{tt|{ }}
|-
| 80
| {{tt|q}}
| {{tt|q}}
| {{tt|} }}
| {{tt|`}}
| {{tt|<nowiki>|</nowiki>}}
|-
| 81
| {{tt|r}}
| {{tt|r}}
| {{tt|@}}
| {{tt|{ }}
| {{tt|} }}
|-
| 82
| {{tt|s}}
| {{tt|s}}
| {{tt|%}}
| {{tt|<nowiki>|</nowiki>}}
| {{tt|~}}
|-
| 83
| {{tt|t}}
| {{tt|t}}
| {{tt|$}}
| {{tt|} }}
| {{tt|z}}
|-
| 84
| {{tt|u}}
| {{tt|u}}
| {{tt|#}}
| {{tt|~}}
| {{tt|_}}
|-
| {{sortkey|85}} ''cztery zera''
| {{tt|z}}
| {{tt|z}}
| —
| —
| {{tt|z}}{{odn|Kwiatkowski|2004|s=5}}
|-
| {{sortkey|86}} ''cztery spacje''
| {{tt|y}}
| —
| —
| —
| —
|-
| {{sortkey|87}} ''koniec''
| {{tt|x}}
| {{tt|~>}}
| —
| —
| —
|}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{RFC|1924}}
* {{Cytuj |autor=Dake He; Yu Sun; Zhen Jia; Xiuying Yu; Wei Guo; Wei He; Chao Qi; Xianhui Lu |tytuł=A Proposal of Substitute for Base85/64 – Base91 |url=http://www.iiis.org/CDs2010/CD2010SCI/CCCT_2010/PapersPdf/TB100QM.pdf |data=2010 |praca=[http://www.iiis.org/CDs2010/CD2010SCI/CCCT%5F2010/ CCCT SUMMER 2010] |język=en |data dostępu=2019-08-05 |odn=tak}}
* {{Cytuj |autor=Pieter Hintjens |url=https://rfc.zeromq.org/spec:32/Z85/ |tytuł=32/Z85 · ZeroMQ RFC |język=en |data dostępu=2019-08-04 |odn = tak}}
* {{RFC|4648}}
* {{Cytuj |autor=Paul Kwiatkowski |url=https://tools.ietf.org/html/draft-kwiatkowski-base85-for-xml-02 |tytuł=A Base-85 Encoding Suitable for XML. |praca=INTERNET-DRAFT |data=maj 2004 |język=en |data dostępu=2019-08-03 |odn=tak}}
* {{Cytuj |autor=Peter Loshin | tytuł=IPv6: Theory, Protocol, and Practice | data=2004 | wydanie=Second Edition | wydawca=Elsevier | isbn=1-55860-810-9 | odn=tak}}
* {{Cytuj |autor = Paul Rutter; Joe Orost |tytuł = [kod źródłowy btoa, wersja 4.0] |url=https://www.ibiblio.org/pub/packages/ccic/software/unix/utils/btoa.c |język = en |data dostępu=2019-08-03 |odn=tak}}
* {{Cytuj |autor=P. Rutter; J. Orost; S. Parmark |url=ftp://minnie.tuhs.org/minix/1.5/Source/commands/btoa.c |tytuł=[kod źródłowy btoa, wersja 5.2] |język=en |data dostępu=2019-08-03 |odn=tak}}
* {{Cytuj |autor=David Salomon |tytuł=Data Compression. The complete reference |wydanie=Fouth Edition |data=2007 |miejsce=London |wydawca=Springer |isbn=978-1-84628-602-5 |odn=tak}}
* {{Cytuj |url=https://pdfs.semanticscholar.org/f88f/02a2f86b87ca31a54e7c0586c3e9a8d20101.pdf |tytuł=Portable Document Format. Reference Manual. Version 1.3 |wydawca=Adobe Systems Incorporated |data = 11 marca 1999 |język = en |data dostępu=2019-08-03 |odn={{odn/id|PDF Manual}}}}
* {{Cytuj |url=https://www.adobe.com/content/dam/acom/en/devnet/postscript/pdfs/5115.Filters.pdf |tytuł=Supporting Data Compression in PostScript Level 2 and the filter Operator. Technical Note #5115 |wydawca=Adobe Systems Incorporated |data=31marca 1992 |język=en |data dostępu=2019-08-03 |odn={{odn/id|Technical Note #5115}}}}
* {{Cytuj |url=https://www.adobe.com/content/dam/acom/en/devnet/postscript/pdfs/TN5603.Filters.pdf |tytuł=Filters and Reusable Streams. Technical Note #5603 |wydawca=Adobe Systems Incorporated |data=9 października 1997 |język=en |data dostępu=2019-08-03 |odn={{odn/id|Technical Note #5603}}}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj |autor=John D. Cook |url=https://www.johndcook.com/blog/2019/03/05/base85-encoding/ |tytuł=Base85, Ascii85, and Z85 |praca=John D. Cook Consulting |data=5 marca 2019 |język=en |data dostępu=2019-08-04}}

[[Kategoria:Kodowanie transportowe]]