Tekst źródłowy strony Alhambra

{{Inne znaczenia|twierdzy kalifów|[[Alhambra (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{UNESCO infobox
 |nazwa           = Alhambra<br />''Alhambra, Generalife and Albayzín, Granada''
 |grafika         = WLM14ES - Alhambra, Granada - julianrdc.jpg
 |opis grafiki    = 
 |państwo         = Hiszpania
 |typ             = kulturowy
 |kryterium       = I, III, IV
 |ID              = 314
 |region          = Europa i Ameryka Północna
 |data wpisu      = [[1984]]
 |sesja wpisu     = 8
 |dokonane zmiany = [[1994]]
 |zagrożenie      = 
 |kod mapy        = Andaluzja
 |współrzędne     = 37°10′37″N 3°35′24″W
 |commons         = Alhambra
}}
'''Alhambra''' ({{w języku|ar|الحمراء}} ''al hamra'', dosłownie „czerwona”) – warowny zespół pałacowy w [[Grenada (miasto w Hiszpanii)|Granadzie]] w [[Andaluzja|andaluzyjskim regionie]] [[Hiszpania|Hiszpanii]], zbudowany w latach [[1232]]–[[1273]] i rozbudowywany do [[XIV wiek]]u<ref>{{cytuj książkę |nazwisko=Szolginia|imię=Witold|tytuł=Architektura|wydawca=Sigma NOT|miejsce=Warszawa|rok=1992|strony=8|isbn=83-85001-89-1}}</ref>. Jej rozbudowa trwała za panowania [[emir]]ów z dynastii [[Nasrydzi|Nasrydów]] – [[Jusuf I (Nasrydzi)|Jusufa I]] i [[Muhammad V (Nasrydzi)|Muhammada V]]<ref>{{cytuj książkę |autor=Praca zbiorowa|tytuł=Sztuka świata|tom=4|wydawca=Wydawnictwo Arkady|miejsce=Warszawa|rok=1990|isbn=83-213-3549-7|strony= 222}}</ref>. Alhambra była twierdzą mauretańskich [[kalif]]ów.
W 1984 roku Twierdza Alhambra została wpisana na [[lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO]].

== Historia ==
Pałac zbudowany w XIII wieku w miejscu pochodzącej z IX wieku fortecy Alcazába po przybyciu uchodźców z podbitej przez wojska katolickie [[Kordoba|Kordoby]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Harpur|imię= James|nazwisko2 = Westwood| imię2 = Jennifer|autor link= |inni= |tytuł= Legendarne Miejsca|wydanie= I|wydawca= Wydawnictwo Świat Książki|miejsce= Warszawa|rok= 1995|isbn= 83-7129-101-9|strony= 170}}</ref>.

Alhambra była ostatnim punktem oparcia [[Arabowie|Arabów]] w Hiszpanii. Do roku [[1492]], w którym została zdobyta, była siedzibą emirów [[Emirat Grenady|Grenady]]. Przez długi czas służyła za więzienie, później (w XIX w.) została odbudowana z zachowaniem pierwotnego stylu<ref name="Ultima1927" />.

15 września 1890 r. w Alhambrze wybuchł trzeci, a zarazem największy w historii pałacu pożar. Ogień dostał się do następujących pomieszczeń: Torre de Comares, Sala de la Barca i do galerii znajdującej się niedaleko [[Patio]] de los Leones. Dzięki zaangażowaniu lokalnego malarza [[Manuel Gómez-Moreno González|Manuela Gómeza-Moreno González]] pałac udało się odrestaurować<ref name=Molina>{{cytuj stronę| url =http://articulogomez-morenogonzalez.blogspot.co.uk/| tytuł =Manuel Gómez-Moreno González: El hombre que lo dió todo por Granada| autor = Carolina Molina| opublikowany =El legado Andalusí | data = 22 kwietnia 2009| język = es| data dostępu = 2012-08-08}}</ref>.

== Architektura ==
Zabytek arabskiego budownictwa w [[Europa|Europie]]. Składa się z pałacu z kilkoma dziedzińcami i dekorowanymi salami, Alkazaby, [[Generalife]] – letniej rezydencji z ogrodami oraz z samych ogrodów znajdujących się na całym wzgórzu. Wewnątrz jest ''Patio de los Leones'' (podwórze lwów) z wodotryskiem opartym na 12 lwach; do dziedzińca tego przylegają 4 sale: jedna z nich, Sala de las Dos Hermanas (sala dwóch sióstr), zwana tak z powodu dwóch jednakowych płyt marmurowych w podłodze. Dziedzińce okolone cienistymi kolumnami; wiele chłodnych zakątków, ogródki z płynącą wodą, na zewnątrz zaś balkony, z których roztaczają się widoki<ref name="Ultima1927">Encyklopedia „Ultima Thule”, 1927.</ref>. Ornamenty przedstawiają wersety [[Koran]]u<ref name="firth">{{cytuj książkę|nazwisko=Firth (red.)|imię=Lesley|tytuł=Gdzie jest...?|wydawca=Kingfisher Books – [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich|Ossolineum]]|data=1992|strony=91|isbn=83-04-03990-7}}</ref>.

Proporcje elementów twierdzy opierają się na następującej zależności matematycznej: podstawą wszystkich elementów (budynków, elewacji) jest kwadrat oraz kolejno tworzone prostokąty o podstawie równej bokowi kwadratu i wysokości równej przekątnej poprzedniej figury. Wysokości kolejnych figur tworzą wtedy ciąg <math>a, a \sqrt 2, a \sqrt 3, a \sqrt 4, a \sqrt 5 \ldots</math><ref name="Alison">{{cytuj stronę|url=http://www.ithaca.edu/osman/crs/sp10/265/cal/projects/g3/tpaper.pdf|tytuł=The Alhambra|autor=Kara Alison, Valerie Falconieri, Angela Kramer, Samuel B. Lupowitz|data=30 kwietnia 2010|język=en|data dostępu=2013-09-19|archiwum=https://web.archive.org/web/20131126121657/http://www.ithaca.edu/osman/crs/sp10/265/cal/projects/g3/tpaper.pdf|zarchiwizowano=2013-11-26}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Maurowie]]
* [[historia Hiszpanii]]

== Galeria ==
<gallery>
Plik:116 Tafel 6 Grenada Alhambra - Plano del Palacio Arabe.jpg|Plan of the Palacio Arabe 1889
Plik:Alhambra view.jpg|Ogólny widok pałacu
Plik:Adolf Seel Innenhof der Alhambra.jpg
Plik:Atauriques.jpg
</gallery>
<gallery>
Plik:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 17-28-47.jpg|''Fontanna Lwów'' na dziedzińcu Alhambra
Plik:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 15-39-55.jpg
Plik:Alhambradesdegeneralife.jpg
Plik:GranadaAlhambra2010Video.ogg|Alhambra (2010)
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [[Stanisław Błaszczyna]], ''[https://wizjalokalna.wordpress.com/2021/12/11/alhambra/ Alhambra - królewski sen o raju]'' 
* Agata Łysakowska-Trzos, ''[https://hrabiatytus.pl/2019/08/29/alhambra-bastion-maurow-raj-krolow-dziedzictwo-ludzkosci/ Alhambra – bastion Maurów, raj królów, dziedzictwo ludzkości]''

{{Obiekty UNESCO w Hiszpanii}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Architektura arabska]]
[[Kategoria:Grenada (miasto)]]
[[Kategoria:Na podstawie starych encyklopedii]]
[[Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Hiszpanii]]
[[Kategoria:Zamki w Hiszpanii]]